تبليغاتX
ده‌نگی ئازادی کوردستان
(هه‌والو راگه‌یاندن)( سیاسی )( کولتۆری )( ئده‌بی )( مافی مروڤ)(ازادی بیروباوه‌ر )( ته‌نز وه‌ نۆکته‌)
 

پول مقامات و رهبران جمهوری اسلامی در خارج از کشور 

  1. شبکه تلویزیونی C.N.N شب گذشته در گزارشی که روی سایت این شبکه قرار دارد، اعلام داشت که توسط یکی از کارکنان ایرانی بانک های کشور مالزی در جریان لیستی از پول مقامات و رهبران جمهوری اسلامی در خارج از کشور دست یافته است. این شبکه تلویزیونی مدعی شد که کارمند ایرانی بانک های مالزی بدلیل علاقه ای که به جنبش سبز در ایران دارد، این لیست را برای انتشار در اختیار C.N.N گذاشته است. C.N.N ضمن تشکر از این فرد ایرانی که نام وی را اعلام نکرده است، لیست مورد بحث را انتشار داده است که به شرح زیر است: 1ـ غلام حسین الهام:25 میلیون دلار در دوبی،13 میلیون دلار در ترکیه، 17 میلیون دلار درسوئیس،0.7 میلیون دلار در بیروت 2 ـ س. ح. پناهی: 11 میلیون دلار در بانک اسلامی شریعت، 4 میلیون ایورو در مالزی 3 ـ مسعود کاظمی: 45 میلیون دلار در آلمان، 4.2 میلیون دلار در دوبی 4ـ علی هاشمی بهرامیان:5.2 میلیون دلاردر کویت،11 میلیون ایورو در بلژیک، 23 میلیون دلار در دوبی و مبلغی نامشخص در الناخال کمپانی 5 ـ محمد محمدی:12 میلیون دلار در دوبی، 17 میلیون دلار در کویت، 8 میلیون ایورو درترکیه 6 ـ مهدی احمدی نژاد:18 میلیون ایورو در بلژیک،45 میلیون ایورو در سوئیس،44 میلیون دلار دربانک اسلامی شریعت 7ـ نازیه خامنه ا ی:7 میلیون دلار در ترکیه،56 میلیون ایورو در آلمان،122 میلیون پوند درگریت انگلیس 8 ـ صادق محصولی:14 میلیون ایورو در امارات متحده عربی، 24 میلیون دلار در ترکیه، 3 میلیون ایورو درمالزی 9 ـ مجتبی خامنه ای: 1 بیلیون پوند در گرین انگلیس( احتمالا بلوکه شده است)، 2.2 بیلیون ایورو در آلمان، 766 میلیون دلار در قطر. مبلغی نامشخص در بانک سوئیس 10 ـ حسین معادی خواه 15 میلیون دلار در کویت، 45 میلیون ایورو در استرالیا، 7 میلیون دلار در امارات متحده عربی 11 ـ عیسی کلانتری :3.2 میلیون ایورو در بلژیک، 1.2 میلیون دلار در ایتالیا 12 ـ حسین طائب: 122 میلیون دلار در امارات عربی، 42 میلیون ایورو در ایتالیا 13 ـ مسعود حجاریان کاشانی 92 میلیون دلاردر استرالیا،13.7 میلیون دلاردر قطر 14 ـ سردار احمد وحیدی: 32 میلیون دلار در امارات متحده عربی،65 میلیون دلار در ترکیه، 122 میلیون دلار در آلمان( احتمالا بلوکه شده) 15 ـ عباس کدخدائی: 2.5 میلیون دلارایتالیا،7.1 میلیون دلاردر کویت، 3.2 میلیون دلار دوبی 16 ـ مجتبی مصباح یزدی:184 میلیون دلار در دوبی، 221 میلیون دلار الناخال کمپانی 55 میلیون ایورو در اسپانیا 17 ـ علی مصباح یزدی : 45 میلیون دلار امارات متحده عربی، 17 میلیون دلار در ترکیه، 65 میلیون پوند دربانک انگلیس،75 میلیون دلار در افریقای جنوبی ، 110میلیون ایورو آلمان 18 ـ حسین فیروز آبادی:320 میلیون دلار در مالزی، 65 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 103 میلیون دلار در کویت، 17 میلیون دلارترکیه،... 19 ـ پرویز فاتح 16 میلیون دلار ترکیه، 5.2 میلیون ایورو در ترکیه، 22 میلیون دلار سوئیس 20 ـ حسین شاجونی:66.5 میلیون دلار در دوبی، 39 میلیون دلار در کویت، 11.2 میلیون دلار در بیروت 8 میلیون دلار مالزی 21: حبیب الله عسگراولادی : 172 میلیون دلار در بلژیک،120 میلیون ایورو در آلمان، 420 میلیون دلار درالناخال کمپانی، 42 میلیون دلار در ترکیه، 219 میلیون دلار در مالزی 22 ـ حسین جنتی:228 میلیون دلار دوبی، مبلغی نا مشخص در بانک سوئیس و مبلغی نا مشخص دربانکی در ترکیه 200 میلیون دلار در مالزی، 150 میلیارد دلار درژاپن 32 میلیون دلار در مالزی 23ـ سکینه خامنه ای 25 میلیون دلار در مالزی، 14 میلیارد دلاردر قطر، 112 میلیون دلار در دوبی 24ـ اسفندیار رحیم مشایی: 5.2 میلیون دلار در آلمان 32 میلیون دلار درایتالیا، 41 میلیون دلار دردوبی 25 ـ ح. محمدی اقائی: 48.4 میلیون دلار در دوبی، 2.4 میلیون دلار دربیروت،56 میلیون ایورو در اسپانیا 26 ـ علی اکبر ولایتی:244 میلیون ایورو در المان، 6 میلیون ایورو در استرالیا 56 میلیون دلار در مالزی 27 ـ محمد محمدی ریشهری:241 میلیون دلار الناخال کمپانی و 121 میلیون دلار دردوبی، 48 میلیون دلار درآلمان، 43 میلیون دلار درایتالیا 28ـ محسن هاشمی بهرامانی: 35 میلیون دلار در ایلات متحده عربی، 56 میلیون دلار در بلژیک 29 ـ محسن هاشمی ثمره: 11 میلیون دلار در قطر، 5.9 میلیون دلار درمالزی 30 ـ علی لاریجانی:185 میلیون ایورو در استرالیا،16 میلیون ایورو در امارات متحده عربی، 112 میلیون ایورو در مالزی 31 ـ عباس آخوندی:9 میلیون دلار در امارات متحده عربی، 502 میلیون دلار در بانک بیروت 32 ـ محسن رفیق دوست، 129 میلیون دلار در بلژیک، 44 میلیون دلار درکویت، 92 میلیون دلاردر کویت 33ـ حمید حسینی:30 میلیون دلارمالزی، 82 میلیون ایورو در اسپانیا 34 ـ محمد حسینی:14 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 7 میلیون دلار در کویت، 3 میلیون دلار درترکیه، 11 میلیون پوند در.... 35 ـ محمود حسینی: 3.2 میلیون دلار درترکیه، 11.4 میلیون دلار در کویت 36 ـ مجتبی هاشمی ثمره:28 میلیون دلار در اسپانیا، 76 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 124 میلیون دلار در مالزی 37 ـ کامران دانشجو: 76 میلیون یورو در استرالیا، 7.2 میلیون دلار در مالزی 38 ـ احمد رضا رادان: 98 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 65 میلیون دلار در کویت، 121 میلیون دلار در افریقای جنوبی 39 ـ یدالئه جوانی:22 میلیون دلار در ایلات متحده عربی،5 میلیون دلار درهند،23 میلیون دلار در پرتقال 40 ـ غلام رضا فیاض: 65 میلیون دلار در مالزی، 40.9 میلیون دلار در کویت 41 ـ رضا فیاض: 23 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،17 میلیون دلار در ترکیه، 7 میلیون دلار در ایتالیا 42 ـ علی مباشری: 12 میلیون دلار در بلژیک، 19 میلیون دلار در مالزی، 42 میلیون دلار در کویت 43 ـ محمد نقدی:142 میلیون ایورو در ایالات متحده عربی،24 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،66 میلیون دلار در مالزی 44 ـ فرهاد دانشجو : 2.3 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 5.6 میلیون دلار در ترکیه 45 ـ خسرو دانشجو:11 میلیون دلار در ترکیه، 7 میلیون دلار در جمهوری چک 46 ـ حمیدی حسینی:4.2 میلیون در مالزی، 28 میلیون در ایالات متحده عربی 47 ـ محمد باقری خرازی:120میلیون دلار در لبنان،86 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،42 میلیون دلار در برکلی بانک آفریقای جنوبی 48 ـ مهدی هاشمی ثمره:5.7 میلیون دلار در ترکیه، 44 میلیون دلار در کویت 49 ـ حمید رسائی: 62 میلیون دلار در مجارستان،32 میلیون ایورو در آلمان، 18 میلیون پوند در انگلیس، 14 میلیون دلار در امارات متحده عربی 50 حسین موسوی اردبیلی: 21 میلیون دلار در کویت، 110 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،32 میلیون دلار در مالزی 51ـ علی مبشری: 7 میلیون ایورو در استرالیا،22.4 میلیون دلار در ایالات متحده عربی 52 ـ حسین شریعتمداری:225 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،54 میلیون دلاردرآلاناخل کمپانی، 65 میلیون ایورو در«ح.س. ب. س» بانک انگلیس 53 ـ حسین شاهمرادی:56 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 64 میلیون دلار در مالزی،7 میلیون دلار درهند 54 ـ کامران دانشجو: 24 میلیون دلار در ژاپن، 43 میلیون دلار در مالزی 55ـ داوود احمدی نژاد 55 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،48 میلیون ایورو در ایالات متحده عربی، 8 میلیون دلار در بانک پترزبورگ روسیه 56 ـ عبدالئه عراقی: 84 میلیون دلار در ایالات متحده عربی، 127 میلیون دلار در لبنان، 67 میلیون دلار درمالزی ،مبلغی نا مشخص در بانک سوئیس 57 ـ بهاالدین حسینی هاشمی: 45 میلیون دلار در ایالات متحده عربی،80 میلیون دلار در مالزی 58 ـ محی الدین فاضل هرندی:52 میلیون دلاردرعمان، 45 میلیون دلار در عربستان سعودی 59 ـ احمد جنتی: 450 میلیون ایورو در بلژیک، 143 میلیون دلار در الناخل کمپانی، 124 میلیون دلار در ایالات متخده عربی،267 میلیون دلار در مالزی،118 میلیون دلار در آفریقای جنوبی و مبلغی نامشخص در بانک سوئیس 60 ـ علی جنتی:35 میلیون دلار در ایلات متحده عربی،155 میلیون دلار در ترکیه، 55 میلیون دلار در آلمان ، مبلغ نا مشخص در بانک سوئیس 61 ـمرتضی رفیق دوست: 120 میلیون ایورو در آلمان، مبلغی نا مشخص در بانک سوئد 63 ـ م. ح.پارسا:43 میلیون دلار در ترکیه،12 میلیون دلار در مالزی، 64 ـ فاطمه عسگر اولادی: 43 میلیون دلار در قطر،16 میلیون دلار در ترکیه 65 ـ علی اکبر محتشمی: 125 میلیون دلار در شارجه، 85 میلیون دلار در کویت، 200 میلیون دلار در مالزی، مبلغ نامشخص در بانک سوئیس 66 ـ یاسر بهرامانی هاشمی: 22 میلیون ایورو در آلمان، 12 میلیون ایورو در استرالیا، 14 میلیون دلار در ایالات متحده عربی 67 ـ غلام علی حداد عادل:12 میلیون دلار در ترکیه، 2.4 میلیون دلار در مالزی، 43 میلیون دلار در ایالات متحده عربی
+ نوشته شده در  Tue 19 Jan 2010ساعت 1:5 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 


"ئه‌مریكا كاریگه‌ری بووه‌ له‌ بڕیاری داخستنی ده‌ته‌په‌"

فراكسیۆنی نوێنه‌رانی كورد له‌ مه‌جلیسی ئێران نامه‌یه‌ك

ئاراسته‌ی پارله‌مانتاره‌ كورده‌كانی توركیه‌ ده‌كه‌ن 

فراكسیۆنی نوێنه‌رانی كورد له‌ مه‌جلیسی شورای ئیسلامی ئێران نامه‌یه‌كیان ئاراسته‌ی پارله‌مانتاره‌ كورده‌كانی پارله‌مانی توركیه‌ و رێبه‌رانی پارتی كۆمه‌لگای دیموكراتیك(ده‌ته‌په‌) كردوه‌ و تێیدا ئاماژه‌یان به‌وه‌ كردوه‌ كه‌ ئه‌مریكا له‌ رێگه‌ی هاندانی نیزامییه‌كانی توركیه‌ و ده‌ورگێرانی دولایه‌نه‌ كاریگه‌ری بووه‌ له‌ سه‌ر بڕیاری داخستنی ده‌ته‌په‌.
له‌ به‌شێك له‌ نامه‌كه‌یاندا كه‌ نوسخه‌یه‌كیشی ده‌ست ره‌وانیوز كه‌وتوه‌، فراكسیۆنی نوێنه‌رانی كورد باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن بڕیاری دادگای یاسای بنه‌ڕه‌تی توركیه‌ سیاسی و نادادپه‌ره‌وه‌رانه‌ بووه‌ و زیانیش ده‌گه‌ێنێت به‌ دیمۆكراسی و پرۆسه‌ی ئاشتی له‌ نێوان هه‌ردو نه‌ته‌وه‌ی تورك و كورد له‌ توركیه‌.
له‌ كۆتایی نامه‌كه‌دا ئاماژه‌ به‌وه‌ كراوه‌ كه‌ ئه‌زمونی مێژووی هاوچه‌رخ ئه‌وه‌ی سه‌لماندوه‌ كه‌ سه‌ركه‌وتن به‌ هه‌وڵدان،  دیالۆگ، به‌رده‌وام بوون و كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ زه‌مینه‌ و ده‌رفه‌ته‌ یاسایی و مه‌ده‌نی و دیموكراتیكه‌كان و هه‌روه‌ها دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌ توندوتیژی و پشت به‌ستن به‌ ئیراده‌ی خه‌ڵك، مسۆگه‌ر ده‌بێت.
ده‌قی ته‌وای نامه‌كه‌ لێره‌دا بخوێنه‌وه‌

+ نوشته شده در  Thu 7 Jan 2010ساعت 9:34 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

له‌لایه‌ن چالاكانی سیاسی‌و رۆشنبیری رۆژهه‌ڵات
پلانی سه‌ره‌تایی "به‌رنامه‌ی ستراتیژیكی به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌ی كوردستان"ئاشكرا كرا

هاوپێچی راگه‌یه‌ندراوێك پلانی سه‌ره‌تایی "به‌رنامه‌ی ستراتیژیكی به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌ی كوردستان"له‌ لایه‌ن گرووپێك له‌ چالاكانی سیاسی و رۆشنبیری رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ئاشكرا كرا.
ئه‌م پلانه‌ كه‌ له‌لایه‌ن گروپێك له‌ چالاكانی سیاسی‌و رۆشنبریی كوردستان له‌ ژێر ناوی"شۆرای هاوئاهه‌نگی گرووپ و حزبه‌ سیاسیه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان-ته‌شكیلاتی ناوخۆ" ئاماده‌كراوه‌ هه‌ڵگری كۆمه‌ڵێك رێ‌و شوێنی ستراتیژییه بۆ هێنانه‌ ئارای به‌رنامه‌یه‌كی ستراتیژیك بۆ پێكهێنانی"به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان".

 له‌و پلانه‌دا كه‌ وێنه‌یه‌كی ده‌ست ره‌وانیوز كه‌وتووه‌، به‌رپرسایه‌تی، ئامانج، به‌رنامه‌ی ستراتیژیك، پێناسه‌ی به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان، پێویستبوونی پێكهێنانی به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌‌و چه‌ند ته‌وه‌رێكی دیكه‌ خراونه‌ته‌ روو.

 

اوليه "برنامه ريزي استراتژيك جبهه

ملي كردستان " منتشر شد .اين طرح كه توسط

گروهي از فعالان سياسي و روشنفكري

كردستان تحت نام"شوراي هماهنگي گروه ها

و احزاب سياسي شرق كوردستان- تشكيلات

داخلي " آماده و منتشر شده است حاوي

مطالب بسيار مهمي در زمينه طرح يك

برنام ه ريزي استراتژيك براي تشكيل يك

"جبهه ملي كردستان" ي است.

برنامه ريزي استراتژيك

جبهه ي ملي كردستان

رسالت جبهه ي ملي كردستان

-براي هم سطح كردن تئوري(نظريه) و پراتيك(اقدام)

-براي پاسخ دادن به مساله اي بديهي اما ضروري كه همواره به اشتباه پس زده ايم و به كتمان فروبرده ايم

-براي آنكه علايق گروهي،حزبي و سازماني، "حق تعيين سرنوشت ملت كرد" را تحت الشعاع خود قرار داده و از ديده

ها پنهان نموده است

-براي در مدار قرار دادن بنيادي ترين حق ملت ها براي ملت ها به صورت عام و ملت كرد به ويژه

-براي پرده برداشتن از حقيقتي كه همواره براي ما نامريي نگاه داشته شده است

-براي از ميان برداشتن شكاف هاي سياسي بي حاصل و نابودگر

-براي درك مبارزات سياسي مدرن و سياست شناسي استاندارد

-براي گذار از چند دستگي ها و ورود به ائتلافي نوين حول محور "حق تعيين سرنوشت"

-براي ارجاع به مفاه م ي مقدس آزادي،برابري و عقلانيت

-براي از ميان برداشتن تظاهر به برآوردن اميدهاي كساني كه زير سلطه اند اما از طريق سازش با قطب هاي ديگر سلطه

بر آنان مهار

مي زنند

-براي نقش آفريني ملت كرد در سازوكارهاي سيستم_جهان

-براي پويايي در ساختاري فراگير

-براي رهايي از ديگر_هويتي

-براي رهايي از سلطه،اسارت و آرزومندي هاي جمعي متفاوت و ويرانگر

-براي ايجاد همبستگي و گذار از حميت حزبي و گروهي و فرقه اي به وحدت ملي

برنامه ي استراتژيك جبهه ي ملي كردستان

برنامه ريزي استراتژيك براي تشكيل جبهه ي ملي،در واقع، فرايندي است كه از آن مي توان براي

هدايت و پيش برد برنامه ها و فعاليتهاي احزاب كردستاني با افق ديد بلندمدت و محوريت بخشي به

مبارزات در جهت تحقق هدف نهايي كه همانا دستيابي به"حق تعيين سرنوشت" است بهره گرفت.

از آنجا كه اكثريت قريب به اتفاق جنبش هاي رهايي بخش ملي، با تشكيل جبهه ي ملي براي

رهايي، و درجهت دستيابي به اهداف و تحقق ماموريت سازماني بهره مي گيرند برنامه ريزي در

جهت تشكيل ملي اگر به درستي تدوين شود، به انتخاب استراتژي هايي منجر مي شود كه درصورت

اجراي درست و بهنگام، دستيابي به هدف نهايي را در واپسين گام محقق مي سازد.

برنامه ريزي استراتژيك با بررسي فضاي خارجي و داخلي سازمان، فرصتها و تهديدهاي محيطي و

قوتها و ضعفهاي داخلي را شناسايي و با لحاظ نمودن مسووليت نهايي جبهه ي ملي به عنوان هدف،

اهداف بلندمدت براي جبهه تنظيم و براي دستيابي به اين اهداف، از بين گزينه هاي استر اتژيك

اقدام به انتخاب استراتژي هايي مي كند كه با تكيه بر نقاط قوت و بهره گرفتن از فرصتها، ضعفها را از

ميان برداشته، تهديدها را تبديل به فرصت، تهديدهاي غير قابل تغيير را خنثي و با اجراي درست

سياست ها، موفقيت جبهه ي ملي را در دستيابي به "حق تعيين سرنوشت" تضمين ومي نمايد.

در عصر كنوني كه هر مجموعه(اعم از كشور، ملت، حزب، گروه، تشكيلات و سازمان ) با هر اندازه

اي، با تغييرات و تحولات شتابان روبروست و بايد فعاليتهاي خود را به گونه اي برنامه ريزي و

مديريت كند كه در محيط پرتلاطم، موقعيت خود را حفظ و آن را بهبود ببخشد . باتوجه به مفهوم

برنامه ريزي استراتژيك، به نظر مي رسد برنامه ي تشكيل جبهه ي ملي كردستان، بهره گيري از اين

نوع برنامه ريزي است چرا كه از يك سو، آينده نگر بوده و ازطريق پيش بيني تحولات آينده،

اقدامات مناسب را تنظيم مي كند و از ديگر سو، گرايش به محيط داشته و ارتباط تنگاتنگ با آن دارد

و از اين لحاظ مي تواند به سرعت از تغييرات محيط را درك، و كنش مناسب و بهنگام نشان دهد.

بنابراين براي ملتي كه با شرايط عصر كنوني مواجه بوده و به پيروزي،تداوم و تثبيت زماني و مكاني

مي انديشد تشكيل جبهه ي ملي و برنامه ريزي استراتژيك براي دستيابي به هدف نهايي، دو روي

يك سكه محسوب مي شوند.

تعريف برخي مفاهيم اوليه:

• تعريف برنامه :ب رنامه بياني روشن، مستند و مشروح از مقاصد و تصميمات است.

شر ح :ب رنامه خروجي فرايند برنامه ريزي است اما برنامه ريزي يك فرايند پيوسته است كه پيش از اتخاذ هر تصميمي

آغاز شده و پس از اجراي آن تصميم ادامه مي يابد. برنامه ها تهيه شده و اجرا مي گردند.

(U goals) آرمان ها U

تعريف : معادل با واژه هدف است و ممكن است به جاي يكديگر استفاده شوند.

• 2. (U Strategies) استراتژي ها U

تعريف : جهت حركت و سمت و سوي ديدگاه هاي سازمان با توجه به شرايط محيطي . برنامه، الگوي رفتاري،

پرسپكتيو، سياست يا تصميمي است كه سمت و سوي ديدگاه ها و جهت حركت سازمان را نشان مي دهد.

• 3. U (U Objectives) اهداف

تعريف : منظور، خواست، قصد يا آرمان مشخص.

• 4. U (U Threats) تهديد ها

تعريف : عوامل يا وضعيتهاي برون سازماني هستند كه بر سازمان تأثير منفي و نامطلوب دارند (مي توانند داشته باشند) يا

آن را از انجام وظايف يا مأموريتش باز مي دارند (مي توانند بازدارند).

• 5. (U Vision) دورنما U

تعريف : توصيفي از شرايط آينده سازمان در صورت بكارگيري استراتژي هاي تدوين شده و استفاده از تمام نيرو و

منابع سازمان، دورنماي موفقيت سازمان ناميده مي شود.

• 6. (U Opportunities) ر فصت ها U

تعريف : عوامل يا وضعيتهاي برون سازماني كه بر سازمان تأثير مثبت و مطلوب دارند (مي توانند داشته باشند ) يا آن را

در انجام وظايف يا مأموريتش كمك مي كنند (مي توانند كمك كنند).

7. (U Mission) مأموريت U

8. (U Weaknesses) نقاط ضعف U

تعريف : كاستي هايي كه در سازمان وجود دارند و توان آن را در انجام وظايف يا مأموريتش كاهش مي دهند.

9. (U Strengths) نقاط قوت U

تعريف : قابليت هايي كه در سازمان وجود دارند و به آن در انجام وظايف يا مأموريتش كمك مي كنند.

تعريف جبهه ي ملي كردستان:

جبهه ي ملي كردستان، ائتلافي يكپارچه از احزاب كردستاني است كه در عين گوناگوني اعتقادات در سطح ابزاري و

ايدئولوژيك، داراي يك هدف مشترك به نام"حق تعيين سرنوشت ملت كرد " هستند و در ائتلاف خود، "اصل هم

پاياني" را پذيرفته و به ضوابط مصوب يكديگر در چارچوب ائتلاف،احترام مي گذارند .(منظور از اصل هم پاياني در

اين نظريه، هدف نهايي مشترك كليه ي احزاب كردس تاني يعني "حق تعيين سرنوشت ملت كرد " در عين

متقابل اعتقادات و ايدئولوژي هاي احزاب عضو ائتلاف و همكاري با احزاب غير عضو جبهه ي (Telorance) رواداري

مي كردستان اما داراي هدف "حق تعيين سرنوشت ملي" است. هم پاياني در معناي علمي آن، نظريه سيستم هاي باز

است كه برتا ن لفي آن را بيان داشته است به عقيده ي او نتايجي را در بر داشته است كه علاوه بر تبيين خصوصيات

ارگانيسم هاي زنده بسياري از تناقص هايي را كه قبلا" در توجه مكانيستي موجودات زنده وجود داشته نيز حل كرده

است . يكي از پديده هايي كه با مكتب ارگانيستي قابل تو جيه مي اش بد پديده همپاياني است . مفهوم همپاياني به معناي

اين است كه سيستم مي تواند با شرايط اوليه و از طرق متفاوت به نتايج نهائي يكساني دست يابد .

در توجه به ارگانيسم به عنوان يك سيستم باز تنها شرايط اوليه نيستند كه حالت سيستم را در هر لحظه تعيين مي كنند

بلكه بر اساس شرايط رشد و تكامل جاندار كه او در اين مسير پيچيده رشد ونموطي مي كند و همچنين چگونگي ارتباط

و مبادلاتي كه با محيط خود دارد ، همه اين عوامل در حالت نهائي موجود زنده تاثير گذار است . نظريه سيستم هاي باز

و خاصيت هم پايا ني كه در مورد آنها قابل توجيه مي ا بشد ، ضمن حل بسياري از مسائل خود نيز پرسش هايي را مطرح

نموده كه از لحاظ فلسفي بسيار حائز اهميت است ، از جمله اينكه شخص از خود مي پرسد : چرا ار كانيسم هاي زنده

داراي خاصيت هم پاياني هستند ؟ برتالنفي در پاسخ به اين سئوال چنين مي گويد : " يكي از خصو صيات عمده سيستم

هاي زيستي هدف گرائي و آرمان مندي آنها است . يعني اينكه ارگانيسم زنده همواره سعي در رسيدن به هدفي را دارد .

تحقق هدف و مقصود هر موجود زنده از راههاي مختلف نه از طريق يك مسير مشخص همانند آنچه كه در سيستم هاي

بسته مطرح است ." امكان پذير است . بطور مثال يك زبان بيگانه را به طرق مختلف مي توان آموخت يا اينكه يك

محصول صنعتي را با استفاده از مواد مختلف و روش هاي متفاوت مي شود توليد نمود . اين مسئله بر خلاف نظريه روابط

علت و معلولي ساده است كه از علوم فيزيكي ناشي مي شودو معتقد است كه هميشه يك بهترين راه براي ر سيدن به

اهداف وجود دارد) .

مفهوم ائتلاف از نگاه جبهه ي ملي كردستان

از نظر اصطلاحي توافقي ميان دو يا چند طرف براي حمايت از يكديگر به منظور پيشبرد منافع (alliance )« ائتلاف » .

متقابل است. ائتلاف ها داراي اشكال مختلفي همچون دو جانبه و چند جانبه، سري و علني، س اده يا داراي سازمان

پيچيده؛ و كوتاه مدت يا درازمدت مي باشند. همچنين كاربرد ائتلاف در دو سطح سياست داخلي و بين المللي رايج

است.منظور از ائتلاف همبستگي و همكاري چند كشور،گروه،حزب يا سازمان مختلف براي نيل به يك يا چند هدف

مشترك است. ائتلاف زماني شكل مي گيرد ه كچند گروه عمدتا همفكر براي تحقق اهداف مورد نظر با هم به همكاري

بپردازند.گروه هاي عضو ائتلاف ممكن است براي همكاري با هم يك موافقتنامه رسمي امضا كنند يا اين كه بدون

وجود هرگونه توافق مكتوب در پي تحقق اهداف مورد نظر برآيند.

چرايي لزوم تشكيل جبهه ي ملي كردستان:

-مديريتي توانمند و جامع مركب از احزاب كردستاني است كه تمام تلاش خود را بر محور "حق

تعيين سرنوشت ملت كرد" متمركز نموده اند.

-خود را با تغييرات پيش بيني شده محيط تطبيق مي دهد.

-با استفاده از فرايند برنامه ريزي استراتژيك، يك نگرش و تجزيه و تحليلي مناسب و متناسب با

اقتضائات زماني و مكاني به آن ارايه مي كند

شرايط فعلي سازمان را درست با توجه به مصالح ملت كرد تبيين و عوامل كليدي موثر بر موفقيت

آن را شناسايي و عملياتي مي كند.

-نگاه به آينده دارد و تمركز بر آينده در آن پيش بيني شده است.

-به اين مساله توجه دارد كه جهان بعداز 5 الي 10 سال چه تفاوتهايي با اكنون خواهد داشت و به

دنبال خلق آينده ي ملت كرد بر پايه ي آن چيزي است كه احتمال مي رود در آينده ايجاد شود.

-برمبناي تجزيه و تحليل روندها و سناريوهاي پيش بيني شده براي گزينه هاي ممكن در آينده است

و نيز برمب ا ني تجزيه و تحليل داده هاي داخلي و خارجي است.

- متمايل به ايجاد تصويري بزرگ اما واقعي از آينده چارچوب سياسي و سرزميني كردستان است.

- خود را با جغرافياي سياسي و سرزميني كردستان تطبيق مي دهد، زمينه اي براي دسترسي به هدف

"حق تعيين سرنوشت ملي" ايجاد و چارچوب و جهتي براي خود مهيا مي سازد تا به آينده ايده آل

خود دست يابد.

-چارچوبي به وجود مي آورد كه با تجزيه و تحليل كامل جغرافياي سياسي و سرزميني كردستان،

محيط داخلي و خارجي و پتانسيل هاي سازمان در آن چارچوب، بتوان به مزيت نسبي در تعامل با

پيرامون دست يافت. اين امر جبهه ي ملي كردستان را قادر مي سازد تا به روندها، رويدادها،

چالشها و فرصتهاي به وجود آمده، ازطريق چارچوبي از بينش و ماموريت ايجاد شده توسط فرايند

برنامه ريزي استراتژيك پاسخ دهد.

- توامان فرايندي نظري _عملي و در عين حال، كيفي است . جبهه ي ملي كردستان با

ع تريف،تبيين،نهادسازي،استقرار و تثبيت خود بر مبناي برنامه ريزي استراتژيك، داده هاي نرم مانند :

انديشه ها،رويكردها و ايده ها را در چارچوب جبهه ي ملي كردستان به صورت مداوم تركيب و با

ارايه ي يك بينش و هدف سازماني روشن، چگونگي عمل را نيز به مثابه روش،سطح بندي مي كند.

-مركز گرايي ضروري مبتني بر وحدت در عين كثرت بوده و در عين حال،فرايندي پويا و مستمر از

فعاليتهاي خود تحليلي است.

-با حركت مستمر خود در مسير دستيابي به هدف، به نتايجي فراتر از دسترسي به يك مجموعه

اهداف از پيش تعيين شده توسعه مي يابد.

- جبهه ي ملي ر كدستان در تلاش است با بهره گيري از برنامه ريزي استراتژيك روشي را كه هر

يك از احزاب كردستاني، پيش از اين مي انديشند و اجرا مي نمودند به مداري ارتقا دهد كه در

نهايت هدف "حق تعيين سرنوشت ملي" را براي ملت كرد محقق سازد.

-جبهه ي ملي كردستان با انديشه و عمل وحدت نگر خود در تلاش براي دستيابي به هدف، تمام

نواحي عملياتي را تحت تاثير قرار داده و به عنوان قسمتي از فلسفه و فرهنگ سازماني مبارزه درمي

آيد.

- فرايند انديشه و عمل جبهه ي ملي كردستان در چارچوب سازماني و مبتني بر برنامه ريزي

استراتژيك، فرايند ايجاد و توسعه رويه ها و عمليات ضروري براي دستيابي به آينده و تحقق

هدف"حق تعيين سرنوشت ملت كرد " است . جبهه ي ملي كردستان در مدل برنامه ريزي

استراتژيك ، كنشگر فعال بوده و ملزم به تصوير سازي و خلق آينده ي ملت كرد است.

-جبهه ي ملي كردستان، چارچوبي براي ساختاردهي مجدد برنامه ها، مديريت و همكاريها و نيز

براي ارزيابي پيشرفت سازمان در اين زمينه ها ارايه مي كند.

-جبهه ي ملي كردستان، نه تنها درك ملت كرد و احزاب كردستاني را به عنوان نمايندگان مردم

كردستان از استراتژي ها و اهداف بيشتر مي كند بلكه تفكر آينده گرا را برمبناي درك مشتر كي از

رسالت خود تحريك و ايجاد مي نمايد. همكاري بين اعضاي جبهه ي ملي كردستان، هنگامي كه با

مفروضات مشتركي نسبت به اهداف مشترك فعاليت كنند، بسيار اثربخش و كارا خواهد بود كه در

نهايت به صورت بهره وري در قالب"حق تعيين سرنوشت ملت كرد" متبلور خواهد شد.

-جبهه ي ملي در نهايت به اقدام مشترك تمامي احزاب و گروه ها و يكايك افراد ملت منجر خواهد

شد.

- بينش مشتركي برمبناي ارزشها ايجاد خواهد كرد

-فرايندي همگاني و مشاركتي است كه تمامي گروه هاي جامعه ي كردستان احساس مالكيت

مشترك نسبت به آن دارند.

- مسووليت درقبال جامعه ي كردستان را به صورت تمام و كمال مي پذيرد.

- نسبت به محيط خارجي كردستان در خارج از مرزهاي خود حساس بوده و با اقدام يا

بازدارندگي بر آن تمركز و كنترل كامل خواهد داشت.

چرايي انتخاب برنامه ريزي استراتژيك براي جبهه ي ملي كردستان

مقايسه مدلهاي برنامه ريزي نشان مي دهند كه با وجود تفاوتهاي موجود در تعداد مراحل و گامهاي

مدلها، تمامي مدلها به صورت تقريبي، از ساختار مشابه و يكساني برخوردار هستند . چارچوبه ي

مدلهاي برنامه ريزي استراتژيك در جبهه ي ملي كردستان به اين ترتيب خواهد بود كه با تعيين

رسالت سازماني آغاز، با انجام تجزيه و تحليلهاي خارجي و داخلي (براي شناسايي فرصتها و

تهديدهاي خارجي و قوتها و ضعفهاي داخلي ) اهدافي براي جبهه درنظر گرفته و براين اساس

استراتژي هايي انتخاب مي شوند؛ سپس استراتژي هاي انتخاب شده به صورت يك برنامه ي

استراتژيك شامل روش انجام كار، م اب نع و زمان تخصيص يافته، درمي آيند كه بايد توسط جبهه به

اجرا درآيند تا هداف و رسالت آن كه در نهايت "حق تعيين سرنوشت ملت كرد " است محقق

شوند.

بنابراين، مي توان گفت برنامه ريزي استراتژيك جبهه ي ملي كردستان، شامل اين مراحل است:

تعيين رسالت و اهداف جبهه ي ملي كردستان؛

تجزيه و تحليل خارجي و داخلي؛

تدوين استراتژيهاي جبهه.

اجراي برنامه ها

ارزيابي برنامه

جبهه ي ملي كردستان با استفاده از برنامه ريزي استراتژيك چه هدف يا اهدافي را دنبال مي كند؟

- شناخت جايگاه فعلي و موقعيت مطلوب آينده سازمان؛

- ايجاد قابليت برنامه ريزي در تمام مسير دستيابي به هدف از آغاز تا انجام به صورت پلكاني

-آگاهي از تغييرات خرد و كلان داخلي،منطقه اي و بين المللي

- بررسي و تجزيه و تحليل دقيق عناصر محيطي و لحاظ كردن آنها در برنامه هاي جبهه به منظور فرصتهاي آن بهره

برداري از فرصت ها و اجتناب ازتهديدهايش

- افزايش ظرفيت تطابق زماني و كنشگري بهنگام در برابر تغييرات سريع محيطي و همگامي با آنها

- تعيين مسير توسعه جبهه ي: جبهه ي ملي كردستان در هر زمان به فكر توسعه،غني سازي و پيشرفت خود از جنبه هاي

گوناگون براي دستيابي به هدف نهايي "حق تعيين سرنوشت ملي " است .از اين رو، در طول زمان، به دنبال افزايش

فعاليتها و توليدات فكري و عملي و به تبع آن، اندازه ظرفيت واقعي خود است.

تعيين استراتژي هايي كه جبهه ي ملي را به اهداف مياني و در نهايت، آخرين هدف برسانند.

نتيجه گيري

ملت كرد، براي دستيابي به بديهي ترين حقوق مصرح تعريف شده براي ملت ها در قوانين حقوقي بين الملل، نيازمند

تشكيل جبهه ي ملي كردستان در چارچوب برنامه ريزي استراتژيك است.

برخي مفاهيم برنامه ريزي استراتژيك از نگاه جبهه ي ملي كردستان

استراتژي: ابزاري است براي دستيابي به اهداف بلند مدت ا سزمان.

مراحل مديريت استراتژيك:

- تدوين استراتژي

- اجراي استراتژي

- ارزيابي استراتژي

- اصلاح و بروز رساني استراتژي

تعريف نقاط قوت،نقاط ضعف، تهديدها و فرصت ها از نگاه

جبهه ي ملي كردستان

(Strength) : نقاط قوت

نقطه قوت: نقطه قوت يك سازمان يك كاربرد موفق از يك شايستگي يا بهره برداري از يك عامل كليدي در جهت

توسعه رقابت پذيري سازمان است.

پرسش هاي پيش رو

مزيت هاي ملت كرد چيست؟ جبهه ي ملي كردستان چه چيزي را مي تواند به نحو احسن انجام دهد؟ جبهه ي ملي

كردستان بر روي چه موارد اصلي تمركز دارد؟ سهم ملت كرد از جامعه ي جهاني چيست؟ آيا جبهه ي ملي كردستان

ابزارهاي لازم براي وصول به هدف را داراست؟ آيا جبهه ي ملي كردستان مي تواند حركت جمعي ملت را به سوي

"حق تعيين سرنوشت "راهبري كند؟ به صورت موثري مديريت مي شود؟ آيا جبهه ي ملي كردستان از امكانات موجود

به بهترين شكل ممكن استفاده مي كند؟ آيا جبهه ي ملي كردستان به خوبي خود را با تغييرات وفق مي دهد؟آيا جبهه ي

ملي كردستان قدرت نوآوري دارد؟ آيا جبهه ي ملي كردستان در محيط رقابت بين المللي قدرت ايستادگي دارد؟آيا

جبهه ي ملي كردستان مي تواند نماينده ي واقعي خواست هاي ملت كرد اش بد؟

نقاط قوت را مي توان در قالب يكي از دسته هاي زير تقسيم بندي كرد: ظرفيت و توانايي ها

- مزاياي نسبي يا مطلق

- منابع، سرمايه ها(فيزيكي و غيرفيزيكي)

- تجربيات، دانش، داده ها

- ذخاير مالي و درآمدهاي احتمالي

- توانايي شناسانيدن و شناخته شدن

- جنبه هاي نوآوري

- مزيت هاي جغرافيايي

- اعتبارات و صلاحيت ها

- فرآيندها و سيستم ها

- فناوري اطلاعات و ارتباطات

- فرهنگي، رفتاري، نگرشي

- حمايت هاي داخلي و بين المللي

نقطه ضعف يك سازمان يك كاربرد ناموفق از يك شايستگي يا عدم بهره برداري از يك :(Weakness) نقاط ضعف

عامل كليدي است كه رقابت پذيري سازمان را كاهش مي دهد.

پرسش هاي پيش رو

چه چيز مي تواند بهبود داده شود؟ چه چيز بطور نامناسبي انجام مي شود؟ از چه چيزي مي توان اجتناب كرد؟

براي تهيه ليست نقاط ضعف مي توان از چك ليست زير استفاده كرد:

- كداميك از فعاليت هاي جبهه ي ملي كردستان كمترين بازدهي ملي را دارند؟كدام يك از استراتژي هاي پيش روي

جبهه ي ملي كردستان از سازمان توانايي پوشش نيازهاي ملت كرد را ندارند ؟كداميك از سيگنال هاي جبهه ي ملي

كردستان ضعيف هستند؟چرا جبهه ي ملي كردستان توانايي جذب برخي نيروهاي مستعد را ندارد؟ آ ا يسيستم انگيزشي

براي بالا بردن سطح عملكرد نيروهاي ملي وجود دارد؟ بيشترين هزينه هاي جبهه ي ملي كردستان كدام ها نيستند؟ آيا

جبهه ي ملي كردستان توانايي ايستادگي در برابر فشارهاي گروه سلطه و اهرم هاي غيرقابل پيش بيني را دارد؟ آيا جبهه

ي ملي كردستان توان كنش فعال را را در هنگام ضرورت دارد ؟

آيا توان ارائه ايده هاي جديد از سوي جبهه ي ملي كردستان وجود دارد؟ آيا ملت كرد به رهبران ارشد اعتقاد دارند يا

نخبگان جوان؟آيا قوانين و ضوابط كافي براي تعامل جبهه ي ملي كردستان و ملت در سطوح مختلف وجود دارند؟و

آيا اين قوانين مناسب هستند؟

نقاط ضعف مي تواند در قالب يكي از دسته هاي زير دسته بندي شود:

- كمبود ظرفيت و توانايي ها

- كمبود قدرت در اعمال انديشه ها

- شهرت، حضور در ميدان

- مباحث مالي

- آسيب پذيري دانشي

- مقياس و محدوديت زماني

- دوام و ايستادگي

- تاثير روي فعاليت هاي اصلي

- قابليت اطمينان داده ها

- قابليت پيش بيني برنامه ها

- روحيه، تعهد و رهبري

- اعتبار و مشروعيت

- فرآيندها و سيستم ها

يك فرصت يك حالت خارجي است كه مي تواند بصورت مثبت بر پارامترهاي :(Opportunity ) فرصت ها

عملكردي جبهه ي ملي كردستان تاثير گذاشته و مزيتي را كه ايجاد كننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است بهبود

بخشد.

پرسش هاي پيش رو

جبهه ي ملي كردستان در چه جايي با تغييرات مثبت روبرو است؟ چه روندهايي قابل پيگيري و مورد توجه

هستند؟مزيت جبهه ي ملي كردستان چيست؟ آيا موقعيت ممتاز جديدي وجود دارد كه جبهه ي ملي كر دستان بتواند

براي دستيابي به هدف از آن استفاده كند؟آيا فرصتي براي غني سازي جبهه ي ملي كردستان به وجود آمده است يا

ممكن است به وجود بيايد آيا فرصت تبديل شدن به يك بازيگر منطقه اي براي جبهه ي ملي كردستان وجود دارد؟ آيا

جبهه ي ملي كردستان پتانسيل هاي لازم را بي ورود به عرصه ي بين المللي را دارا است؟ آيا امكان استفاده از فناوري

اطلاعات وجود دارد؟ آيا كيفيت عمليات، ستانده ها و راهبري بدون متحمل شدن هزينه زياد امكان دارد؟ آيا سازمان

مي تواند جريان هاي فيزيكي_مالي و اطلاعاتي را با برقراري ارتباط بهتر با مشتريان، بهبود ببخشد؟ آيا زمان مناسبي

براي تغيير و تحول وجود دارد؟ آيا خطوطي وجود دارند كه براي افزايش بازدهي عديل يابند يا تقليل داده شوند؟

فرصتها را مي توان در قالب يكي از دسته هاي زير دسته بندي كرد:

- توسعه ي جبهه ي ملي كردستان

- آسيب پذيري رقبا

- توسعه تكنولوژي

- اعتبار جهاني

- موقعيت هاي ممتاز جديد

-تبديل شدن به صداي واقعي ملت كرد

- معاهده هاي بين المللي

-ايجاد دفاتر نمايندگي در سراسر جهان

يك فرصت يك حالت خارجي است كه مي تواند بصورت منفي بر پارامترهاي عملكردي جبهه :(Threats ) تهديدها

ي ملي كردستان تاثير گذاشته و مزيتي كه ايجاد كننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را كاهش دهد . از جمله

تهديدات مي توان به تهديد چند جانبه ي دشمنان در قالب قواي نظامي،تشديد فشارهاي داخي بر فعالان سياسي،

نيروهاي بازدارنده ي ديپلماتيك در عرصه ي بين المللي و امكان تهديد اقتصادي و تحريم هاي بين المللي اشاره كرد.

پرسش هاي پيش رو

آيا جبهه ي ملي كردستان آمادگي كافي براي ايستادگي در برابر تغييرات ناگهاني را دارد؟ وضعيت قوانين و مقررات

بين المللي در رابطه با بازيگر جديدي به نام جبهه ي ملي كردستان چگونه است؟ آيا پتانسيل هاي لازم براي مقاومت در

برابر تهديدهاي سخت و نرم وجود دارد؟ آيا رقباي بين المللي وجود دارند؟ آيا جبهه ي ملي كردستان داراي

گستردگي كمي مورد انتظار است؟ آيا جبهه ي ملي كردستان در حاشيه ي امن سياسي و نظامي قرار دارد؟ - آيا جبهه

ي ملي كرد ت سان مي تواند خود را با تغييرات ساختاري سازگار كند؟تهديدهاي پيش رو در شرايط فشار كدام ها هستند؟

تهديدها را مي توان در قالب يكي از دسته هاي زير دسته بندي كرد:

-اثرات منطقه اي

- اثرات بين المللي

- اهداف و مقاصد

-ايده هاي جديد

- معاهده هاي حياتي

- شركاي سياسي

- مواجهه با موانع و تهديدهاي برطرف نشده

هدف از به كارگيري استراتژي ها

- جبهه ي ملي كردستان تلاش مي كند از فرصت ها بهره برداري نموده و با بهره گيري از نقاط قوت، فرصت ها را به

حداكثر برساند.

-جبهه ي ملي كرستان با بهره برداري از فرصت هاي موجود در محيط داخل تلاش مي كند نقاط ضعف داخلي را بهبود

ببخشد.

جبهه ي ملي كردستان تلاش مي كند با استفاده از نقاط قوت خود اثرات ناشي از تهديدات موجود را كاهش داده يا

آنها را از بين ببرند.

-جبهه ي ملي كردستان تلاش مي كند نقاط ضعف داخلي را كاسته و تهديدات ناشي از محيط خارجي را به طور كامل

دفع نمايد.

-جبهه ي ملي كردستان هچنين تلاش مي كند نقاط ضعف را تحت كنترل گرفته تا آنها را تبديل به نقاط قوت كند،

نقاط قوت خود را با فرصت هاي بيروني همسو و تهديد ها را در هر حالت تبديل به فرصت ها نمايد

برنامه ريزي استراتژيك و برنامه عملياتي جبهه ي ملي كردستان

برنامه ريزي

همانطور كه پيشتر، به صورت خلاصه گفته شد برنامه ريزي عبارتست از فرايندي داراي مراحل مشخص و بهم پيوسته

براي توليد يك خروجي منسجم در قالب سيستمي هماهنگ از تصميمات. برنامه ريزي انديشيدن راجع به آينده يا كنترل

آن نيست بلكه پروسه اي است كه مي تواند در انجام اين امور مورد استفاده قرار گيرد . برنامه ريزي، تصميم گيري در

شكل معمول آن نيست بلكه از طريق فرايند برنامه ريزي، مجموعه اي از تصميمات هماهنگ اتخاذ مي شود. برنامه ريزي

مي تواند براي زمان حال يا آينده انجام شود.

بر طبق اين تعريف، تصميم گيري هاي مقطعي و ناپيوسته و اتخاذ سياستها براي پيشبرد سازمان در زمان حال يا آينده

برنامه ريزي نيستند. برنامه ريزي متكي بر انتخاب و مرتبط ساختن حقايق است . حقايق مفاهيم واقعي، قابل آزمون و

اندازه گيري هستند. ديدگاهها، عقايد، احساسات و ارزشها به عنوان حقايقي تلقي مي شوند كه فرايند برنامه ريزي بر

اساس آنها سازمان داده مي شود. همانطور كه اشاره شد برنامه ريزي صرفاً يك فرايند تصميم گيري نيست بلكه فرايندي

شامل روشن ساختن و تعريف حقايق و تشخيص تفاوت بين آنهاست يا به عبارتي گونه اي فرايند ارزيابي است كه در

پايان آن، در انتخاب حقايق ارزيابي شده تصميم گيري مي شود.

برنامه بياني روشن، مستند و مشروح از مقاصد و تصميمات است. برنامه خروجي فرايند برنامه ريزي است اما برنامه ريزي

يك فرايند پيوسته است كه بيش از اتخاذ هر تصميمي آغاز شده و پس از اجراي آن تصميم ادامه مي يابد. برنامه ها تهيه

و اجرا مي شوند.

ويژگي هاي برنامه ريزي

برنامه ريزي يك فرايند ذهني آگاهانه با خصوصيات زير است:

-تشخيص يك نياز يا انعكاس يك انگيزه

- جمع آوري اطلاعات

- مرتبط ساختن اطلاعات و عقايد

- تعريف اهداف

- تأمين مقدمات

- پيش بيني شرايط آينده

- ساخت زنجيره هاي متفاوتي از اقدامات مبتني بر تصميمات متوالي

- رتبه بندي و انتخاب گزينه ها

- تعريف سياستها

- تعريف معيارهاي ابزار ارزيابي برنامه

انواع برنامه ريزي

برنامه ريزي از جنبه ماهيت به برنامه ريزي فيزيكي، بر ا نمه ريزي سازماني، برنامه ريزي فرايند، برنامه ريزي مالي، برنامه

ريزي وظيفه اي و برنامه ريزي عمومي دسته بندي مي شود كه در اينجا منظور از برنامه ريزي، برنامه ريزي از نوع عمومي

است. برنامه ريزي عمومي معمولاً تمام ديگر انواع برنامه ريزي را در خود دارد . برنامه ر يزي را از جنبه افق زماني

مي توان در قالب برنامه ريزي كوتاه مدت (برنامه ريزي عملياتي و تاكتيكي )، برنامه ريزي ميان مدت و برنامه ريزي

بلندمدت دسته بندي نمود.

برنامه ريزي استراتژيك

« آرمانها و اهداف طرحها و اقدامات منابع مورد نياز » بيشتر برنامه ريزيها براساس ديدگاه عقلايي، داراي شكل

مي باشند. در اين مدلها، ابتدا آرمانها و اهداف سازمان تبيين شده، سپس طرحها و اقدامات لازم تعيين و در نهايت منابع

مورد نياز براي انجام برآورد مي گردند. تغيير در شرايط محيط، سياستها، نگرشها، ديدگاهها، ساختارها، نظامها و . . .

عواملي هستند كه بر آرمانها و اهداف برنامه ريزي تأثير گذاشته و در نهايت باعث تغيير برنامه مي گردند. برنامه ريزي در

شكل عقلايي فوق، ظرفيت و توانايي مقابله با چنين تغييراتي را نداشته و منجر به شكست مي گردد. اين شرايط موجب

رشد اين تفكر شد كه در برنامه ريزي بايد بتوان مطابق با تغييرات، جهت حركت سازمان را تغيير داد و جهت و رفتار

جديدي را در پيش گرفت. اين نگرش زمينه ساز ابداع برنامه ريزي استراتژيك شد. برخلاف برنامه ريزي سنتي كه در

آن آرمانها و اهداف تعيين مي شوند هدف برنامه ريزي استراتژيك، تبيين و تدوين استراتژي است. ب ت سه به نوع، تنوع و

ماهيت تغييرات موجود در محيط مي توان تركيبي از برنامه ريزي سنتي و برنامه ريزي استراتژيك را بكار برد.

تعاريف مختلف و متفاوتي از استراتژي ارائه شده است. در اينجا تعريفي ارائه مي شود كه بتواند مفهوم آن را در برنامه

ريزي استراتژيك مشخص نمايد. استراتژي برنامه، موضع، الگوي رفتاري، پرسپكتيو، سياست يا تصميمي است كه سمت

و سوي ديدگاهها و جهت حركت سازمان را نشان مي دهد. استراتژي مي تواند تحت سطوح سازماني، وظايف و محدوده

زماني متفاوت تعريف شود.

برنامه ريزي استراتژيك گونه اي از برنامه ريزي است كه در آن هدف، تعريف و تدوين استراتژيهاست . از آنجايي كه

استراتژي مي تواند داراي عمر كوتاه يا بلند باشد برنامه ريزي استراتژيك مي تواند برنامه ريزي بلندمدت يا كوتاه مدت

باشد اما متفاوت از آنهاست.

« استراتگوس » از كلمه يوناني « استراتژي » معني هر آنچه را به استراتژي مربوط باشد در بردارد. واژه « استراتژيك » واژه

گرفته شده است كه به معناي رهبري است. برنامه ريزي استراتژيك كوششي است ساخت يافته براي اتخاذ تصميم هاي

اساسي و انجام اعمالي كه ماهيت سازمان، نوع فعاليت ها و دليل انجام آن فعاليتها توسط سازمان را شكل داده و مسير

مي بخشد. همانطور كه استراتژي نظامي پيروزي در جنگ است، برنامه ريزي استراتژيك نيز طرق انجام مأموريتهاي

سازمان را دنبال مي كند.

مزاياي برنامه ريزي استراتژيك

برنامه ريزي استراتژيك داراي مزاياي زيادي است كه از جمله مي توان به موارد زير اشاره نمود:

• قبل از پيش آمدن مشكلات احتمالي از وقوع آنها خبر مي دهد.

• به علاقمند شدن مديران به سازمان كمك مي كند.

• تغييرات را مشخص كرده و شرايط عكس العمل در برابر تغييرات را فراهم مي كند.

• هر نيازي را كه براي تعريف مجدد سازمان ضروري است تعيين مي كند.

• براي دستيابي به اهداف از پيش تعيين شده بستر مناسب ايجاد مي كند.

• به مديران كمك مي كند كه درك روشن تري از سازمان داشته باشند.

• شناخت فرصتهاي آينده را آسان تر مي سازد.

• ديد هدفمندي از مسائل مديريت به دست مي دهد.

• قالبي براي بازنگري اجراي برنامه و كنترل فعاليتها ارائه مي كند.

• به مديران كمك مي كند در راستاي اهداف تعيين شده تصميمات اساسي اتخاذ كنند.

• به نحو مؤثرتري زمان و منابع را به فرصت هاي تعيين شده تخصيص مي دهد.

• هماهنگي در اجراي تاكتيكهايي كه برنامه را به سرانجام مي رسانند به وجود مي آورد.

• زمان و منابعي را كه بايد فداي تصحيح تصميمات نادرست و بدون ديد بلندمدت گردند، به حداقل مي رساند.

• قالبي براي ارتباط داخلي بين كاركنان به وجود مي آورد.

• ترتيب دهي اولويتها را در قالب زماني برنامه فراهم مي آورد.

• مزيتي براي سازمان در مقابل رقيبان به دست مي دهد.

• مبنايي براي تعيين مسووليت افراد ارائه داده و به موجب آن افزايش انگيزش را باعث مي شود.

• تفكر آينده نگر را تشويق مي كند.

• براي داشتن يك روش هماهنگ در برخورد با مسائل و فرصتها، انگيزش ايجاد مي كند.

ويژگي هاي برنامه ريزي استراتژيك

فرايند برنامه ريزي استراتژيك اساساً فرايندي هماهنگ كننده بين منابع داخلي سازمان و فرصتهاي خارجي آن است .

و تعيين ر فصتهايي است كه سازمان از آنها سود مي برد يا به آنها « پنجره استراتژيك » هدف اين فرايند نگريستن از درون

پاسخ مي دهد. بنابراين فرايند برنامه ريزي استراتژيك، يك فرايند مديريتي شامل هماهنگي قابليتهاي سازمان با فرصتهاي

موجود است. اين فرصتها در طول زمان تعيين شده و براي سرمايه گذاري يا عدم سرمايه گذاري منابع ساز مان روي آنها،

مورد بررسي قرار مي گيرند . حوزه اي كه در آن تصميمات استراتژيك اتخاذ مي شوند شامل : محيط عملياتي

سازمان،مأموريت سازمان و اهداف جامع سازمان است. برنامه ريزي استراتژيك فرايندي است كه اين عناصر را با

يكديگر در نظر گرفته و گزينش گزينه هاي استراتژيك سازگار با اين سه عنصر را آسان مي سازد و سپس اين گزينه ها را

بكار گرفته و ارزيابي مي كند.

بايد توجه داشت كه هر فرايند برنامه ريزي استراتژيك زماني باارزش است كه به تصميم گيرندگان اصلي كمك كند كه

به صورت استراتژيك فكر كرده و عمل كنند. برنامه ريزي استراتژيك ه بخودي خود هدف نيست بلكه تنها مجموعه اي

از مفاهيم است كه براي كمك به مديران در تصميم گيري استفاده مي شود . مي توان گفت كه اگر استراتژيك فكر

كردن و عمل كردن در فرايند برنامه ريزي استراتژيك به صورت عادت درآيد، آنگاه فرايند مي تواند كنار گذاشته شود.

برنامه ريزي استراتژيك در جبهه ي ملي كرستان

اين مدل شامل يك فرايند پيوسته (مطابق با تعريف برنامه ريزي) و تكرارپذير است كه پيش از اتخاذ هر تصميمي آغاز

شده و پس از اجراي آن تصميم ادامه مي يابد. اين فرايند در قالب ده مرحله شرح داده مي شود. از خصوصيات اين فرايند

آن است كه نتايج حاصل از هر مرحله مي تواند در بازنگري يا تكميل مراحل پيش از آن مورد استفاده قرار گيرند.

مراحل فرايند برنامه ريزي استراتژيك در جبهه ي ملي كردستان و براساس مدل برايسون به اين شرح است:

1. توافق اوليه: در اين مرحله ضرورت برنامه ريزي استراتژيك براي جبهه ي ملي كردستان بررسي شده و آشنايي با

اين نوع برنامه ريزي حاصل مي شود. احزاب، سازمانها، واحدها، گروهها يا افرادي كه بايد در برنامه ريزي درگير شوند

مشخص و توجيه مي شوند. مراحلي كه در برنامه ريزي بايد انجام شوند شرح داده مي شوند . روش انجام برنامه ريزي،

زمانبندي انجام، آيين نامه هاي مورد نياز براي جلسات و نحوة گزارش دهي مشخص مي شوند. منابع و امكانات لازم تعيين

مي گردند.

است كه سازمان با آنها روبروست . در اين مرحله « بايد هايي » 2. تعيين وظايف: وظايف رسمي و غيررسمي سازمان

هدف اين است كه سازمان و افراد آن وظايفي را كه به آنها محول شده است شناسايي كنند. شايد اين هدف به ظاهر

خيلي روشن باشد ولي اين واقعيت در بيشتر سازمانها وجود دارد كه بيشتر افراد اختيارات و وظايف سازماني را كه در

آن مشغول بكارند نمي دانند و اساسنامه آن را حتي براي يكبار مطالعه نكرده اند. از طرف ديگر وظايف محول شده به

سازمان عموماً كلي بوده و تمام فضايي را كه سازمان مي تواند در آن فعاليت كند تعريف نمي كند. بنابراين ضروري است

كه با مطالعه وظايف مكتوب و مصوب سازمان اولاً با آن وظايف آشنا شد (كه از اين طريق بعضي از اختيارات و

ذينفعان سازمان نيز شناسايي مي شوند)، ثانياً مواردي را كه در حيطه اختيارات سازمان قرار مي گيرند اما تا به حال كشف

نشده اند، شناخت.

3. تحليل ذينفعان: ذينفع فرد، گروه،حزب يا سازماني است كه مي تواند بر نگرش، منابع يا خروجي هاي جبهه ي ملي

كردستان تأثير گذارد و يا از خروجي هاي آن تأثير بپذيرد. تحليل ذينفعان پيش درآمد ارزشمندي براي تنظيم بيانيه

مأموريت سازمان است. تحليل ذينفعان بسيار ضروري است، چرا كه رمز موفقيت در اين بخش تامين ذينفعان كليدي

جبهه ي ملي كردستان است. اگر جبهه ي ملي نداند كه ذينفعانش چه كساني هستند، چه معيارهايي براي قضاوت درباره

آن به كار مي برند، و وضعيت عملكردي جبهه در قبال اين معيارها چيست، به احتمال زياد نخواهد توانست فعاليت هايي

را كه بايد براي تامين خواست هاي ذينفعان خود انجام دهد، شناسايي كند.جبهه ي ملي كردستان

4. تنظيم بيانيه مأموريت جبهه ي ملي كردستان: مأموريت جبهه ي ملي كردستان، جملات و عباراتي است كه هدف

نهايي جبهه، فلسفه وجودي، ارزشهاي حاكم بر آن و نحوة پاسخگويي به نياز ذينفعان را مشخص مي كند. علاوه بر اين

موارد، اختلافات درون سازماني را مرتفع ساخته و بستر بحث ها و فعاليتهاي سازنده و مؤثر را هموار مي كند . توافق بر

مأموريت جبهه ي ملي كردستان ، تمام فعاليتهاي آن را همسو ساخته و انگيزش و توجه ذينفعان جبهه ي ملي كردستان را

افزايش مي دهد.

5. شناخت محيط جبهه ي ملي كردستان: اساس استراتژيك عمل كردن شناخت شرايط است. براي اينكه جبهه ي ملي

كردستان در رسيدن به مأموريت خود موفق گردد بايد شرايط حاكم بر خود را به خوبي شناسايي نمايد. در اين مرحله،

محيط خارجي جبهه ي ملي كردستان در قالب شرايط سياسي، اقتصادي، اجتماعي مورد بررسي قرار گرفته و نقاط قوت

و ضعف آنها براي جبهه ي تعيين مي گردند. در راستاي شناخت محيط سازمان، در اين مرحله محيط داخلي نيز در قالب

ورودي ها، خروجي ها، فرايند و عملكرد جبهه ي مورد مطالعه قرار مي گيرند.

6. تعيين موضوعات استراتژيك پيش روي جبهه ي ملي كردستان: اين مرحله قلب فرايند برنامه ريزي استراتژيك

است. موضوعات استراتژيك تصميمات سياسي و اساسي هستند كه بر اخ يا ترات، مأموريت، ارزشها، هزينه ها، تأمين منابع

مالي، جبهه يا رهبري تأثير مي گذارد. هدف اين مرحله تعيين انتخاب هايي است كه جبهه ي ملي كردستان با آنها مواجه

است.

7. تعيين استراتژيها: به منظور پرداختن به هر يك از موضوعات استراتژيك پيش روي جبهه ي ملي كردستان بايد

اقداماتي صورت گيرد كه در قالب برنامه ها، اهداف، طرحها و . . . بيان مي شوند. اين اقدامات استراتژي ناميده مي شوند .

در واقع استراتژي عبارتست از قالبي از اهداف، سياستها، برنامه ها، فعاليتها، تصميمات يا تخصيص هاي منابع كه مشخص

مي كنند سازمان چيست، چه كاري انجام مي دهد و چرا آن را انجام مي دهد . استراتژي ها مي توانند تحت سطوح

سازماني، وظايف و محدودة زماني متفاوتي تعريف شوند.

8. شرح طرحها و اقدامات: اين مرحله مي تواند در قالب مرحله قبل، مرحله تعيين استراتژيها، انجام شود اما از آنجايي

كه كار برنامه ريزي استراتژيك با تعيين استراتژيها به پايان مي رسد و اجراي آن در قالب تعريف طرحها و اقدامات و

مديريت استراتژيك برنامه تهيه شده انجام مي شود اين تفكيك صورت گرفته است. به عبارت ديگر از اين مرحله به بعد

از مدل مربوط به اجراي برنامه و مديريت استراتژيك مي گردد. در اين مرحله به منظور اجراي هر يك از استراتژيهاي

انتخاب شده تعدادي طرح و اقدام تعريف مي گردد.

9. تنظيم دورنماي سازماني براي آينده: در اين مرحله، توصيفي از شرايط آينده جبهه ي ملي كردستان در صورت

بكارگيري استراتژي هاي تدوين شده و استفاده از تمام نيرو و منابع سازمان، ارائه مي شود. اين توصيف دورنماي موفقيت

جبهه ي ملي كردستان ناميده مي شود كه در آن شرحي از مأموريت، استراتژي هاي اساسي، معيارهاي عملكرد، بعضي از

قواعد تصميم گيري مهم و استانداردهاي اخلاقي مورد نظر ارائه مي شود . در صورت تنظيم چنين دورنمايي، اعضاي

جبهه ي ملي كردستان خواهند دانست كه چه انتظاري از آنها مي رود، پويايي و همسويي انگيزه و نيرو در رسيدن به

اهداف جبهه ي ملي كردستان به وجود آمده و نياز به نظارت مستقيم كاهش مي يابد.

10 . برنامه عملياتي: در اين مرحله با استفاده از اطلاعات تدوين شده در مرحله هشتم و بر اساس

اولويت هاي تعيين شده توسط تصميم گيران، يك برنامه عملياتي تهيه شده و بر اساس آن مديريت و كنترل طرحها و

اقدامات انجام مي شود.

تدوين برنامة عملياتي

بعد از انتخاب استراتژي اصلي سازمان، استراتژي مزبور به يك طرح عملياتي ترجمه مي شود (شامل

اهداف ك  مي، طرح، تخصيص منابع، و ....)

ضمناً خ ط مشي، روش ها و مقررات (برنامه هاي جاري) نيز تدوين مي شود و سازمان دهي و مسائل

انگيزشي كليه ي نيروها و اتخاذ سبك رهبري مناسب نيز در نظر گرفته مي شود.

برنامه ريزي عملياتي يا اجرايي

تعري ف

پيش بيني و تع ي ين مراحل و توالي ف  عال  يت هاي لازم براي تأمين اهداف استراتژيك از طريق وسايل

(تاكتيك ها)، به تفكيك زمان، هزينه، نيروي انساني لازم، برنامه ريزي عملياتي ناميده مي شود

انوا ع

مربوط به اهداف تكراري و روزمره :( Standing) 1) جاري

مربوط به اهداف استثنايي، :( Interventional Single-Use or ) 2) يك بار مصرف يا مداخله اي

غيرتكراري، مانند طرح ها (

مراحل برنامه ريزي عملياتي

تجزيه و تحلي ل وضعي ت موجو د منطق ه

تعيين اهداف برنامه

تعيين طرق نيل (استراتژي ها) به اهداف برنامه

تعيين فعاليت هاي لازم براي هر استراتژي

بيان شرح تفصيلي هر فعاليت

تعيين شيوه پايش و ارزشيابي برنامه

تجزيه و تحليل وضعيت موجود منطقه

تعيين داده ها و اطلاعات مورد لزوم

جمع آوري داده هاي مورد لازم

نظام ثبت و گزارش جاري

( Survey) بررسي هاي مقطعي

تجزيه و تحليل داده ها به منظور به دست آوردن اطلاعات لازم (شاخص ها)

مقايسة اطلاعات فوق با اطلاعات يك سطح بالا ر ت به منظور

تعيين مشكلات منطقه

الويت بندي مشكلات

تعيين اهداف برنامه

اهداف كل ي

باتوجه به مشكلات اولو  يت دار منطقه و مأموريت سازمان، به صورت كلي، غير ك  مي و جهت دار بيان

مي شود

اهداف اختصاص ي

اجزاي تشكيل دهنده هدف كلي را به صورت مشخص و قابل سنجش مي سازد . بدين وسيله برنامه

قابل ارزشيابي مي گردد

اهميت اهداف برنامه

1) مسير و جه ت حرك ت واح د يا سازما ن را مشخص م ي كن د

2) موج ب تمركز تلا ش ها و هماهنگ ي ف  عاليت ها م ي گرد د

3) تصميمات را رهنمو ن م ي شو د

4) سب ب ايجا د انگيز ه برا ي اجرا ي عمليات(برنامه)، م ي شو د

5) ارزشياب ي برنامه را ممك ن م ي ساز د

اهميت اهداف برنامه

1) مسير و جه ت حرك ت واح د يا سازما ن را مشخص م ي كن د

2) موج ب تمركز تلا ش ها و هماهنگ ي ف  عاليت ها م ي گرد د

3) تصميمات را رهنمو ن م ي شو د

4) سب ب ايجاد انگيز ه برا ي اجرا ي عمليات(برنامه)، م ي شو د

5) ارزشياب ي برنامه را ممك ن م ي ساز د

نكاتي كه بايد در تعيين اهداف رعايت شوند

درنظر داشتن عوامل مؤثر بر بروز مشكلات منطقه ×

توجه به شرايط محيطي، منابع داخلي و آينده ×

توجه به واقع  يات (تعيي ن اهداف دس ت يافتن ي ) ×

ك  مي كردن اهداف (شام ل فع ل كم ي،استاندار د و ضابطه ) ×

منظور كردن قيد زماني ×

تعيين اهداف با مشاركت كليه ي نيروها ×

درنظر داشتن مقصد و چشم انداز نهايي ×

اولو  يت بندي اهداف ×

توجه به اين نكته كه اهداف نتايج يكديگر را خنثي نكنند ×

ويژگي هاي اهداف اختصاصي

(( Measurable قابل اندازه گيري باشند .I

(( Attainable دست يافتني باشند .II

(( Relevant مرتبط با هدف كلي باشند .III

داراي زمان مشخص باشند .IV

تعيين استراتژي ها

استراتژي يعني تعيين طري ق يا رو ش رسيد ن به اهدا ف

براي تعيين استراتژي ها مي توان از عوامل مؤثر بر ايجاد اهداف اختصاصي استفاده نمود (با

استفاد ه از شبكه عليت )

استراتژي هاي انتخابي نيز همانند اهداف، جهت انتخاب، مي بايستي اولو  يت بندي شوند

استراتژ ي ها برخلاف اهداف حال ت كم ي ندارن د ×

تعيين فعاليت ها

هدف از برنامه ريزي تبديل اهداف به ف  عال  يت ها است ×

انواع فعاليت

1. فعاليت هاي جاري: به ف  عال  يت هاي جاري و تكراري سازمان اطلاق مي شود كه براساس

سياست ها، دستورالعمل ها، مقررات و آئين نامه ها صورت مي گيرد فعاليت هاي مداخله اي: براساس

مشكلات خا  ص منطقه و اهداف غير تكراري، انجام مي گيرد

برنامه عمليات ي م ي بايست ي شام ل هر دو نو ع فعاليت باش د

فعاليت هاي جاري در بخش جدول تفصيلي به ف  عال  يت هاي مداخله اي اضافه مي شوند

فعاليت ها را نيز م ي توا ن، عوام ل مؤثر بر استراتژ ي ها، درنظر گرف ت

فعاليت ها نيز مي بايستي اولويت بندي شوند ×

جدول زمان بندي

مهمترين و متداول ترين جدول زمان بندي مورد استفاده جدول گانت مي باشد كه قدمت آن ×

به يك قرن مي رسد

جدول گانت يك ابزار سودمند مديريتي ر باي برنامه ريزي و كنترل (پايش فعاليت ها) مي باشد ×

كه ترتيب زماني ف  عال  يت هاي پيش بيني (برنامه ريزي) شده و فعاّل  يت هاي انجام گرفته را نشان مي دهد

جدول گانت يك نمودار ستوني است كه زمان در محور افقي و فعاليت ها در محور عمودي ×

آن قرار گرفته اند

ستون هاي نمودار نشان دهندة نتيجة كار در يك م  دت معين است ×

براي تهية نمودار گانت ابتدا كلية ف  عال  يت هاي هر استراتژي ليست شده، سپس موعد و م  دت ×

زمان هر فعاليت پيش بيني مي شود و براساس تق  دم زماني، جدول گانت رسم مي گردد

درحين اجراي برنامه، فعاليت هايي كه عملاً انجام گرفته اند نيز در جدول ، براي مقايسه ×

(پايش) و انجام اقدامات اصلاحي، مشخص مي شوند

ارزشيابي و كنترل

تعري ف

Vision انطباق نتايج با اهداف برنامه و اقدامات اصلاحي درصورت لزوم در اجزا برنامه (از

( Action تا

از نظر:

( Structure) ساختار

( System) سيستم

( Behavior) رفتار

بدون تعيين استراتژي نبايد در ساختار، سيستم و رفتار تغيير ايجاد نمود

پايش و ارزشيابي برنامه

( Evaluation) ارزشيابي ×

سنجش ميزان تحقق اهداف (اختصاصي)

( Monitoring) پايش ×

انطباق ف  عال  يت هاي درحال اجرا با استانداردهاي برنامه

پايش داراي دو جنبه است

1. پايش كمي: بهترين ابزار آن جدول گانت است

2. پايش كيف ي: مقوله بسيار مهمي است كه در شراط پس از تبيت و نهادينه شدن جبهه ي ملي

كردستان بدان پرداخته خواهد شد

+ نوشته شده در  Wed 6 Jan 2010ساعت 5:34 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

به‌رپرسێكی پله‌ به‌رزی پێشووی ئیتلاعاتی ئێران بۆ بانكۆك پۆست:


"ئه‌گه‌ری ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی تیرۆر له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات

له‌ئارادایه‌و كه‌سانێكیش ده‌ستنیشانكراون‌"



به‌رپرسێكی پێشووی ئیتلاعاتی ئێران، بۆ رۆژنامه‌ی‌ بانكۆك پۆست سه‌ڕه‌ڕای ئه‌وه‌ی پێشبینی ده‌كات حكوومه‌تی ئێران به‌روه‌رووخان ده‌ڕوات، راشیده‌گه‌یه‌نێت: "ئه‌گه‌ری ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی تیرۆر له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات له‌ ئارادایه‌و كه‌سانێكیش ده‌ستنیشانكراون‌".

محه‌مه‌د ره‌زا مه‌دحی 46 ساڵه‌، یه‌كێك له‌ به‌رپرسه‌ باڵاكانی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانه‌ كه‌ ئیدیعا ده‌كات ئیسكۆرتی تایبه‌تی خامنه‌یی بووه‌ له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا له‌گه‌ڵ‌ بانكۆك پۆست باس له‌وه‌ده‌كات كه‌ به‌نیازه له‌ داهاتویه‌كی نزیكدا‌ كۆمه‌ڵێك زانیاری گرنگ ئاشكرا بكات.

ئه‌و به‌پرسه‌ی ئیتلاعاتی ئێران كه‌ له‌ ساڵی 1981 ه‌وه‌ چۆوته‌ ریزه‌كانی ئیتلاعاتی سوپاوه‌،  بۆ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ ده‌ڵێت: "هه‌ر چه‌نده‌ هه‌ر ئێستاشی حكوومه‌تی ئێران رووخاوه‌، به‌ڵام به‌زوویی كۆمه‌ڵێك گۆڕاكاری رووده‌ده‌ن‌و دواجار ئه‌و حكوومه‌ته‌ ده‌رووخێت".

سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندی خۆی و عه‌لی خامنه‌یی، مه‌دحی به‌و رۆژنامه‌یه‌ی وتووه‌: "نزیكه‌ی 19 ساڵ‌ له‌ گه‌ڵ‌ خامنه‌یی كارم كردووه‌ ‌و له‌هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌شدا هه‌وڵی ئه‌وه‌م داوه‌ ئه‌و حكوومه‌ته‌ لاواز نه‌بێت. من یار‌مه‌تی خامنه‌ییم داوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و پیاوێكی چاك و رۆشنبیر بوو".


محه‌مه‌د ره‌زا مه‌دحی كه‌ له‌ مانگی فورییه‌ی 2008 دا به‌ 72 ساڵ‌ زیندان مه‌حكوومكرا و دواتر رایكرده‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، سه‌باره‌ت به‌ تێكچوونی په‌یوه‌ندی خۆی‌و رێبه‌ری ئێران به‌ بانكۆك پۆستی وتووه‌: "به‌ هۆی نزیكبوونه‌وه‌ی كه‌سانی وه‌ك میسباحی یه‌زدی كه‌ نوێنه‌ری تووندڕه‌وه‌كانی ئێرانه‌‌و هه‌ره‌وه‌ها كه‌سانی وه‌ك ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد من له‌ خامنه‌یی دووركه‌وتمه‌وه‌".

ئه‌و به‌رپرسه‌ پێشووه‌ی ئیتلاعات له‌ درێژه‌ی ئه‌و چاوپێكه‌وتنه‌دا ئاماژه‌ی به‌ دوبه‌ره‌كایه‌تی ئایه‌تووڵاكانی ئێران كردووه‌‌و جه‌ختیشكردۆتوه‌ كه‌ "گۆڕانكاریی ئاینی له‌ ئێران هه‌رگیز نایه‌ته‌ ئاراوه‌".

مه‌دحی كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی كاتی‌و كتووپڕ رێگای كه‌وتۆته‌ شاری بانكۆك، سه‌باره‌ت به‌ به‌رنامه‌ شه‌خسه‌كانی خۆی له‌ داهاتوودا ئاشكرای كردووه‌ كه‌ به‌زوویی كۆمه‌ڵێك زانیاری سه‌باره‌ت به‌ عه‌مه‌لكه‌ردی سوپا، ئه‌رته‌ش، ئیتلاعات دژی خۆێندكاران‌و خه‌ڵكی ئێران له‌قاو ده‌ده‌م‌و دوای گۆڕانی حكوومه‌تیش له‌گه‌ڵ‌ ژن‌و منداڵه‌كانم ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ئێران‌و له‌وێ‌ ده‌ژیم".

هه‌ر له‌و چاوپێكه‌وتنه‌وه‌دا مه‌دحی ئیدیعای كردووه‌ كه‌ له‌ماوه‌ی ساڵانی رابردوودا چه‌ندین جار زانیاری وردی گه‌یاندۆته‌ ئایه‌تووڵا مونته‌زیری.

له‌ كۆتایی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌دا محه‌مه‌د ره‌زا مه‌دحی به‌رپرسی باڵای پێشووی ئیتلاعاتی ئێران ره‌تیده‌كاته‌وه‌ حكوومه‌تی ئێران پشتگیری له‌ ئه‌لقاعیده‌ كردبێت، ده‌ڵێت: "ئێران پشتگیری كۆمه‌ڵێك گرووپی تیرۆریستی دیكه‌ ده‌كات‌و له‌وانه‌یه‌ جارێكی تر ده‌ستبكاته‌وه‌ به‌ تیرۆركردنی كه‌سایه‌تیه‌ سیاسیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی وڵات‌و كۆمه‌ڵێك له‌و كه‌سانه‌ش ده‌ستنیشانكراون".

+ نوشته شده در  Mon 4 Jan 2010ساعت 3:28 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

له‌ ئێرانیش دا ئازادی سه‌ر ده‌که‌وێت

ئستاتیکۆی ئێستای رۆژهه‌ڵاتی ناوین که‌ به‌ ده‌ستی هێزه‌ ده‌رکیه‌کان به‌ تایبه‌ت ئمپریالیزم و هێزی دسپۆت داگیرکر رۆژ به‌ رۆژ له‌ زیاتر بووندایه‌ بوه‌ته‌ بنگه‌ی ئه‌ساسی کێشه‌کان و بێ چاره‌سه‌ر ماوه‌ته‌وه‌‌. له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌م ره‌و‌شه‌دا گه‌لانی رۆژهه‌ڵاتی ناوێن بێ ده‌نگ نامێنێت و بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ئێراده‌یان ئه‌ساس بگیردرێت له‌ هه‌وڵدان و تێکۆشاندایه‌. ئه‌م رووداوه‌ دوایانه‌ی ئێران دوای هه‌لبژاردنه‌کانی سه‌رۆک کۆماری و به‌ تایبه‌ت له‌م رۆژانه‌ی دواییه‌ به‌شێک له‌م راستیه‌ن. ئێران له‌ بواری دیرۆکی و سۆسیۆلۆژیکی دا پێک هاته‌ له‌ گه‌لان ، چاند و کلتوری جیاوازه که‌ هه‌ر کات ئازدی خواز بووه‌، به‌ڵام رژیم ئێران به‌ زهنیه‌تی خۆیه‌وه‌ دژی ئه‌م راستیه‌.‌ راستی رژێمی ئێران که‌ له‌ ده‌سه‌ڵات خوازی، ئیقتدار و به‌رژه‌وه‌ندی که‌سیمێکدا (به‌شێکی بچووک) پێک هاتووه‌ له‌ ئێسلامی راستی دوور که‌وتوه‌ته‌وه وته‌نانه‌ت ده‌توانین دژی ئیسلام به‌ ناو بکات. به‌ ئێعدام کردن، زۆڵم و زۆر، ئه‌شکه‌نجه‌ و قه‌بوڵ نه‌کردنی ماڤه‌ ره‌واکانی گه‌لانی ناو ئێران و به‌تایبه‌ت نابه‌رابه‌ی ماڤی ژنان که‌ له‌م زهنیه‌ته‌دا ئیسرار ده‌کات ، ئه‌م زێهنیه‌ته‌ له‌ ناو هێزی ده‌سڵاتدا خۆی به‌ رێکخستن کردوه‌ و ناهێڵێت که‌ گه‌لان به‌ ئاشتی و ئازادی بژین. پشتی هه‌ڵبژاردن و هاتنه‌ سه‌ر کاری ده‌ۆڵه‌تی کوده‌تا گه‌لانی ناو ئێران ناڕه‌زایه‌تی و دژایه‌تی خۆیان به‌ شێوازی سه‌رهه‌دانی دیموکراتیانه‌ ده‌ربڕی‌، ته‌نانه‌ت له‌ پێناو گه‌یشتن به‌ ئازادی و دیموکراسی گه‌لێک نرخ و به‌ده‌لیان فیدا کرد. ئه‌مڕۆژانه‌ به‌ بۆنه‌ی وه‌فاتی ئایه‌تۆڵا مونته‌زری که‌ یه‌کێک له‌و که‌سانه‌ بوو که‌ دژ به‌ زه‌هنیه‌تی ئیقتدار و زۆڵم و زۆری ماوه‌ی 20 سالی رابردوو له‌ به‌رانبه‌ر به‌ هێزی ده‌سڵات راوه‌ستا و بۆ گه‌لانی ئێران بوو به‌ هێزێکی مه‌عنه‌وی که‌ ئه‌مڕو له‌ سه‌ر ئه‌و ئه‌ساسه‌ زێهنیه‌تی دژایه‌تی پێش ده‌که‌وێت. به‌ هاتنی عاشورا گه‌ل له‌ به‌رده‌وامی ناره‌زایه‌تی و داواکاری ماڤه‌ره‌واکانی خۆی به‌رانبه‌ر به‌ کوشتن،قه‌تل،زیندان و ئه‌شکه‌نجه‌ خۆی گه‌یانده‌ ئاستێکی جیاواز‌. ئه‌مانه‌ لا ساڵیدی عاشورادا په‌یامێکی مه‌زن بۆ رژێمی ئێرانه. کوشتنی گه‌ل له‌ لایه‌ن رژێمی ئێرانه‌وه‌ له‌ مانگی مۆحره‌م و ئه‌ویش عاشورادا ته‌نگاوی و بێچاره‌یی رژێم نیشان ده‌دات‌.
ئه‌مانه‌ له‌کاتێکدایه‌ که‌ ئه‌م ناره‌زایه‌تی و دژایه‌تیانه‌ له‌ لایه‌ن رژێمه‌وه‌ به‌ به‌ ده‌ستی ئمپریالیزم و سه‌هیونیزم و به‌ تایبه‌ت ئینگلێز پێک دێن، ناو ده‌کرێن. ئه‌مانه‌ هه‌ڵهاتن له‌ راستی ناوخۆییه‌، دیرۆکی ئێران به‌ تایبه‌ت له‌م سه‌د ساڵه‌ی دوایه‌دا به‌ر چاوه‌ که‌ که‌سانی دیکه‌ش هه‌ر به‌م شیوازه‌ به‌ناوی ده‌کرد، به‌ڵام ئه‌وه‌ دور له‌ راستیه‌ و هه‌ڵهاتن له‌ راستی و یا وهمی پیلان که‌ له‌ ترسه‌وه‌ ویا فریو دان و ره‌واکردنی سه‌رکوت کردنی ناره‌زایه‌تی وسه‌رهه‌لدانی گه‌لانی سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. راستی گه‌لانی ئێران ئه‌وه‌یه‌ که‌ به‌ قسه‌ی که‌سانی دیکه‌ و ده‌ره‌کی به‌ دوای ئازادی دا نه‌رۆیشتوه‌ و ناڕوات ئه‌مه‌ له‌ دیرۆکی ئێران دا دیار و به‌رچاوه‌. ئه‌م نرخاندنه‌ و به‌ ناو کردنه‌ له‌ لایه‌ن رژێمه‌وه‌ وه‌کو حقاره‌تێک به‌رانبه‌ر به‌ گه‌لانی ئێران ده‌زانین.
وادیاره‌ که‌ ئێران له‌ رووداوه‌کانی دوای هه‌ڵبژاردن ده‌رسی وه‌ر نه‌گرتوه‌ و یا راستی ئه‌وه‌ که‌ راستی نابینێت وئه‌و ره‌وشه‌ش زۆر ئێمه‌ ده‌خاته‌ ناو فیکر و گومانه‌وه که‌ ببێته‌ سه‌ر سه‌به‌بی قه‌تل و عامی زۆر مه‌زن چونکوو ئه‌و زهنیه‌ت‌ رێگایکی جیاوازتر نافکرێت‌. به‌ڵام پێویسته‌ ئه‌م راستیه‌ له‌ به‌ر چاو بگرێت و دان به‌وه‌ دا بنێت و ئێراده‌ی گه‌لان ئه‌ساس بگرێت هه‌تا ئێران بگه‌ته‌ ئاشتی ێکی سه‌قامگیر و پایه‌نده‌. دژایه‌تی و ناره‌زایه‌تی ناو خۆی ئێران رۆژئاوایی نیه‌ و له‌ ئه‌گه‌ری ئه‌مه‌شدا سه‌رکه‌وتن له‌ گه‌ل خۆی ناهێنێت، ئه‌م دژایه‌تیه‌ دژایه‌تی و داخوازی گه‌لانی ئێران بۆ خۆیانه‌ که‌ به‌ ساڵانه‌ له‌ ژێر ئه‌شکه‌نجه‌ و گوشاری رژێمی دێسپۆتی رژێمی ئێراندان‌.
هه‌ر به‌م بۆنه‌وه‌ ئێمه‌ وه‌کوو پارتی ژیانی ئازادی کوردستان راده‌گه‌ینین که‌ به‌ ساڵانه‌ گه‌لی کورد له‌ رۆژهه‌ڵات له‌ تێکۆشان بۆ گه‌یشتن به‌ ئازادی و دیموکراسیه‌ و له‌م پێناوه‌شدا زۆر فیدا کاری و نرخ وبهای نواندوه‌. هه‌ر به‌م بۆنه‌وه‌ ئه‌م ناره‌زاتیه‌تی و دژایه‌تی گه‌ل له‌ به‌رانبه‌ر دێسپۆت و ده‌سه‌ڵاتخوازانی کۆماری ئێرانه‌وه‌ ده‌ستی پێکردوه‌ ئه‌م هه‌نگاوانه‌ی ساڵی 2009 به‌ره‌وه‌ گه‌یشتن به‌ ئازادی و دیمۆکراتیزه‌کردنی ئێران ده‌زانین وداخواز و ‌به‌هیوای به‌ رێکخستن کردن و ئیسرار له‌ تێکۆشان له‌م پێناوه‌دا ین. له‌م پێواژوه‌دا ئه‌رک و وه‌زیفه‌ی سه‌ر شانی پژاک و گه‌لی کورد گران ده‌بێت ، بێگومان گه‌لێ کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوین پێشه‌نگی گه‌لان بۆ ئازادی و دیمۆکراسی ده‌کات. گه‌لێ کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان ئه‌رکێک که‌ بکه‌وێته‌ سه‌رشانی پێکی ده‌نێت، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت ئه‌م ئه‌رکه‌ دیرۆکیه‌ له‌ ده‌س نه‌دات پێویسته‌ خۆی به‌ رێکخستن بکات و ئاستی چالاکی ره‌وای دێموکراتیک بگه‌ینێته‌ ئاستی هه‌ره‌ ژور. ئێمه‌ وه‌کو پژاک چه‌نده‌ ئه‌رک له‌ سه‌ر شانی ئێمه‌ هه‌بێت له‌ هه‌وڵدانێکی به‌ر فراوان داین بۆ ئه‌وه‌ی که‌ بتوانین ببینه‌ وڵامده‌ره‌وه‌. له‌ کۆتاییدا به‌ بۆنه‌ی گیان باخت کردنی ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ سه‌رهه‌ڵانه‌کان گیانیان له‌ ده‌س داوه‌ سه‌ره‌خۆشی خۆمان ئاراسته‌ گه‌لانی ئێران ده‌که‌ین.
کۆردیناسیون پارتی ژیانی ئازادی کوردستان – پژاک

+ نوشته شده در  Mon 4 Jan 2010ساعت 9:52 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

ئاراس كاردۆخ : ئه‌گه‌ر په‌كه‌كه‌ نه‌بوایه‌ ده‌ته‌په‌ نه‌ده‌بوو ‌

چاوپێكه‌وتنی‌ : بیلال محمد , قه‌ندیل



بۆ دیداری‌ گه‌ریلاكان , پێویست بوو ئه‌جێندای‌ كاره‌كه‌مان له‌ بازگه‌كان بگۆڕین و به‌ناوی‌ دیكه‌وه‌ بگه‌ینه‌ سه‌ركردایه‌تی‌ . ماوه‌ی‌ 50 خوله‌ك به‌ لاندكرۆزێكی‌  مۆدێل 82 به‌ڕێگه‌یه‌كی‌ گڵدا ڕۆشتین به‌ره‌و چیایه‌كی‌ بێڕه‌حم كه‌ قه‌ندیل بوو , ئه‌و به‌شه‌ی‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌روی‌ گوندی‌ قه‌لاَتووكان , هیچ دره‌خت و گژوگیایه‌كی‌ لێناڕوێ‌ و ته‌نها گه‌ریلا ده‌یتوانی‌ له‌وێدا بژی‌.
له‌یه‌كه‌م پرسگه‌ كوردێكی‌ ڕۆژهه‌لاَتی‌ هاته‌لامان و به‌ لاسلكیه‌كه‌ی‌ ده‌ستی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ ئاگادار كرده‌وه‌ , دواتر له‌نێو مزگه‌وتی‌ قه‌لاَتوكان به‌پێكه‌نیه‌وه‌ پێشوازیان لێكردنین و له‌ته‌نیشت ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ی‌ كه‌ ساڵی‌ ڕابردوو به‌ تۆپه‌كانی‌ ئێران خاپور كرا , گفت و گۆمان له‌گه‌ڵ "ئاراس كاردۆخ" ئه‌ندامی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ پارتی‌ ژیانی‌ ئازاد (پژاك) سازكرد.
كوردستانیوز : ئێوه‌و پارتی‌ كرێكاران خاوه‌ن یه‌ك ئایدۆژیاو دوو بیركردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ جیاوازن  , بۆچی‌ له‌به‌ره‌یه‌ك كۆنابنه‌وه‌و ئاڕاسته‌ی‌ كاردنتان بۆ شوێنێك بێ؟
ئاراس كاردۆخ : حه‌وزه‌ی‌ كاری‌ ئێمه‌ جیاوازه‌و په‌كه‌كه‌ له‌ باكووری‌ كوردستانه‌ و ئه‌گه‌ر ولاَتمان یه‌كبوایه‌ پێویستیمان به‌ دوو حیزبی‌ نه‌ده‌بوو , به‌لاَم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ولاَتمان داگیركراوه‌و به‌شی‌ ڕۆژهه‌لاَتی‌ كوردستانیش تایبه‌تمه‌ندی‌ خۆی‌ هه‌یه‌و له‌باری‌ تێكۆشانیشه‌وه‌ پێویسته‌ تێكۆشانه‌كه‌ به‌ گوێره‌ی‌ خۆی‌ بێت و ئه‌و پێویستیه‌ وایكردوه‌ دوو حیزبیمان هه‌بێت.
كوردستانیوز : به‌ به‌راوردی‌ ڕابردوو , به‌ره‌و پێشچونێك ده‌بینرێت له‌ كرانه‌وه‌ی‌ زیاتر به‌ ڕووی‌ كورد , ئایا ئه‌مه‌ له‌ ڕۆژهه‌لاَتیشدا هه‌یه‌؟
ئاراس كاردۆخ : گرنگترین هۆی‌ ئه‌مه‌ نه‌بوونی‌ تێكۆشانێكی‌ دوورو درێژه‌,ئه‌گه‌ر  تێكۆشانه‌كه‌ی‌ جاران له‌ ئێراندا نه‌شكایه‌ و خه‌باته‌كه‌ی‌ ئێمه‌ش زووتر ده‌ستی‌ پێكبردایه‌ زووتر ئه‌و كرانه‌وه‌یه‌ ده‌ست ده‌كه‌وت,هۆكاری‌ ده‌ره‌كی‌ و سیاسه‌تی‌ جیهانی و ڕاگرتنی‌ بالاَنسی‌ ده‌وڵه‌تان له‌گه‌ڵ ئێراندا له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا هۆكاری‌ گرنگن كه‌ ئه‌و تێكۆشانه‌ دوای‌ نه‌وه‌ده‌كان تێكشكان و له‌ سنووره‌كان دووركه‌وتنه‌وه‌و مه‌سه‌له‌ی‌ كورد وه‌ك پارچه‌كانی‌ تر به‌ره‌و پێشه‌وه‌ نه‌چوو.
كوردستانیوز : نه‌بوونی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌نێوان پژاك و كۆمه‌ڵه‌و دیموكرات و ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران , تاچه‌ند له‌ كاریگه‌ری‌ خه‌باتی‌ ئێوه‌ی‌ كه‌مكردۆته‌وه‌؟
ئاراس كاردۆخ : گومانی‌ تێدانیه‌ ئه‌وه‌ زه‌ره‌رێكه‌ بۆ گه‌لی‌ ئێمه‌ , ئه‌گه‌ر تا كۆتایی‌ ئاوا بڕۆین ئه‌و پێشهاته‌ ناخۆشانه‌ی‌ له‌ به‌شه‌كانی‌ كوردستان ڕویاندا دیسان بۆمان دێته‌ پێش , هه‌وڵیشمان داوه‌ ئه‌و یه‌كگرتنه‌ بێته‌ ئاراوه‌ , به‌لاَم وه‌لاَمێكی‌ ئه‌رێنیمان ده‌ستنه‌كه‌وتووه‌ , له‌ ئاستی‌ دانووستان جاروبار كۆده‌بینه‌وه‌ , به‌لاَم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ سه‌ربه‌خۆ نین و هه‌ندێكیشیان دژایه‌تی‌ ده‌كه‌ن و له‌ ڕاگه‌یاندنه‌كانیشیان دیاره‌.ئه‌وه‌ی‌ ئه‌وان ده‌یكه‌ن خه‌بات نیه‌ , ئۆردوگانشینیه‌و تۆزێكیش پێیان خۆش نیه‌و ئه‌و قسه‌یه‌ به‌رامبه‌ریان بكه‌ین , ئه‌گه‌ر ئه‌وان چاكبونایه‌ ئێمه‌ حیزبی‌ نوێمان دروستنه‌ده‌كرد , به‌لاَم ئه‌وه‌ی‌ ئه‌وان خه‌بات نیه‌و دانیشتنه‌و كه‌ڵكی‌ بۆ كورد نیه‌وته‌نانه‌ت زۆر ئومێد شكێنیشه‌.
كوردستانیوز : حاجی‌ ئه‌حمه‌دی‌ سكرتێری‌ پژاك له‌ ئه‌وروپا ده‌ژی‌ و دوور له‌ ژیانی‌ گه‌ریلاو شاخ و چه‌كداری‌ , ئه‌و بۆچی‌ له‌م گه‌مه‌ سیاسی‌ و سه‌ربازیه‌دا سه‌ری‌ خۆی‌ هه‌ڵگرتووه‌؟
- ئاراس كاردۆخ : ئه‌وه‌ له‌سه‌ر پێداویستی‌ حیزبیه‌,وه‌كو حیزبه‌كانی‌ ترنین سكرتێره‌كه‌یان هه‌ركات پێی‌ خۆش بوو ده‌وام بكات , نه‌خێر, به‌ڵكو وه‌كو حیزب بڕیاری‌ له‌سه‌ر ده‌ده‌ین له‌كوێ‌ بێت.حاجی‌ ئه‌حمه‌دی‌ سه‌رۆكی‌ پژاكه‌و به‌رپرسی‌ په‌یوه‌ندیه‌ ده‌ره‌كیه‌كانمانه‌و به‌ گوێره‌ی‌ كاروبارو پێداویستی‌ دێته‌وه‌ شاخ.
كوردستانیوز : چه‌ند مانگی‌ ڕابردوو , زۆربه‌ی‌ شاره‌ كورده‌كانی‌ ئێران شاهیدی‌ چه‌ند تێكهه‌ڵچون و كاری‌ پارتی‌ زانی بوون و له‌ ئه‌نجامدا ژماره‌یه‌ك كه‌سی‌ چالاكی‌ كورد كوژرا , ئێوه‌ بوونتان له‌و جۆره‌ چالاكییانه‌ هه‌یه‌و پارتی‌ زانی‌ ده‌نێرنه‌ خاكی‌ ئێرانه‌وه‌؟
ئاراس كاردۆخ : ئێمه‌ توانای‌ ئه‌وه‌مان هه‌یه‌و ئێستاش ده‌توانین بیكه‌ین , به‌لاَم له‌م قۆناغه‌دا شتی‌ وامان نه‌بووه‌و ئه‌وانه‌ش زۆر دیار نین كێ‌ بوون, ئێرانیش نه‌یتوانی‌ ئێمه‌ له‌و چالاكیانه‌ تێوه‌گلێنێت .له‌ ڕاگه‌یاندنه‌كانی‌ ئێراندا باسی‌ سه‌له‌فییه‌كان هاته‌ ئاراوه‌و ئه‌و شتانه‌ی‌ كه‌ كرا جێی‌ گومانه‌.
كوردستانیوز : ئه‌ی‌ له‌خۆپیشاندانه‌كانی‌ موسه‌وی‌ , به‌هه‌لتان نه‌زانی‌ به‌شۆڕشی‌ سپی‌  بگه‌نه‌ ده‌سه‌لاَت؟
ئاراس كاردۆخ : وه‌كو فیعلی‌ به‌شدار نه‌بووین , به‌لاَم لایه‌نگرانی‌ ئێمه‌و كورده‌كان به‌شداری‌ چالاكانه‌یان هه‌بوو, ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی‌ شه‌هید كران زۆربه‌یان كورد بوون .
كوردستانیوز : له‌ هه‌ر ئۆپه‌راسیۆنێكی‌ سه‌بازی‌ و ئاگر به‌ستدا هه‌ڵوێستی‌ لایه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان چۆنه‌؟ئیدانه‌ی‌ ده‌كه‌ن یان هاوكارن , ئه‌ی‌ ئه‌مریكا له‌مه‌دا چیتان پێده‌ڵێت؟
ئاراس كاردۆخ : ئه‌مریكا تا ئیستا شتێكی‌ له‌سه‌ر چالاكیه‌ سه‌ربازیه‌كانی‌ ئێمه‌ نه‌وتوه‌ , به‌لاَم ئۆپۆزسیۆنه‌كان هه‌ندێكیان ئه‌و كاره‌ی‌ ئێمه‌ به‌ نادروست ده‌زانن , هه‌ندێكی‌ دیكه‌ پێیان وایه‌ ئاینده‌ی‌ ولاَت سه‌ربازی‌ ده‌بێت , به‌لاَم میلله‌ت خۆی‌ دواجار شته‌كان یه‌كلا ده‌كاته‌وه‌. ئه‌وانه‌ی‌ گرێدراوی‌ شوێنێكن هه‌ڵوێستیان گوماناویه‌و ته‌نانه‌ت ئیدانه‌شی‌ ده‌كه‌ن.
كوردستانیوز : له‌ هه‌ر شه‌ڕو ئاگربه‌ست و جم و جوڵێك له‌گه‌ڵ پارتی‌ كرێكارانن , له‌وانه‌وه‌ نزیكن , ئایا ئه‌مه‌ ته‌نسیقی‌ سه‌ربازی‌ ئێوه‌و ئه‌وانه‌؟
ئاراس كاردۆخ : ئێمه‌ به‌رگری‌ ڕه‌وا ده‌كه‌ین , ئه‌گه‌ر ئێران له‌به‌رامبه‌ر كاره‌كانی‌ ئێمه‌ ڕێگری‌ دروستبكات  ناچارین شه‌ڕی‌ گه‌ریلایی‌ ده‌ستپێده‌كه‌ین, ئه‌وه‌ گرێدراوی‌ سیاسه‌تی‌ ڕۆژانه‌ نیه‌و ده‌مانه‌وێت گه‌لی‌ خۆمان ڕێكبخه‌ین , ئێمه‌ شه‌ڕی‌ چه‌كداری‌ ناكه‌ین. له‌ بواری‌ په‌روه‌رده‌و ته‌ندروستیه‌وه‌ یارمه‌تیان لێوه‌رده‌گرین نه‌ك له‌ بواری‌ ماددیه‌وه‌.
كوردستانیوز : سه‌رده‌مانێك پژاك خه‌ون بوو , چی‌ وایلێكردن ئه‌م پارته‌ چه‌كداریه‌ دروستبكه‌ن و كه‌لێن له‌ناو په‌كه‌كه‌ دروستبكه‌ن؟
ئاراس كاردۆخ : كاتێ‌ پۆلی‌ به‌شداربوون له‌ په‌كه‌كه‌ له‌ ڕۆژهه‌لاَتی‌ كوردستان دروست بوو , زۆرێك له‌ گه‌نجان په‌یوه‌ندییان كرد, به‌لاَم گه‌شتینه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی‌ له‌ ڕۆژهه‌لاَتی‌ كوردستان ئه‌و خه‌باته‌ چه‌كداریه‌ دروستبكه‌ین. ئه‌وه‌ وایكرد ئه‌و پژاكه‌ دروست بكه‌ین كه‌ ده‌ڵێیت خه‌ون بوو.
كوردستانیوز : له‌ماوه‌ی‌ ڕابردوودا ڕێكخراوه‌كانی‌ مافی‌ مرۆڤ داوای‌ لێكردن ئۆپه‌راسیۆنه‌كانتان ڕابگرن , وه‌لاَمتان چی‌ بوو؟
ئاراس كاردۆخ : ئێمه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ كه‌شێكی‌ ئارام دروست ببێت هه‌میشه‌ ئاماده‌ین ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر شانمانه‌ جێبه‌جێی‌ بكه‌ین , به‌لاَم ئه‌وه‌ هه‌ڵوێستی‌ دوژمنه‌ كه‌ ده‌توانێت شه‌ڕ نه‌هێنێته‌ ئاراوه‌.
كوردستانیوز : حاجی‌ ئه‌حمه‌دی‌ له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا ده‌ڵێت: حیزبی‌ دیموكرات ئێستا بوه‌ته‌ حیزبی‌ لێدوان ده‌رو زۆرجاریش هه‌ڵوێتسی‌ گوماناوی‌ ده‌نوێنن , ئه‌م پاشه‌كشه‌ سه‌ربازیه‌ی‌ دیموكرات له‌پای‌ چی‌ یه‌؟
ئاراس كاردۆخ : ئه‌وه‌ له‌ شكستی‌ ئه‌وانه‌, حیزبێك له‌ چالاكیه‌كانی‌ خۆی‌ پاشگه‌ز ببێت دیاره‌ هێزی‌ نه‌ماوه‌و ئه‌وه‌ش شتێكه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ستی‌ پێوه‌ بگرن خه‌ڵك دوایان ده‌كه‌وێت, به‌لاَم مومكینه‌ بتوانن چالاك ببنه‌وه‌.ئه‌وه‌ی‌ له‌عه‌مه‌لی‌ ئه‌واندایه‌ هه‌موشتێكه‌ جگه‌ له‌ خه‌بات.
كوردستانیوز : ماوه‌ی‌ سێ‌ ساڵه‌ له‌ لایه‌ن تۆپخانه‌كانی‌ ئێرانه‌وه‌ گونده‌كانی‌ قه‌ندیل بۆردومان ده‌كرێت ,بیانوی‌ ئه‌وان بوونی‌ ئێوه‌یه‌ و سه‌ركونسوڵی‌ ئێران ده‌ڵێت: به‌ هه‌ماهه‌نگی‌ تۆپه‌كان ده‌ته‌قێنین و حكومه‌تی‌ هه‌رێمیش بێده‌نگه‌ , خوێندنه‌وه‌تان بۆ ئه‌و دوو هه‌ڵوێسته‌ چی‌ یه‌؟
ئاراس كاردۆخ : ئه‌وه‌ جێی‌ داخه‌ ,ئه‌گه‌ر پرسیار له‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌و گوندانه‌ بكه‌یت ,ده‌زانی‌ كه‌ ئه‌و بیانووه‌ ڕاست نیه‌و ئێران ماوه‌ی‌ بیست ساڵه‌ ئه‌و بۆردومانه‌ ده‌كات , ڕه‌وشی‌ سیاسی‌ له‌ باشووری‌ كوردستان دوژمن ده‌ترسێنێت, ئه‌گه‌ر ئێمه‌ش نه‌بوینایه‌و تۆپبارنیش نه‌بووایه‌ له‌ڕێگه‌ی‌ تره‌وه‌ گوشاریان ده‌خسته‌ سه‌ر حكومه‌تی‌ هه‌رێم.
كوردستانیوز : تا ئێستا به‌ فه‌رمی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم داوای‌ لێنه‌كردون پرۆسه‌ سه‌ربازییه‌كانتان ڕابگرن؟
ئاراس كاردۆخ : نا به‌ فه‌رمی‌ نیه‌ , به‌لاَم جاروبار له‌ ڕێگه‌ی‌ ڕاگه‌یاندنه‌وه‌ ئه‌و داوایه‌ ده‌كه‌ن , به‌لاَم كه‌ ئه‌بینن هه‌ڵوێستی‌ ئێمه‌ دیاره‌ واز ده‌هێنن.
كوردستانیوز :  له‌خه‌باتی‌ شاخ و پارتی‌ زانی‌  بیرتان له‌وه‌ نه‌كردۆته‌وه‌ ببنه‌ (DTP)یه‌ك له‌ ئێراندا؟
ئاراس كاردۆخ : ئه‌وه‌ پرسێكی‌ گرنگه‌و مۆدێلێكی‌ باشمان له‌ باكووری‌ كوردستاندا هه‌یه‌ ,هه‌موو كه‌سیش پێی‌ خۆشه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كان ئه‌وه‌ هه‌بێت , به‌لاَم ڕاستیه‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر په‌كه‌كه‌ نه‌وبایه‌ ده‌ته‌په‌ نه‌ده‌بوو.ئه‌وه‌ جه‌ماوه‌رو تێكۆشانی‌ په‌كه‌كه‌یه‌ به‌رهه‌مه‌كه‌ی‌ وه‌ك ده‌ته‌په‌ ده‌رده‌كه‌وێت . ئه‌گه‌ر ئه‌و هێزه‌ت له‌ پشت نه‌بێت هیچ پارتێك له‌ هیچ پارچه‌یه‌كی‌ كوردستان  ناتوانێت حیزبی‌ وه‌ك ده‌ته‌په‌ دروستبكات.زۆر كه‌سی‌ خه‌یاڵ پلاویش هه‌ن ده‌یانه‌وێت به‌بێ‌ هه‌بوونی‌ هێزێكی‌ كاریگه‌ر له‌ شاخ حیزبی‌ ئاوا دروستبكه‌ن.
كوردستانیوز : له‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان خامنه‌یی‌ هاته‌ شاره‌كانی‌ كوردستان , له‌ دیدی‌ ئێوه‌ ئه‌جێنداكه‌ی‌ چی‌ بووه‌؟
ئاراس كاردۆخ : هاتن و نه‌هاتنی‌ خامنه‌یی‌ گرنگ نیه‌ .مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌ی بزانێت باشووری‌ كوردستان هه‌ڵوێستی‌ له‌به‌رامبه‌ر داگیركه‌ران چی‌ ده‌بێت.ئێمه‌ داوایه‌كی‌ وامان نیه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌وانه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ خۆشمان ناوێن, حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیش به‌ قسه‌ی‌ ئێمه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ خۆی‌ دروستناكات, گرنگ ئه‌وه‌یه‌ بزانین هه‌ڵوێستیان ئیرادیه‌ یان پایه‌ندبوونه‌ به‌ هه‌ندێ‌ دانوستاندنی‌ كۆن .
كوردستانیوز : له‌نێوان پارتی‌ و  یه‌كێتی‌ كامیان له‌مپه‌رن له‌به‌رده‌م چالاكی‌ و جم و جوڵه‌كانی‌ ئێوه‌دا؟
ئاراس كاردۆخ : ڕاسته‌وخۆ كۆسپێكی‌ وایان دروستنه‌كردوه‌ , به‌لاَم هێزه‌كانی‌ سه‌رسنوور كۆسپمان بۆ دروست ده‌كه‌ن.
كوردستانیوز : ئێرانیه‌كان ده‌ڵێن : شتێك ناناسین به‌ ناوی‌ پژاكه‌وه‌و سێ‌ چه‌كداریش ده‌توانێ‌ له‌و شاخانه‌ ئه‌منییه‌ت بخه‌نه‌ مه‌ترسیه‌وه‌ ,بۆچی‌ تا ئێستا نه‌بوونه‌ته‌ ئه‌مری‌ واقیع؟
ئاراس كاردۆخ : په‌كه‌كه‌ سی‌ ساڵه‌ خه‌بات ده‌كات و جارێكیش حكومه‌ت قه‌بوڵی‌ نه‌كردوه‌و دانی‌ پێدا نه‌ناوه‌ , به‌لاَم ئێستا چه‌ندین دانیشتنی‌ په‌رله‌مان بۆ باسی‌ په‌كه‌كه‌ ته‌رخان ده‌كرێت, دوژمن هه‌میشه‌ نكۆڵی‌ ده‌كات و وه‌ك ڕێبازێك ئه‌مه‌ به‌كاردێنێت.ئه‌گه‌ر له‌خه‌ڵك بپرسیت پژاك ئه‌مری‌ واقیعه‌ یان نا , ئه‌وكات وه‌لاَم وه‌رده‌گریت.
كوردستانیوز : ئۆكتۆبه‌ری‌ ڕابردوو دوگروپی‌ ئاشتی‌ له‌ قه‌ندیل و مه‌خمه‌وره‌وه‌ ڕه‌انه‌وه‌ی‌ توركیا كرانه‌وه‌ , ئێوه‌ له‌بیری‌ وه‌ها كارێكدا نین وه‌ك په‌كه‌كه‌؟
ئاراس كاردۆخ : خه‌ڵكی‌ كورد ئاشتیخوازه‌و به‌ڕێگه‌ی‌ جۆراوجۆرو تا ئێستا سه‌لماندویه‌تی‌ .له‌ باكووری‌ كوردستان له‌و قۆناغه‌دا پێویستی‌ به‌ شتێكی‌ وه‌ها هه‌بووه‌و سیاسه‌ت گه‌شتبوه‌ بنبه‌ست و هه‌ڕه‌شه‌ی‌ شه‌ڕ له‌په‌رله‌مانی‌ توركیا قه‌بوڵكراو بۆ ئه‌وه‌ی‌ پێش له‌و هێرشانه‌ بگرێت  , په‌كه‌كه‌ ئه‌و ده‌ستپێشخه‌ره‌یه‌ی‌ كرد , به‌لاَم ئه‌وه‌ پێداویستی و تاكتیكێك بوو . زۆریش باشبوو هه‌موو دونیا ڕاستی‌ ئه‌مه‌یان سه‌لماند . ئێمه‌ له‌ ڕۆژهه‌لاَتی‌ كوردستان نیازێكی‌ وه‌هامان نیه‌ و له‌و قۆناغه‌دا نین گروپێكی‌ ئاوا كێشه‌كه‌ چاره‌سه‌ر بكات.
كوردستانیوز : ئه‌مه‌ له‌سه‌ر بنه‌مانه‌ی‌ نه‌بوونی‌ متمانه‌یه‌ به‌ جامه‌وه‌ر , تا چه‌ند جه‌ماوه‌ر له‌گه‌ڵ ئێوه‌دایه‌ به‌ به‌راوردی‌ باكووری‌ كورستان؟
ئاراس كاردۆخ : ئێمه‌ خۆمان به‌ حیزبی‌ خه‌ڵكی‌ زه‌حمه‌تكێش ده‌زانین ,له‌باره‌ی‌  ئایدۆلۆژی‌ و ته‌كتیكه‌وه‌ هه‌وڵمان داوه‌ ببینه‌ نوێنه‌ری‌ خه‌ڵك له‌ ڕۆژهه‌لاَتی‌ كوردستان و نامانه‌وێت له‌ خه‌ڵك لابده‌ین  و ڕابردوو دووباره‌ بكه‌ینه‌وه‌ به‌ هه‌ڵوێستی‌ حیزبایه‌تی‌ ڕه‌قی‌ گرێگرداوی‌ ده‌ره‌وه‌ خه‌بات بكه‌ین  و نابێ‌ ئه‌و هه‌لاَنه‌ بكه‌ین . زۆر به‌ كراوه‌یی‌ پشتیوانیمان هه‌یه‌و چالاكیه‌كانیشمان نیشانی‌ ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن مه‌قبوڵین .پێمان وایه‌ كۆمه‌ڵگه‌ ده‌بێت هه‌مووی‌ به‌ ڕێكخستن بكرێت و دروشمی‌ ئێمه‌ش ئه‌وه‌یه‌ ڕێكخستن كار نیه‌  ژیانه‌. بۆیه‌ هه‌میشه‌ بانگه‌وازی‌ ئاوامان هه‌یه‌و هه‌ر كه‌سه‌ به‌ گوێره‌ی‌ توانای‌ خۆی‌ له‌ هه‌ر شوێنێك بێت ده‌وانێت خه‌بات بكات . نامانه‌وێت خه‌ڵك بكه‌ینه‌ سیاسی‌ و سیاسه‌تمه‌دار ده‌مانه‌وێت هه‌موو كه‌س له‌ جێی‌ خۆی‌ تێكۆشه‌ر بێت.
كوردستانیوز : په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ هه‌رێم و كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران له‌ ئێستادا فراوانتر بوه‌ و وه‌زیرو كاربه‌ده‌سته‌ بالاَكان دێنه‌ هه‌ولێرو سلێمانی‌ و ناوچه‌كه‌ بوه‌ته‌ گۆڕه‌پانی‌ ئێران, ئه‌مه‌ چ مه‌ترسیه‌كی‌ بۆ ئێوه‌ هه‌یه‌ , له‌ دیوه‌ شاراوه‌كه‌یدا؟
ئاراس كارۆدخ : وه‌ك وتم ئێمه‌ ده‌ستنیشانی‌ سیاسه‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم ناكه‌ین , ده‌بوو ئه‌وان یارمه‌تی‌ ئێمه‌یان بدایه‌ , چونكه‌ ته‌جروبه‌ی‌ زیاتریان هه‌یه‌ , له‌گه‌ڵ هه‌ركه‌سێك په‌یوه‌ندییان هه‌یه‌ ئازادن , كوردستان ناوچه‌یه‌كه‌ ماوه‌ی‌ سی‌ ساڵ شه‌ڕی‌ تێدابوه‌و ناوچه‌كه‌ش پێویستی‌ به‌ ئاوه‌دانی‌ هه‌یه‌ , ئه‌گه‌ر ئێران نه‌یه‌ت توركیاو صین و ولاَتانی‌ دیكه‌ دێن , گرنگ ئه‌وه‌یه‌ له‌سه‌ر حیسابی‌ پارچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستان نه‌بێت.
كوردستانیوز : له‌نێوان توركیا و ئێراندا كامیان زیاتر كرانه‌وه‌یان به‌ڕووی‌ كوردا كردوه‌؟
ئاراس كاردۆخ : له‌باره‌ی‌ مێژووییه‌وه‌ ئێران نكۆڵی‌ له‌ كورد نه‌كردوه‌,توركیا ده‌ڵێت كورد نیه‌و ئێران ده‌ڵێن كورد به‌شێكه‌ له‌ من و به‌و ڕه‌نگه‌ هه‌ردووكیان ده‌كه‌وتنه‌ چوار چێوه‌ی‌ ئه‌و نكۆڵییه‌وه‌.به‌لاَم له‌ ڕه‌وشی‌ ئه‌مڕۆدا توركیا له‌ پێشتره‌و له‌ په‌رله‌ماندا ده‌ستی‌ به‌ باسكردنی‌ كورد كردوه‌.
كوردستانیوز : له‌ دروستبوونتانه‌وه‌ تا ئێستا چ قوربانیه‌كی‌ گه‌وره‌تان داوه‌ , له‌ڕووی‌ كوژراو بریندارو زیندانییه‌وه‌؟
ئاراس كاردۆخ : هه‌ڤالاَنی‌ ئێمه‌ نزیكه‌ی‌ 100 كه‌سیان له‌ ڕۆژهه‌لاَت شه‌هید بوونه‌ , ئیتر لایه‌نگری‌ ئێمه‌ بن یان نا گرنگ ئه‌وه‌یه‌ له‌ پێوه‌ری‌ ئێمه‌دا ئه‌وانه‌ شه‌هیدن , ئێستاش 13كه‌سمان حكومی‌ له‌ سێداره‌دانیان هه‌یه‌و هه‌ندێكیان ئه‌ندام و ته‌ره‌فداری‌ ئێمه‌ن و ژماره‌یه‌كیش سه‌ر به‌ پژاك نین به‌لاَم له‌سه‌ر خه‌باتی‌ كوردایه‌تی‌ ئه‌و سزایانه‌یان هه‌یه‌ و چه‌ند ڕۆژ به‌ر له‌ئێستا ئیحسانی‌ فه‌تاحیان له‌ سێداره‌ دراو كۆمه‌ڵه‌ش نكوڵی‌ له‌وه‌ ده‌كرد كه‌ ئه‌ندامی‌ ئه‌وان بوبێت.

+ نوشته شده در  Thu 31 Dec 2009ساعت 6:18 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

به‌لگه‌ی نه‌هینی له‌ شورای ئه‌منیه‌تی گشتی ئیران

 بو هه‌لاتنی خامنه‌ئی وه‌ سه‌رانی سپای پاسداران ده‌یانه‌وی را بکه‌ن بۆ روسیه‌

سند خیلی محرمانه از شورای عالی امنیت ملی

هواپیما آماده شده رهبر و سران سپاه به مقصد روسیه.

http://www.iranglobal.info/I-G.php?mid=2-55799


 

 

+ نوشته شده در  Mon 28 Dec 2009ساعت 3:19 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

دڕندەیی حكومەتەكەی ئەردۆغان و سوپای
 
فاشی توركیا بە فلیمی ڤیدیۆیی ببینە

پارتی چاره‌ سه‌ ری دیموکراتی کوردستان


خوێنەری خۆشەویست فەرموو كرتە لەسەر ئەم لینكەی خوارەوە بكە كە تییدا فلمێكی ڤیدیۆی سەبارەت بە درندەترین سیستەمی داگیركاری شۆڤینی و دژەمرۆیی لە جیهاندا دەبینن. ئەم فلیمە ڤیدیۆییە بەڵگەیەكە، دەیسەلمێنێ كە گەلەكەمان لە باكور لە ژێر دەستی دڕندەترین سیستەمی دنیایی دا ژیان دەكا ، دواتریش بەلگەیەكە بۆ هەموو ئەو بیركۆڵ و نەفسنزم و جاشقەڵەم و وڵاتفرۆشان كە بانگەشەی كرانەوەكەی ئۆردۆگان دەكەن دەرهەق بە دۆزی 25 ملیۆن مرۆڤ.
تكایە ئەوەی سەیری ئەم فلیمە دەكات با مناڵەكانیان نەبینن ، چونكە كاریگەرییەكی زۆر قووڵ دەكاتە سەر ناخیان.
ئێمە دەمێكە لە كوردستانپۆست پیلانەكانی حكومەتی ئەكەپە دەبینین كە چۆن دەیانەوێت كێشەكە كاڵ بكەنەوە و توندوتیژی بەرامبەر بە هەڵسوراوانی گەلەكەمان بەكارببەن.
PKK لە شەری 2007 دا 8 سەربازی بەدیل گرت ، بەڵام دواتر وەك پرینسپێكی مرۆڤدۆستانە بە سەلامەتی و بێ ئەوەی كەرامەتیان بڕوشێنێت ئازادی كردن ، دە لەم فلیمە ڤیدیۆییە ببینن چۆن دوو گریلا كە لەشەردا بریندار دەبن دەیانكوژن و دواتریش بەدوای خۆیان پەلكێشیان دەكەن و بە پا دەجنە سەر سەریان، چ ویژدانێك هەیە ئەمەی پێ قەبوڵ بێت ، تەنها هۆڤی و دڕندە و خیانەتكارەكان نەبێت.
دەزگای ستاندەر لە جێگەی هەواڵێكیدا باس لە باشی ئەردۆغان دەكات لە چاو سوپا بە باشتری لە قەڵەم دەدا ، شەرمە بۆ پێگەیەكی ئاوا بەراورد لە نێوان دووجەلادی كورد بكا و یەكێكیان لەوەی دیكە بە باشتری دابنێت ، لەوەش سەیرتر كەوتۆتە پێشبڕكێ لە گەڵ دەسەلاتی خیانەتكار و دەڵێت: ئێمە یەكەم كەسبووین ئەكەپە و ئەردۆغانمان پێش دەسەڵات بە باشتر لە سوپای توركیا دا قەڵەم. پاش دیتنی ئەم فلیمە پێویست دەكات "ستاندەر" لەسەری سەرە و بە گەورەیی پۆزش بۆ خەڵكی كوردستان و ماڵباتی ئەو دوو شەهیدە بهێنێتەوە.
فەرموون ئێوە و بینینی فلیمەكە:

http://www.firatnews.com/index.php?rupel=nuce&nuceID=19169

 
+ نوشته شده در  Sun 27 Dec 2009ساعت 0:33 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

ناموس و شه‌ره‌فمان نه‌ماوه‌ با پیاوان بڕۆن پارێزگاری له‌شه‌ره‌فی خۆیان بکه‌ن

 

 

 

سێر جودی ناوی خوازراوی ئه‌و کیژه‌ی ڕۆژئاوای کوردستانه،که‌ له‌ته‌مه‌نی 13 ساڵییه‌وه‌ ئاشنایه‌تی له‌گه‌ڵ ڕیزه‌کانی گه‌ریلادا په‌یدا ده‌کات و ده‌بێت به‌گه‌ریلایه‌کی قاره‌مان له‌ ناو پارتی کرێکارانی کوردستان.ئه‌و کیژه‌ له‌ ماوه‌ی خه‌باتکردنی له‌ چیادا قاچێکی له‌ده‌ست ده‌دات. ئه‌گه‌ر چی من پێم خۆش بوو چه‌ندین پرسیاری لێبکه‌م سه‌باره‌ت به‌ژیانی گه‌ریلایه‌تی به‌تایبه‌تی ژیانی ژنان له‌وێ،به‌ڵام به‌هۆی هه‌ندێک شتی گرنگه‌وه‌ که‌ بۆمی باسکرد داوایکرد له‌و جۆره‌ پرسیارانه‌ی لێ نه‌که‌م،بۆیه‌ به‌ناچاری هه‌ر له‌وێدا پرسیاره‌کانی خۆمم گۆڕی.

پ:ئایا بارودۆخی ژنانی ئێمه‌ چۆنه‌ له‌ شاخ؟هه‌روه‌ها جیاوازی چییه‌ له‌ نێوان ژنانی شاخ و ژنان له‌ ناوه‌وه‌ی ووڵات؟
وه‌ڵام:
ژن له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا له‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی کوردستان‌ جیاوازییان نییه‌ و نزیکایه‌تییان هه‌یه‌ له‌یه‌که‌وه‌ .ژن به‌سیسته‌مێکه‌وه‌ گرێدراوه‌ که‌ له‌ ده‌وڵه‌تدا هه‌یه،ئه‌و سیستمه‌ی که‌ له‌و ده‌وڵه‌تانه‌دا هه‌یه که‌ کوردی تێدان مافی ژنی نه‌داوه.‌‌ ئه‌گه‌ر مافێکیش هه‌بێت بۆ ژن ئه‌وا یه‌که‌م پیاوان دێن پاشان ژنان دێن واتا هه‌میشه‌ ژنان له‌ دوای پیاوه‌وه‌ هاتوون.ژن له‌ کۆمه‌ڵگادا بێ چاره‌ ده‌مێنێت ناتوانێت بیروباوه‌ڕه‌کانی خۆی بهینێته‌ سه‌رزه‌مان ژن بێ ئیراده‌ کراون،ئه‌گه‌ر ژنێک بیه‌وێت دژی سیسته‌م ڕابوه‌ستێت بیه‌وێت سه‌ربه‌رزانه‌ بژی ئه‌وا کۆمه‌ڵگا ئه‌و ژنه‌ی ناوێت.به‌ڵام ژن له‌ ناو پارتدا خۆی پێشخستووه،خاوه‌نی ئیراده‌ی خۆیه‌تی، باوه‌ڕی به‌خۆیه‌تی ،خه‌بات ده‌کات وه‌کو پیاوان به‌بێ جیاوازی بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئازادی چه‌نده‌ها نمونه‌ی ژنی قاره‌مانمان هه‌یه‌ وه‌کو هه‌ڤاڵ زیلان و هه‌ڤاڵ شیلان که‌ ئه‌مانه‌ مینبه‌ری ئازادین،هه‌روه‌کو هه‌ڤاڵ بێریتان له‌ دژی سیسته‌می پیاو،له‌ دژی دووژمن ‌خۆی ته‌سلیم نه‌کرد به‌رخۆدانی کرد.ده‌توانین بڵێین سه‌رۆک ئاپۆ ڕۆحی دایه‌وه‌ به‌ژن ،ووتی بزانن ژنیش مرۆڤن ئه‌وانیش ده‌توانن قسه‌ بکه‌ن،ده‌توانن مافه‌کانی خۆیان بهێننه‌ سه‌رزمان،خاوه‌نی بیروباوه‌ڕی خۆیانن. ئه‌مه‌ش له‌ مه‌یدانی سیاسه‌ت و مه‌یدانی شه‌ڕو مه‌یدانی خه‌باتی ته‌نیزیمیشدا ئیسپات بوو که‌ ژن خاوه‌نی هێزێکی زۆره‌ خاوه‌نی ئیراده‌ی خۆیه‌تی.ژن له‌ شۆڕشی ئێمه‌دا هه‌رده‌م له‌ پێشه،به‌رخۆدانی ئه‌و له‌ پێش هه‌رشتێکه.ئه‌گه‌ر هه‌رسه‌رهه‌ڵدانیک ژن جێگه‌ی خۆی تێدا نه‌کرێت سه‌رهه‌ڵدانێکی سه‌رکه‌وتوونابێت. به‌ڵام له‌ شۆڕشی ئێمه‌دا به‌ ژن ده‌ستی پێکردووه‌ بۆیه‌ هه‌میشه‌ سه‌رکه‌وتووه به‌فکری سه‌رۆک ئاپۆ ژنان هه‌موویان سه‌ر بڵندن سه‌رۆک ئاپۆ ژنێکی زۆر جیاوازی دروستکرد‌ شتێکی زۆر گه‌وره‌یه‌ که‌ ژن له‌ شۆڕشی ئێمه‌دا‌ حه‌ز به‌ هه‌ڤاڵییه‌کی ڕاستگۆیی ده‌کات،خیانه‌ت له‌ هه‌ڤاڵانی خۆی ناکات.ژن له‌ شۆڕشی ئێمه‌دا ئیشی وا گه‌وره‌ ده‌که‌ن که‌ له‌ توانای هه‌ندێک له‌ پیاواندا نییه‌ بیکه‌ن.

پ:هه‌روه‌کو ووتت ژنانی ئێمه‌ بێ ئیراده‌ کراون به‌ڵام بۆ ده‌بێت ژنان له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا خۆیان به‌که‌م بزانن؟بۆ هه‌میشه‌ پیاوان به‌گه‌وره‌تر ده‌زانن له‌ خۆیان؟ هه‌روه‌کو تۆ ئاماژه‌ت پێدا توانای ژن هیچی که‌متر نییه‌ له‌ توانای پیاو زۆر کات توانایان زیاتریشه‌ له‌ پیاوان؟

وه‌ڵام:
ئه‌مه‌ له‌ خێزانه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات.هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ کاراکته‌رێک شکڵێک بۆ منداڵ درووست ده‌که‌ن له‌ ناو خێزندا،ئه‌ویش کاراکته‌ری کچ و کوڕه،که‌ به‌منداڵه‌کانیان ده‌ڵێن تۆ کچی ئه‌و کوڕه‌ ئه‌و ده‌توانێت کار بکات تۆ ناتوانیت،کچ نابێت زۆر قسه‌ بکات،نابێت ده‌م درێژی بکات،هه‌رچی بکات پێی ده‌ڵێن عه‌یبه‌ تۆ ژنی،نابێت حه‌رامه،باش نییه.سیسته‌م ده‌ڵێت پیاو هه‌موو شتێکه‌ به‌ڵام ژن هیچ نییه،بابیش هه‌مان شت ده‌ڵێت.هێند پێی ده‌ڵێن تۆ ژنی تۆ ژنی تۆ هیچ نیت تۆ توانات نییه،سنور بۆ کرداره‌کانی داده‌نێن.هه‌موو ئه‌م شتانه‌ لای ژن کۆده‌بێته‌وه‌ له‌ ڕووی سایکۆلۆجییه‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا گه‌وره‌ ده‌بێت،هه‌ستی خۆ به‌که‌م زانین له‌لای درووست ده‌بێت.له‌ شۆڕشی ئازادی ژن به‌ڕێبه‌رایه‌تی سه‌رۆک ئاپۆ هه‌موو ئه‌م شتانه‌ی له‌ ناوبرد.ژنی هه‌ر چوارپارچه‌ی کۆکرده‌وه،ووتی ده‌بێت ژن شه‌ڕی شه‌خسی خۆیان بکه‌ن،ژن ده‌بێت خۆیان زانا بکه‌ن،خۆیان ووشیار بکه‌نه‌وه.کۆمه‌ڵگا وای له‌ ئێمه‌ کردووه‌ سیسته‌می ده‌وڵه‌ت وای له‌ ئێمه‌ کردووه،ئێمه‌ نابێت قبوڵی بکه‌ین. ئێستاژن دوو ئیشی هه‌یه‌ هه‌م تێکۆشین بۆ ئازادی هه‌یه،هه‌م بگه‌ڕێن بۆ ئه‌وه‌ی چۆن خۆیان سه‌ربخه‌ن.نابێت ژنان خۆیان به‌ بچوک بزانن،خۆیان بێ ئیراده‌ ببینن.تێکۆشانی ژن ساڵێک نییه‌ دووساڵ نییه.ژن ده‌بێت شه‌ڕ بکه‌ن،ژن ده‌بێت سیاسه‌ت بکه‌ن،ژن ده‌بێت باوه‌ڕیان به‌خۆیان هه‌بێت.ده‌بێت ژن ئیش بکات له‌ناو کۆمه‌ڵدا بۆ ئه‌وه‌ی جێگه‌ی ئه‌و هه‌بێت.پیاو ده‌توانێت قسه‌ بکات ژنیش ده‌توانێت،ئه‌و چاوی هه‌یه‌ ژنیش هه‌یه‌تی،پیاو هه‌ر شتێکی هه‌بێت ژنیش هه‌یه‌تی.ده‌بێت حاڵی خۆمان قبوڵ نه‌که‌ین،ژن ده‌بێت یه‌کگرتوو بن پاشان سه‌رده‌که‌ون.

پ:ئه‌گه‌ر ئاگادار بیت له‌ باشور ژنه‌ پارله‌مانتاره‌کانمان له‌ پار‌له‌مانی ڕابردوودا، له‌ یاسای باری که‌سێتیدا ده‌نگیان به‌ فره‌ژنیدا،تۆ فره‌ ژنی چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنیت؟بێتوایه‌ ئه‌و ژنه‌ پارله‌مانتارانه‌ نوێنه‌ری خه‌ڵک به‌گشتی و ژنان به‌تایبه‌تی بن؟

وه‌ڵام:
به‌ڵێ ئێمه‌ ئه‌و کاته‌ چاودێریمان ده‌کرد بزانین چی ڕووده‌دات.فره‌ ژنی به‌شتێکی ڕاستی نازانم.
چۆن پیاوێک مافی سێ ژن ده‌دات؟پیاوێک یه‌کسانی سێ ژن چۆن ده‌پارێزێت؟ئه‌مه‌ نایه‌کسانییه،ژیانی که‌سیک ناخۆش ده‌که‌یت،که‌سێک ده‌گریت که‌سێکی تر به‌رده‌ده‌یت.هه‌ر پیاوێک دوو ژن بهێنێت سێ ژن بهێنێت ئه‌وه‌ که‌سێک ده‌کوژێت.ژنیش مرۆڤه‌ هه‌ستی هه‌یه،غه‌ریزه‌ی هه‌یه.بڕۆ پرسیار له‌و ژنانه‌ بکه‌ که‌ سه‌ر به‌ هه‌وێ شوو ده‌که‌ن هه‌موویان زوڵمیان لێکراوه‌ هه‌موویان ناڕازین.پیاوێک با ده‌ربکه‌وێت بڵێت مافی ژنێک ده‌ده‌م،پیاوێک نه‌توانێت مافی ژنێک بدات چۆن مافی سێ ژن ده‌دات.ده‌ڵێم ئه‌و ژنه‌ش خراپترینه‌ ئه‌گه‌ر به‌وه‌ ڕازی بێت چونکه‌ ئه‌مه‌ بازرگانی کردنه‌ به‌سه‌ر ژنه‌وه.که‌سێک ئه‌گه‌ر زانا بێت ئه‌گه‌ر تێگه‌یشتووبێت ده‌ڵێت ژنێک ببێت به‌هه‌ڤاڵی من به‌سه‌ سێ ژنم بۆ چییه؟سه‌باره‌ت به‌ پارله‌مانتاره‌کان ئه‌وان بۆیه‌ له‌ پارله‌مانن بۆ ئه‌وه‌ی مافی ژن بپارێزن،ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئیراده‌ی ئه‌و خه‌ڵکه‌ ناپارێزن چی ده‌که‌ن له‌وێ؟ژن هه‌یه‌ باوکی پێی ده‌ڵێت یان مێرد ده‌که‌یت یان ده‌تکوژین،ژنیش ناچار ده‌بێت،ئه‌و پارله‌مانتارانه‌ له‌وێن بۆ ئه‌وه‌ی ته‌مسیلی ژنی بێ چاره‌ بکه‌ن.ژن بابیان، برایان ،مێردیان حکوم ده‌که‌ن به‌سه‌ریاندا،ئه‌ی ده‌بێت ئه‌و پارله‌مانتارانه‌ ته‌مسیلی ئه‌وان بکه‌ن نه‌ک ژیانیان خراپتر بکه‌ن.ئێستا سه‌رده‌می به‌رد نییه.ژنان زینده‌به‌چالده‌کران،کاتێک شۆڕشی ئیسلام هات،محمد ژنانی ڕزگارکرد،ووتی ژنیش مرۆڤه‌ بۆیه‌ ژنی زۆری هێنا بۆ ئه‌وه‌ی ژنان ڕزگار بکات.ئه‌م زه‌مانه‌ی ئێمه‌ی تێداین قه‌ڕنی 21 ده‌بێت پرسی ژن پێشبکه‌وێت.مافی ژنه‌ که‌ شوو بکات یاخود شوو نه‌کات.بۆیه‌ ده‌بێت ژنانی پارله‌مان ئه‌و مافانه‌ بۆ ژنانی باشور له‌ پارله‌مان به‌ده‌ستبهێنن.

پ: ئه‌م پرسیاره‌م دوو به‌شه‌ یه‌که‌میان چی ده‌ڵێیت له‌سه‌ر کوشتنی ژنان له‌ ژێر په‌رده‌ی شه‌ره‌ف؟ئایا ئه‌وه‌ی پیاوان ده‌یڵێن ڕاسته‌ جه‌سته‌ی ئێمه‌ شه‌ره‌فی ئه‌وانه؟شه‌ره‌ف چییه‌ له‌لای تۆ؟ دووه‌میان ئه‌ی هۆکار چییه‌ که‌ ژنان خۆیان ده‌کوژن؟

وه‌ڵام:
دیسان ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا عه‌قڵییه‌تێکیان هه‌یه‌ که‌ ژن شه‌ره‌فه،ژن ناموسه.ئێمه‌ی کورد ده‌مێکه‌ شه‌ره‌ف و ناموسمان نه‌ماوه‌ چونکه‌ ده‌بینین دوژمن خوشکی ئێمه‌ دایکێ ئێمه‌ ئه‌شکه‌نجه‌ ده‌دات له‌ زیندانن ته‌جاوز ده‌کرێته‌ سه‌ریان.ناموس جه‌سته‌ نییه،ناموس ووڵاته‌ ناموس ئازادییه‌ که‌واته‌ با پیاوان بچن پارێزگاری له‌ شه‌ره‌ف و ناموسی خۆیان بکه‌ن.ژن ئه‌مڕۆ له‌ هه‌موو که‌س زیاتر پارێزگاری له‌ شه‌ره‌فی خۆی ده‌کات و له‌سه‌ر چیا شه‌ڕ بۆ ئازادی ده‌کات.ناموس و شه‌ره‌فی ئێمه‌ ووڵاتی ئێمه‌یه،ئه‌گه‌ر ووڵات ئازاد نه‌بێت ئێمه‌ شه‌ره‌فمان نییه.ئه‌گه‌ر شه‌ره‌ف و ناموس له‌ جه‌سته‌دا بێت ئێ نه‌مایه‌ دووژمن پێی لێده‌نێت.هه‌رکاتێک ئێمه‌ ووڵاتمان ئازاد بوو ئه‌وا ئێمه‌ شه‌ره‌فمان هه‌یه‌ چونکه‌ ئێمه‌ تێکۆشینمان کردووه‌ دایکی خۆمان پاراستووه،بۆیه‌ ئه‌مڕۆ پیاوان نه‌ڵێن ئێمه‌ شه‌رف ده‌پارێزین ژن خۆیان شه‌ره‌فی خۆیان ده‌پارێزن خۆیان له‌ دیلی ده‌رده‌که‌ن.کاتێک پۆلیس دێت ژن ده‌بات 100 پیاو ناتوانن پارێزگاری لێبکه‌ن .بۆ من شه‌ره‌فی مه‌زن ئه‌وه‌یه‌ که‌ شه‌ڕ بۆ ووڵات ده‌که‌م،تێکۆشین بۆ ئازادی ده‌که‌م،شه‌ره‌فی من جه‌سته‌م نییه‌ ئه‌گه‌ر ئازاد نه‌بێت جه‌سته‌ی من مه‌حکومه،جه‌سته‌ی من زیندانه.
ژن له‌ بێ چاره‌ییدا خۆی ده‌کوژێت،ژن ئه‌لته‌رناتیڤێک شک نابات بۆیه‌ خۆی ده‌کوژێت.حلێک نییه‌ کۆمڵ نه‌زانن ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵ پێشبکه‌ون ژن و پیاو یه‌کسان بن ژن خۆیان ناکوژن.پیاوێک ده‌رده‌که‌وێت ده‌ڵێت من ژنێک ده‌کوژم ناموسی خۆم ده‌پارێزم ئایا ناموس پاراستن به‌ کوشتنی ژنه؟ژن ناچار ده‌بێت پێش ئه‌وه‌ی بیکوژن خۆی خۆی ده‌کوژێت.‌ خۆ کوشتن هه‌روا ئاسان نییه‌ شتێکی زۆر قورسه‌ چونکه‌ به‌ده‌ستی خۆی خۆی ده‌کوژێت،ئه‌و بێچاره‌ییه‌ش ئه‌وه‌یه‌ کاتێک مرۆڤ هاریکاری نه‌بێت، مرۆڤ کاتێک به‌ته‌نیا ده‌مێنێت،که‌س گوێی لێنه‌گرێت ئه‌مه‌ بێ چاره‌ییه.ئه‌گه‌ر ژنان هه‌موویان یه‌ک بن،هێز به‌یه‌ک بده‌ن،ژنان خۆیان ناکوژن.

+ نوشته شده در  Fri 25 Dec 2009ساعت 8:13 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

پژاك خۆیان بۆ بەهارێکی گەرم ئامادە دەکەن

■ ئا: یه‌حیا به‌رزنجی‌ 

ئۆردوگای‌ مه‌شقی‌ گه‌ریلاكانی‌ پژاك له‌ بناری‌ قه‌ندیل، جموجۆڵێكی‌ به‌رچاوی‌ تیا به‌دی‌ ده‌كرێت، پێده‌چێت ئه‌و هێزه‌ خۆی‌ بۆ به‌هارێكی‌ گه‌رم ئاماده‌ بكات، به‌مه‌به‌ستی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ هێزه‌كانی‌ ئێران له‌ كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات.
ئه‌ندامی‌ كۆنسه‌ی‌ رێڤه‌به‌ری‌ پژاك، هه‌ڤاڵ‌ چه‌كدار داڵاهۆ، به‌ئاوێنه‌ی‌ راگه‌یاند، كه‌ به‌دوای‌ له‌سێداره‌دانی‌ سیاسی‌ گه‌نجانی‌ كورد، به‌ شه‌پۆل گه‌نجانی‌ كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات دێنه‌ ریزه‌كانی‌ پژاكه‌وه‌. هه‌ر بۆیه‌ فێرگه‌كانمان به‌رده‌وامه‌ له‌ په‌روه‌رده‌دان‌و وه‌رگرتنی‌ ئه‌ندامی‌ تازه‌، ته‌نانه‌ت هێزه‌كانیشمان له‌ ته‌واوی‌ ئێراندا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌‌و له‌هه‌ركوێیه‌كی‌ رۆژهه‌ڵات بوونمان هه‌یه‌‌و له‌هه‌ندێ‌ جێگه‌ی‌ ناو خاكی‌ ئێرانیشدا په‌روه‌رده‌ ده‌درێ‌.
 هه‌رچه‌نده‌ باره‌گاكانی‌ ئه‌و پارته‌ له‌ساڵانی‌ رابردوو توشی‌ بۆردومانی‌ سه‌ختی‌ فڕۆكه‌كانی‌ توركیاو تۆپه‌كانی‌ ئێران بووه‌وه‌‌و ژماره‌یه‌كیش گه‌ریلا بوونه‌ قوربانی‌، هێشتا ده‌بینی‌ كه‌ گه‌ریلاكانی‌ ئه‌و پارته‌ وره‌یان به‌رزه‌، سه‌ره‌ڕای‌ نه‌مانی‌ شوێنی‌ پێویست بۆ حه‌وانه‌وه‌، هێشتا له‌نێو ئه‌و بناره‌ له‌ گه‌رمه‌ی‌ مه‌شق‌و خۆسازداندان. داڵاهۆ باسی‌ له‌وه‌ ده‌كرد كه‌ په‌روه‌رده‌كردنی‌ رۆح‌و رۆشنكردنه‌وه‌ی‌، ئه‌و گه‌ریلایه‌ ئاماده‌ ده‌كات كه‌ بتوانێت به‌ جه‌ساره‌ته‌وه‌ به‌رگه‌ی‌ هه‌موو ناهه‌مواری‌‌و ناخۆشییه‌ك بگرێت. هه‌روه‌ها وتیشی‌ "هه‌ر شه‌ڕوانێك له‌په‌روه‌رده‌كردندا رۆحییه‌تی‌ پاك نه‌بێته‌وه‌‌و رۆشن نه‌بێت، ئه‌وا بێگومان ناتوانێ‌ له‌ڕووی‌ فیزیكیشه‌وه‌ ره‌نگ بداته‌وه‌‌و به‌رگه‌ بگرێ‌، چونكه‌ گه‌ریلایه‌تیی‌ كارێكی‌ هه‌روا ئاسان نییه‌".
زۆرێك له‌و شوێنانه‌ی‌ كه‌ تیایدا ده‌حه‌ونه‌وه‌، شێوه‌ی‌ كونه‌ ته‌یاره‌ی‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌سته‌مه‌ جارێكیتر فڕۆكه‌ زه‌فه‌ری‌ پێبهێنێت، وه‌ك شه‌ڕوانێك باسی‌ ده‌كرد كه‌ ئه‌وسا به‌هۆی‌ بوونی‌ باره‌گای‌ دیار‌و گه‌وره‌وه‌ به‌ئاسانی‌ باره‌گاكانیان پێكران، به‌ڵام رێگه‌ ناده‌ن ئه‌وه‌ دووباره‌ ببێته‌وه‌، كونه‌ ته‌یاره‌كان كه‌ ئه‌وان مانگای‌ پێده‌ڵێن، به‌هۆی‌ چڕیی‌ دارستان‌و ئه‌و هه‌موو گه‌ڵا دارانه‌ی‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌ی‌ داپۆشیوه‌، ئه‌سته‌مه‌ جیاكردنه‌وه‌یان. له‌شوێنی‌ حه‌وانه‌وه‌ی‌ كاتیی‌ ئه‌و پارته‌، ته‌له‌فۆن به‌هیچ شێوازێك به‌كار ناهێنن، ته‌نانه‌ت سۆپای‌ داریشیان كردووه‌ته‌ سۆپای‌ نه‌وتی‌، هه‌روه‌ها شه‌وانه‌ش به‌دیار كزه‌كزی‌ چرایه‌كه‌وه‌ شه‌و به‌سه‌ر ده‌به‌ن.
داڵاهو وه‌كو به‌رپرسێكی‌ سه‌ربازیی‌ پێیوایه‌ كه‌ له‌وه‌ته‌ی‌ پژاك بۆ ماوه‌ی‌ 5 ساڵه‌ درێژه‌ی‌ به‌خه‌بات داوه‌ هه‌وادارێكی‌ زۆری‌ له‌خۆی‌ كۆكردووه‌ته‌وه.‌ كه‌ ده‌هاته‌ سه‌ر وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ش كه‌ توانییان ئه‌و بێده‌نگییه‌ بشكێنن، ئه‌و ده‌ڵێت "ئێمه‌ وه‌كو هه‌ڵوێستمان له‌ هه‌مبه‌ر پارته‌كانی‌ تری‌ رۆژهه‌ڵات كه‌ تێكۆشین ده‌كه‌ن، هه‌ركه‌سێك بۆ خاكی‌ كوردستان تێده‌كۆشێت، ئه‌رزشی‌ خۆی‌ هه‌یه‌‌و هیچ جیاوازییه‌كی‌ نییه‌، به‌ڵام به‌شێوازی‌ كلاسیك ناتوانی‌ له‌ ئێراندا تێكۆشان بكه‌یت".
له‌ماوه‌ی‌ رابردوودا چه‌ند پارتێكی‌ ئێرانی‌ كاتێك چوونه‌وه‌ بۆ ناوچه‌كان، تووشی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ بوونه‌وه‌و چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌كیش كوژران، داڵاهو پێیوایه‌ ئه‌و شێوه‌ شه‌ڕكردنه‌ی‌ ئه‌وان سه‌رده‌می‌ به‌سه‌رچووه‌‌و ده‌ڵێت "ئه‌وان له‌ئاوایی‌ خه‌وتبوون‌و پاسداریش ده‌وره‌ی‌ دان‌و شه‌هید كه‌وتن". ئه‌و به‌رپرسه‌ كه‌ به‌رده‌وام چه‌كه‌كه‌ی‌ له‌ ته‌نیشته‌وه‌ بوو، پێیوایه‌ كه‌ له‌هه‌مبه‌ر پێشكه‌وتنی‌ ته‌كنه‌لۆژیا پێویسته‌ شه‌ڕه‌كانمان ته‌نها جه‌سته‌یی‌ نه‌بێت، به‌ڵكو بیریش به‌كار بهێنین، "ئێمه‌ زۆر له‌ مێژه‌ له‌ ناو ئێراندا جه‌وله‌ ده‌كه‌ین‌و ده‌مێنینه‌وه‌، به‌ڵام وه‌ك گه‌ریلایه‌ك شاخه‌كان جێ حه‌وانه‌وه‌ی‌ ئێمه‌یه‌، نه‌وه‌كو ناو ئاوایی‌‌و ماڵه‌كان، چونكه‌ زۆر شوێن ته‌نراوه‌ به‌ جاش‌و ئیستیخباراتی‌ ناوخۆیی‌".
له‌نێو كه‌مپی‌ گه‌ریلاكان هه‌ر له‌ 5ی‌ به‌یانییه‌وه‌ له‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌ ده‌بینران، سه‌ره‌ڕای‌ بارانی‌ به‌خوڕی‌ ئه‌و بناره‌، پاش ئه‌وه‌ی‌ كه‌ وه‌رزشێكی‌ تێروته‌سه‌لیان كرد، ئه‌وسا كه‌وتنه‌ مه‌شقی‌ سه‌ربازیی‌، چۆنێتی‌ رێگه‌گرتن‌و هه‌ڵزنان به‌شاخدا‌و چۆنێتی‌ شه‌ڕكردنی‌ گه‌ریلایی‌‌و كه‌مین دانان، ته‌نانه‌ت به‌كارهێنانی‌ چه‌ك‌و پاك كردنه‌وه‌ی‌. داڵاهۆ له‌و باره‌یه‌وه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات "چه‌كی‌ ده‌ستی‌ ئه‌وان بۆ به‌رگرییه‌، كه‌ ده‌چنه‌ ناو ئێرانیشه‌وه‌، بۆ كوشتنی‌ پاسدار ناچن، به‌ڵكو بۆ كاری‌ رێكخستن ده‌چن، ئه‌و ده‌مه‌ش رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ دروست ببێت، ئه‌وا درێغی‌ ناكه‌ن".
له‌به‌رده‌م سۆپایه‌كی‌ نه‌وتی‌، وێڕای‌ گه‌ریلاكان خه‌ریك بوون به‌ چاخواردنه‌وه‌‌و جارجاره‌ په‌یوه‌ندیگرتن به‌و جیهازه‌ی‌ ده‌ستیانه‌وه‌، دایكی‌ دوان له‌و گه‌ریلایانه‌ش به‌دیار سۆپاكه‌وه‌ كز دانیشتبوو، ئه‌و هاتبوو له‌شاری‌ سنه‌وه‌ تاوه‌كو دێنیی‌ كوڕه‌كانی‌ بكات، به‌ڵام یه‌كێكیانی‌ بینی‌‌و ئه‌وی‌ تریشیان وه‌كو پێیڕاگه‌یه‌نرابوو كه‌ ئه‌و له‌ناوچه‌یه‌كی‌ دووره‌ده‌سته‌‌و ناتوانێ‌ بیبینێ‌. سه‌لوا كه‌ ماوه‌یه‌كی‌ دوورو درێژی‌ بڕیبوو وتی‌: "یه‌كێكیانم بۆ ماوه‌ی‌ سه‌عاتێك بینی‌، به‌ڵام هه‌ر گه‌ریلایه‌ك ده‌بینم واده‌زانم كوڕه‌كانی‌ خۆمه‌‌و بۆنی‌ ئه‌وانیان لێدێت".

+ نوشته شده در  Fri 25 Dec 2009ساعت 7:38 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

 چه‌ند وینه‌ی سه‌رنج راکیش له‌ سه‌رانی وڵاتان  له‌ وردبینی کامیراوان وه‌ روژنامه‌وانان

 

 

+ نوشته شده در  Thu 24 Dec 2009ساعت 12:8 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

بڵاوكردنه‌وه‌ی دیدارێكی شه‌هید ئارام دوای 33 ساڵ

 

sharam.jpg
شه‌هید ئارام: كاك نه‌وشیروان مام جه‌لال فه‌رقیان هه‌یه‌، فه‌ره‌یدون فشه‌كه‌ر بوو، عادل موراد جاسوس بوو
شه‌هید ئارام زۆر نهێنی ئاشكرا كردووه‌و رێگا مه‌گه‌زین ئه‌و نهێنیانه‌ بڵاوده‌كاته‌وه‌
ئاماده‌كردنی: عه‌بدوڵڵا گۆران
(شاسوار) كه‌ناسراوه‌ به‌ (ئارام) دوو ساڵ پێش شه‌هید بوونی له‌گفتوگۆیه‌كی دۆكیۆمێنتاریدا كه‌وێنه‌یه‌كی ده‌ست رێگامه‌گه‌زین كه‌وتووه‌، باس له‌ نه‌وشیروان مسته‌فاو مام جه‌لال و ڕێكخراوی كۆمه‌ڵه‌ی ڕه‌نجده‌ران و جاسوسی عادل مورادو به‌ده‌سته‌وه‌ ته‌سلیم بونه‌وه‌ی سه‌ركرده‌كانی كۆمه‌ڵه‌ به‌ئێران له‌لایه‌ن فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادرو ته‌سلیم كردنه‌وه‌یان به‌عێراق و چونیان بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات و زۆر نهێنی تر له‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێتی ده‌دركێنێ و داواشی كردووه‌ له‌وكاته‌دا ئه‌م ڕاستیانه‌ بڵاونه‌كرێته‌وه‌ تاكو دوای نه‌مانی یان شه‌هید بوونی.
له‌ (25/6/1976) له‌میانی گفتوكۆیه‌كدا كه‌ له‌گه‌ڵ (شاسوار) ناسراو به‌ (ئارام) ئه‌نجام دراوه‌و دوای دوو ساڵ له‌ئه‌نجامدانی ئه‌و گفتوگۆیه‌ شه‌هید كراوه‌ ته‌نها بۆ یه‌كجار له‌یادی (7) ساڵه‌ی شه‌هید بونیدا له‌شاخ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ واته‌ پاش (9) ساڵ له‌ئه‌نجامدانی گفتوگۆكه‌، سه‌ره‌تای گفتوگۆكه‌ به‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌ به‌ شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "هاوڕێ ئارام چه‌ند ڕۆژێكه‌ ئه‌مه‌وێ پێت بڵێم چه‌ند پرسیارێكم له‌مێشكدایه‌ تا لێتی بكه‌م و وه‌ڵامه‌كانت بنوسمه‌وه‌ و هه‌ڵی بگرم بۆ دواڕۆژو له‌ده‌رفه‌تێكی گونجاودا بڵاوی ئه‌كه‌ینه‌وه‌.
هاوڕێ ئارام لێی ده‌پرسێ: پرسیاره‌كانت له‌چ بارێكه‌وه‌یه‌؟ ئاماده‌كاری گفتوگۆ پێی ده‌ڵێ "ئه‌وه‌ی ڕاستی بێت له‌هه‌موو بارێكه‌وه‌ له‌دونیاوه‌ تا ناوچه‌كه‌و عێراق و كوردستان و وه‌زعی كۆمه‌ڵه‌و پاشه‌ڕۆژو، به‌ڵام شه‌هید ئارام پێی ده‌ڵێ "پێم باشه‌ به‌ومه‌رجه‌ی په‌له‌ نه‌كه‌ی له‌بڵاوكردنه‌وه‌ی وه‌ڵامه‌كان بۆ فرسه‌تێكی له‌بار هه‌ڵیگریت، ئه‌مه‌ش دونیایه‌ مردن و شه‌هیدبونیشمان له‌ڕێیه‌، با ئه‌م ئه‌مانه‌ته‌مان بۆ پاشه‌ڕۆژ بمێنێ!"
له‌به‌رامبه‌ردا ئاماده‌كار به‌ڵێنی ده‌داتێ كه‌ئه‌م گفتوگۆیه‌ بلاونه‌كاته‌وه‌ تاكو ده‌رفه‌تێكی گونجاو.
رێگامه‌گه‌زین ده‌قی ئه‌و گفتوگۆیه‌ی ده‌ست كه‌وتووه‌و له‌م ده‌رفه‌ته‌دا پاش (33) ساڵ بڵاویده‌كه‌ینه‌وه‌.
پاش ئه‌وه‌ی ئاماده‌كاری گفتوگۆ پرسیاری بارودۆخی عێراقی و وڵاتانی ده‌روبه‌ری لێده‌كات دێته‌ سه‌ر پرسیاری ئه‌وه‌ی كه‌ ئایا شۆڕش ده‌ست پێده‌كاته‌وه‌؟
شه‌هید ئارام له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێ "به‌ڵێ له‌سه‌دا سه‌د هه‌ر ئه‌مساڵ شۆڕش ده‌ست پێده‌كاته‌وه‌" له‌وه‌ڵامی ئه‌وه‌دا كه‌ یه‌كێتی نیشتمانی له‌سوریاوه‌ خه‌ریكی كۆكردنه‌وه‌ی پێشمه‌رگه‌یه‌، ئارام ده‌ڵێ "به‌ڵێ ڕاسته‌ ماوه‌یه‌كه‌ ئه‌مه‌ ده‌زانین"
په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێتی ناوبراو ده‌ڵێ "له‌ئه‌ده‌بیاتی یه‌كێتی ته‌نها كوراسه‌یه‌ك هه‌یه‌ به‌ناوی (الاتحاد الوگنی ماژا) خۆم گوێم له‌به‌یانی دامه‌زراندنیان بوو له‌ئیزگه‌ی سوریا، كاتی خۆشی له‌گه‌ڵ كاك (شه‌هاب) قسه‌م كردووه‌و له‌گه‌ڵ (مام جه‌لال) واڕێكه‌وتوین كه‌یه‌كێتی ڕێكخستنی فراوانی كۆمه‌ڵه‌ بێت، بۆ ئه‌وه‌ی ڕێبازی كوردایه‌تی دیموكراتی بگرێته‌به‌ر، سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌شی په‌یوه‌ندی به‌كۆمه‌ڵه‌وه‌ ده‌بێ، حه‌تمه‌ن به‌م پێیه‌ قبوڵمانه‌و خۆشمان ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر وامان بیركردۆته‌وه‌ كه‌ كۆمه‌ ڵه‌ئه‌بێ كارێكی وابكات خه‌ڵكێكی فراوان بۆ خزمه‌تی شۆڕش كۆبكه‌ینه‌وه‌و قیاده‌كه‌ش به‌مسۆگه‌ری له‌ده‌ست خۆماندا بێت، ئێستا یه‌كێتی دامه‌زراوه‌و به‌حساب كاتی خۆی هاوڕێیانی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ ئیتیفاقیان كردووه‌ له‌سه‌ر دامه‌زراندنی یه‌كێتی، هیوادارین ئه‌مجاره‌ مه‌سه‌له‌كان له‌سه‌ر ئه‌ساسێك بگونجێنین كه‌ شۆڕش پێشڕه‌وی ڕاسته‌قینه‌ی هه‌بێت."
له‌وه‌ڵامی ئه‌وه‌دا كه‌ئایا ورده‌ ورده‌ یه‌كێتی كۆمه‌ڵه‌ قوت نادات؟ شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "پاراستنی سه‌ربه‌خۆیی كۆمه‌ڵه‌و ده‌وری پێشڕه‌وایه‌تی كرێكاران به‌مه‌سه‌له‌ ئه‌زانین و ئه‌م مه‌سه‌له‌ جه‌وهه‌ریه‌ش ناكه‌ینه‌ قوربانی هیچ مه‌سه‌له‌یه‌كی تر، له‌وه‌ش دڵنیا نه‌بین كه‌یه‌كێتی به‌فه‌رمانی سه‌ركردایه‌تی و فكری كۆمه‌ڵه‌ ده‌هێڵێته‌وه‌ ئه‌وا ئه‌وتوانین شێوه‌ی خه‌باتی باشتر بدۆزینه‌وه‌ هاوكاری یه‌كێتیش به‌شێوازی تر ئه‌كه‌م، ئه‌وه‌ش بزانین كه‌په‌یوه‌ندیمان به‌ (مام جه‌لال) یشه‌وه‌ هه‌یه‌و بڕیاری ده‌ركردووه‌ كه‌ ئێمه‌ ڕێكخستنه‌كانی یه‌كێتی دامه‌زرێنین، جا مه‌عقوله‌ به‌هه‌موو توانامان ڕێكخستنێ دامه‌زرێنین له‌پاشه‌ڕۆژدا سواری كۆڵی ڕێكخستنه‌كانی خۆمان ببێ، ئێمه‌ ته‌ته‌ڕوف ناكه‌ین كۆمه‌ڵه‌ش ئیهمال ناكه‌ین سه‌ریببڕن و ته‌ماشای بكه‌ین."
ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ مام جه‌لال خاوه‌نی ناوو ناوبانكێكه‌و یه‌كێك له‌و سه‌ركردانه‌ی له‌گه‌ڵێتی نه‌وشیروان مسته‌فایه‌و خه‌ڵكێكی زۆرو بۆری له‌گه‌ڵه‌و ئیمكانیه‌تی هه‌یه‌، ناترسن كارونه‌خشه‌كانتان لێ تێكده‌ن؟ شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "ئه‌م پرسیاره‌ی تۆ له‌م ڕۆژانه‌دا له‌گه‌ڵ قسه‌مان له‌سه‌ر ئه‌كرد ئه‌ویش ڕای وابوو كه‌هاتنه‌وه‌ی مام جه‌لال قه‌به‌بوونی زه‌ره‌ری بۆ كۆمه‌ڵه‌ ده‌بێت و هه‌ر ئه‌وان ده‌بن به‌شت، منیش ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ بتوانێ ڕێزی چینایه‌تی و سیاسه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ به‌پاكی بگرێ و به‌كرده‌وه‌ش بتوانێ سیقه‌ی خه‌ڵك بۆلای خۆی ڕاكێشێ، له‌پاشه‌كشه‌یه‌كی چینایه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ داڕێژێ كه‌مه‌سه‌له‌ی گه‌له‌كه‌مانی تیا تێدا به‌شێوه‌یه‌ك لێكدابێته‌وه‌، ئیتر پێم وانیه‌ یه‌كێتی و ته‌نانه‌ت ته‌نانه‌ت شه‌خسی مام جه‌لال له‌فه‌رزێكا خراپیش بن، بتوانن كۆمه‌ڵه‌ قوت بده‌ن، چونكه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ شه‌خسی و شه‌خسیه‌ت نیه‌، مه‌سه‌له‌كه‌ فیكرو موماره‌سه‌یه‌، فیكر باش بوو به‌هێز بوو موماره‌سه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ هه‌بوو، گره‌وی زۆر ئه‌به‌ینه‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌وجۆره‌ نه‌بوو حه‌تمه‌ن به‌ناچاری خه‌ڵك دوای ئه‌و شه‌خس و لایه‌نه‌ ده‌كات و دیفاع له‌كورد ده‌كات، به‌ڵام كه‌ چاك و خراپ هه‌بێ بێ شك چاكه‌كه‌ سه‌ر ئه‌كه‌وێ."
ده‌رباره‌ی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "ئێمه‌ ده‌زانین هه‌ندێ كه‌س هه‌یه‌ له‌هه‌یئه‌ی ته‌ئسیسی یه‌كێتی نه‌ك به‌سه‌ركردایه‌تی خۆمانی نازانین به‌ڵكو له‌حه‌لقه‌ی سه‌قافی كۆمه‌ڵه‌ش به‌هه‌ندێ حاڵه‌ت دایئه‌نێین، بۆ نمونه‌ له‌م ماوه‌یه‌دا له‌نامه‌یه‌كدا (مام جه‌لال) نوسیویه‌تی كه‌ سڵاوی (عادل موراد) بگه‌یه‌نین به‌یه‌كێتی خوێندكاران، ڕه‌نگه‌ (مام جه‌لال) وابزانێ خوێندكاران له‌به‌ر دووری (عادل موراد) خه‌وی لێناكه‌وێ، عادل موراد هه‌ر جاسوسی بۆ پاراستن كردووه‌ له‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌، ئێستا ئێمه‌ به‌سه‌ركرده‌ی خۆمانی ئه‌زانین و سڵاوی تایبه‌تی ئه‌گه‌یه‌نین به‌خوێندكاران."
ده‌رباره‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی مام جه‌لال بۆ كوردستان شه‌هید ئاراك ده‌ڵێ "مام جه‌لال له‌و نامه‌دا كه‌ بۆ ئێمه‌ی نوسیوه‌ وتویه‌تی كه‌دێمه‌وه‌ كوردستان پشتم به‌كۆمه‌ڵه‌ قایمه‌، داوای كردووه‌ هه‌ر له‌ئێستاوه‌ بیر له‌دروست كردنی بیست تا سی پێشمه‌رگه‌ی بۆ بكه‌ینه‌وه‌ جا ئه‌گه‌ر هاته‌وه‌و زانیمان فیعله‌ن ڕاست ئه‌كات و ته‌جروبه‌ی وه‌رگرتووه‌و پشتی به‌ئێمه‌ قایمه‌، به‌ته‌ئكید پێمان خۆشه‌، جێگه‌ش به‌ئێمه‌ بگرێ یارمه‌تی ئه‌ده‌ین، خۆ ئه‌گه‌ر بۆمان ده‌ركه‌وت به‌هه‌مان عه‌قڵه‌یتی جاران لێئه‌خوڕێ و ئه‌یه‌وێ پشت بۆ بۆرجوازیه‌ت بدات به‌ئه‌رزا، ئه‌وا له‌پێشه‌وه‌ وتم كۆمه‌ڵه‌و ڕێبازه‌كه‌ی له‌هه‌موو مه‌سه‌له‌و شه‌خسێك خۆشتر ئه‌وێ، عه‌قڵمان هه‌یه‌و بیر ئه‌كه‌ینه‌وه‌، ڕێكخراوه‌كه‌مان له‌یه‌كێتی به‌هێزتره‌و ڕێبازه‌كه‌شی شۆڕشگێڕانه‌تره‌، ئه‌گه‌ر یه‌كێتی مه‌جبوری سیاسه‌تی ڕاستی ئێمه‌ نه‌بن قه‌ت ئێمه‌ مه‌جبوری سیاسه‌تێك نابین كه‌ڕێخكراوه‌كه‌مان بفه‌وتێنێ، ڕابردوشمان له‌به‌رچاوه‌ ده‌نیاش وه‌ك جاران نه‌ماوه‌ تاكو سه‌ركرده‌ كۆنه‌كان وابزانن وه‌ك مه‌لیكی هه‌ندێ وڵات وان بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ هه‌ڵبژێراون."
ده‌رباره‌ی بارزانی و ڕۆڵی به‌سه‌رچوونی سه‌ركرده‌ شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "بارزانی تاكو ساڵێ له‌مه‌وبه‌ر هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی كورد ده‌یپه‌رست، به‌ڵام وای به‌خۆی كرد هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی كورد ڕقی لێی بێت، مام جه‌لال خۆی به‌چه‌ند قۆناغێكدا تێپه‌ڕیوه‌ جاری وابووه‌ زۆر خۆشه‌ویست بووه‌، جاری واش بووه‌ له‌و ناخۆشه‌ویستر له‌كوردا نه‌بووه‌، كه‌واته‌ فیكرو كرده‌وه‌و دڵسۆزی تاسه‌ر مقیاسن، نه‌ك ناوو ناوبانگ، به‌شبه‌حاڵی خۆم نایشارمه‌وه‌ ئاماده‌ نیم ڕیشی خۆم بده‌مه‌ ده‌ست هیچ كه‌سێك ئه‌گه‌ر له‌دڵ و ده‌رونی دڵنیا نه‌بم."
له‌كۆتایی ئه‌و باسه‌دا شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "با له‌مه‌ش زیاتر له‌سه‌ر ئه‌مه‌ نه‌ڕۆم چونكه‌ له‌پاشه‌ڕۆژی نزیكدا هه‌مووی ڕون ئه‌بێته‌وه‌."
له‌باس كردنی نه‌وشیروان مسته‌فادا، شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "كاك نه‌وشیروان و مام جه‌لال فه‌رقیان هه‌یه‌، كاك نه‌وشیروان كه‌له‌ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ بوو شه‌خسی ئه‌وه‌نده‌ی بیناسم زۆر ده‌ڵی به‌شیوعیه‌ت و سه‌رخستنی ماركس و لینینیزم خۆش نیه‌ و گاڵته‌ی لێدێ.
هه‌ر له‌سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌دا له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌لانه‌ نه‌گونجا له‌گه‌ڵ كاك شه‌هاب و ڕۆشت بۆ خاریج، هه‌رچه‌نده‌ ڕه‌فیقین و به‌ڕاستی خۆشیشم ده‌وێ به‌ڵام جاران ڕه‌ق بوو، كه‌هاتیشه‌وه‌ بۆ كوردستان ئه‌گه‌ر ئاماده‌بێ ئیش بۆ كۆمه‌ڵه‌ بكات ئه‌بێ ئاگامان له‌كه‌موكوڕیه‌كانی هه‌بێ، نامه‌یه‌ك له‌هاوڕێ (ئه‌نوره‌ شاكه‌لی) بۆ كاك (مه‌لا به‌ختیار) هاتووه‌ زۆر باسی فه‌ردیه‌ت و ڕه‌قی نه‌وشیروان ده‌كات هه‌روه‌ها فه‌ردیه‌تی مام جه‌لالیش، به‌ختیاریش نایانناسێت و نامه‌كه‌ی نیشانی منداو ئه‌یویست ڕاستی بزانێت، له‌وه‌ ئه‌چێ ڕه‌قیه‌كه‌ی كاك نه‌وشیروان نه‌گۆڕابێ، له‌مباره‌وه‌ مه‌ترسیه‌ك هه‌یه‌ بۆ كاك نه‌وشیروان كه‌باوه‌ڕی به‌شیوعیه‌ت نه‌بێ و ڕه‌قیش بێ، كاتی خۆشی به‌عاجزی كۆمه‌ڵه‌ی به‌جێهێشتووه‌، كه‌دڵنیام ئه‌توانم هه‌موو شتی به‌سه‌راحه‌ت پێ بڵێم و ئه‌ویش هه‌موو شت به‌من ئه‌ڵێ، ئێستا ناتوانم حوكمی ته‌واوه‌تی له‌سه‌ر بده‌م چونكه‌ چوار ساڵه‌ ڕۆشتووه‌و خه‌به‌ری ئه‌وه‌نه‌ نازانین، به‌ڵام ئه‌وه‌ ته‌ئكید ئه‌كه‌مه‌وه‌ سیاسه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ی كۆمه‌ڵه‌و بیروباوه‌ڕی پیرۆزی ماركسیه‌ت له‌سه‌روی هه‌موو ئیعتبارێكه‌وه‌یه‌ به‌لامه‌وه‌، ئه‌گه‌رچی هه‌وڵیش ئه‌ده‌ین له‌سه‌ر مسته‌وای شه‌خسی كه‌سیش له‌خۆمان عاجز نه‌كه‌ین و ئیحترامی هه‌موو یه‌كێ ئه‌گرین."
سه‌باره‌ت به‌چونه‌ ده‌ره‌وه‌ی مام جه‌لال وه‌ك سكرتێری كۆمه‌ڵه‌ شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "مام جه‌لال ڕاسته‌ سكرتێری كۆمه‌ڵه‌ بوو به‌ڵام ئیستیقاله‌ی له‌سكرتێری كردووه‌، كاك نه‌وشیروانیش ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌یزانم له‌وكاته‌وه‌ ڕۆشتووه‌ بۆ خاریج خه‌ریكی خوێندنه‌و حه‌قی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌وه‌ نه‌ماوه‌و كتێبه‌كه‌ی ته‌واو كردبوو كه‌خزمه‌تێكی گه‌روه‌یه‌، كاك شه‌هاب نه‌بێ به‌رده‌وام مولته‌زیم بووه‌و وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ له‌ده‌ره‌وه‌یه‌."
شه‌هید ئارام ده‌رباره‌ی ناكۆكیه‌كانی ناو كۆمه‌ڵه‌ی ڕه‌نجده‌ران ده‌ڵێ "سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ كێشه‌ی گه‌وره‌ كه‌وتۆته‌ ڕیزه‌كانیه‌و به‌هۆی عێراقی و كوردستانی و چه‌ندین كادێری ئه‌ساسی دوركه‌وتونه‌ته‌وه‌، مام جه‌لال به‌په‌له‌ كرا به‌سكرتێری كۆمه‌ڵه‌ چونكه‌ به‌حساب له‌و زیره‌كتر نه‌بووه‌، ئه‌ویش ڕۆیشته‌ ده‌ره‌وه‌و ئیستیقاله‌شی له‌سكرتێری كرد، به‌ته‌ئكید هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش بووه‌ كاك نه‌وشیروان و ته‌یارێك كه‌ئه‌و سه‌رپه‌رشتی ئه‌كردن هاتنه‌ ناو كۆمه‌ڵه‌ دوای ماوه‌یه‌ك ئه‌میش ڕۆیشته‌ ده‌ره‌وه‌و له‌وه‌ڵیشه‌وه‌ وتمان له‌به‌ر كێشه‌ بووه‌، سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ له‌ناو خۆیانا ناكۆك بوون و نه‌گونجاون خه‌ڵكانی سلێمانی سیراعی توندیان له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تی هه‌بوو گه‌یشتنه‌ ته‌جمید و نه‌جمیدكاری، كاك شه‌هابیش ڕۆیشته‌ سوریاو لوبنان ئه‌ونده‌ی ئاگاداری سه‌ركردایه‌تی بم ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی كاك (فه‌ره‌یدون و حه‌مه‌ی مه‌لا عه‌باس) ئاخر ئه‌مانه‌ چۆن ئه‌توانن ڕێكخراوی سه‌ركردایه‌تی بكه‌ن، جارێ (حه‌مه‌ی مه‌لا) له‌سه‌رده‌می (فه‌هد) ه‌وه‌ سیاسه‌تی فاشیل بووه‌ له‌وكاته‌دا ئیعترافی كرد، كه‌چی كراوه‌ به‌سه‌ركردایه‌تی و دیسان ئیعترافی خراپی كردووه‌و له‌سجنا گه‌وره‌ترین موشكیله‌یه‌ بۆیان، هه‌رچه‌نده‌ خه‌ڵكی تریش زۆره‌ ئیعترافی كردووه‌، فه‌ره‌یدون كه‌ئێستا له‌سجنایه‌ و جۆره‌ها قسه‌ی سه‌یر سه‌یری ئه‌بیستین بڕوات هه‌بێ كاتی خۆی ئه‌وپه‌ڕی هه‌وڵی ئه‌دا بیكه‌نه‌ ئه‌ندامی سكرتاریه‌تی ئیتیحادی ته‌له‌به‌، شه‌وو ڕۆژ ئاڵا بوو (من و فازڵ مه‌لاو دارۆ) هه‌ر نه‌مانكرد، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پیاوێكی زۆر زاتی و فشه‌كه‌ر بوو، كاتی دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ش ئه‌مان بینی زۆر خۆی له‌مام جه‌لال و كاك (شه‌هاب) نزیك خستبویه‌وه‌، من و (نه‌جمه‌دین) و دارۆ ڕۆژێ به‌ كاك (شه‌هاب) مان وت كاك فه‌ره‌یدوون هی ئه‌وه‌ نیه‌ موفاته‌حه‌ بكرێ بۆ كۆمه‌ڵه‌و بكرێته‌ ئه‌ندام، با له‌حه‌لقه‌ی سه‌قافیا بێت، كه‌چی له‌پڕ فه‌ره‌یدون كرا به‌سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌، باسی ئه‌وه‌ ناكه‌م كه‌ساڵی 1974 له‌ده‌ره‌وه‌ چه‌ند بێ به‌رنامه‌و بێ ئه‌ساس ڕۆیشتین باسی ئه‌وه‌ش ناكه‌م له‌كاتی ئاشبه‌تاڵ مقاوه‌مه‌تیان نه‌كرد چونكه‌ ئه‌وانه‌ باش ئه‌زانیت."
شه‌هید ئارام مه‌سه‌له‌یه‌كی حه‌ساس ده‌وروژێنێ و باسی گرتنی شه‌هاب و هاوڕێكانی ده‌كات پاش ئاشبه‌تاڵ، شه‌هید ئارام ده‌ڵێ "كه‌سه‌ره‌تای گرتن و ڕاونان ده‌ستی پێكرد، كابرایه‌كی حه‌ره‌كه‌ی ئیشتیراكی عه‌ره‌بی گیرا، كه‌حه‌له‌قه‌ی وه‌سڵ بوو له‌نێوان مام جه‌لال و كۆمه‌ڵه‌و ئه‌واندا، دیاربوو مه‌ترسی بڵاوبوبووه‌وه‌ منیش چومه‌لای كاك شه‌هاب و له‌مباره‌وه‌ قسه‌مان كرد، به‌ڕاستی كاك شه‌هاب به‌عه‌زیمه‌تێكی پۆڵاینه‌وه‌ قسه‌ی ده‌كرد زۆر هێمن و له‌سه‌ر خۆ بوو، زه‌ڕه‌یه‌ك گوێی نه‌ئه‌دایه‌، وتیشی كاتی ئه‌وه‌مان نیه‌ توشی گرتن و ڕاونان بین، یاخوا ئه‌وكابرایه‌ ئیعتراف نه‌كات چونكه‌ یه‌كسه‌ر سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ ده‌گرێته‌وه‌، وتی ئه‌گه‌ر ئیعترافی كرد ئه‌بێت وا خۆمان ئاماده‌ بكه‌ین كه‌له‌م ئیمتحانه‌ سه‌ربه‌زانه‌ ده‌رچین، ئیتر چه‌ند ڕۆژێكی خایاندو گرتن هه‌موو لایه‌كی ته‌نیه‌وه‌ (كاك ئه‌نوه‌ر) له‌به‌غدا گیرا، (حه‌مه‌ی مه‌لا عه‌باس) گیرا، دوای ئه‌وه‌ی سه‌رلێشێواوی ده‌ستی پێكرد، هه‌ڵه‌كه‌ ئالێره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌واده‌رده‌كه‌وێ ئه‌و كابرا عه‌ره‌به‌ی حه‌ره‌كه‌ی ئیشتراكی په‌یوه‌ندی به‌كاك ئه‌نوره‌ر زۆرابه‌وه‌ هه‌بووه‌، ئه‌بوایه‌ كاك ئه‌نوه‌ریان بشاردایه‌ته‌وه‌و ئیختفایان بكردایه‌. كه‌ ئه‌و وه‌زعه‌ش دروست بوو به‌ڕاستی من به‌قسه‌كانی كاك (شه‌هاب) وامه‌زانی كۆمه‌ڵه‌ ده‌چێته‌ شاخ و سه‌ركردایه‌تی ڕێكخستن ده‌كه‌ن و خۆیان بۆ شۆڕش ئاماده‌ ده‌كه‌ن، كه‌چی له‌پڕ كه‌وتنه‌ ڕێ بۆ ئێران و له‌وێوه‌ بۆ سوریا، من بۆ ته‌ئریخ قسه‌ ئه‌كه‌م ئه‌م چون بۆ خاریجه‌ به‌م شێوه‌یه‌ له‌بیركردنه‌وه‌ی كاك شه‌هابا نه‌بوو، ئه‌وه‌نده‌ی باقی هاوڕێكانی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌م ناسیبێ و له‌سه‌رم بیستبن پیاوی ئازاو به‌وره‌ بوون، یان وانه‌بوون كه‌بتوانن له‌مه‌سه‌له‌یه‌كی حه‌ساسی وادا كه‌پێشتر نه‌خشه‌ی بۆ كێشراوه‌ ڕای كاك شه‌هاب بگۆڕن، عه‌قڵم بێ ئه‌م فیكره‌یه‌ هی فه‌ره‌یدونه‌و ئه‌و پێی كردوون دڵنیاشم هه‌ر ئه‌و له‌ئێران پێی وتوون باته‌سلیم به‌ئێران بینه‌وه‌ باشتره‌ تائه‌توانین ده‌رباز ئه‌بین بۆ سوریا، چونكه‌ بیستومان مامۆستا (جه‌عفه‌ر) له‌سجنی سه‌قز قسه‌ی زۆری به‌فه‌ره‌یدون وتووه‌ له‌سه‌ر ئه‌م ئه‌توارو ئه‌فعالانه‌ی ئه‌وه‌شمان بیستووه‌ ئه‌گه‌ر فه‌ره‌یدون نه‌بووایه‌ له‌كاتی ته‌سلیم كردنه‌وه‌یان به‌عێراق ئه‌یانتوانی ڕابكه‌ن، ئه‌مه‌ چونه‌ ته‌فسیله‌كه‌ی نازانم، كه‌گرتویانن برودیانن بۆ به‌غدا مه‌ردانه‌ به‌رگه‌یان گرتووه‌، توانیویانه‌ زۆر شت بگۆڕن، كاك شه‌هاب هه‌موو مه‌سولیه‌ته‌كه‌ی خستۆته‌ سه‌ر شانی خۆی و وتویه‌تی باقی براده‌ره‌كان بێگوناحن من مه‌سئولم له‌م كاره‌، به‌ڕاستی ئه‌مه‌ قیمه‌ی ئازایه‌تی و ته‌زحیه‌یه‌."

+ نوشته شده در  Wed 23 Dec 2009ساعت 3:38 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

خاتوو لینا که‌ کچه‌ لاوێکی سویدی یه‌ و به‌ کوردی گۆرانی ئه‌ڵێت

خاتوو لینا که‌ کچه‌ لاوێکی سویدی یه‌ و به‌ کوردی گۆرانی ئه‌ڵێت ، ئه‌مه‌ دووه‌مین جاره‌ بابه‌ت ره‌وانه‌ی سایتی جه‌بار ئینفۆ ده‌کات، سوپاسی ئه‌م خاتوونه‌ ده‌که‌ین و له‌ خواره‌وه‌ ئه‌توانن دوو به‌رهه‌می نوێ ی ئه‌م کچه‌ بیبینن، هیوای سه‌رکه‌وتنی بۆ ده‌خوازین.

 

+ نوشته شده در  Tue 22 Dec 2009ساعت 9:10 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

ئەندام شارەوانی ئۆسلۆ نیگارعەنایەتی داوای لە
 
 رایەدارانی نوروێژ كردووە كە لەبەرامبەر بە
 
 داخستنی پارتی كۆمەڵگای دیموكراتی
 
بیدەنگ نەبێت

پارتی چاره‌ سه‌ ری دیموکراتی کوردستان
لە دریژەی زەنجیرە نارەزایەتیەكان لە بەرامبەر بە داخستنی دەتەپە ئەم جارەیان ئەندامی شارەوانی ئۆسلۆ نیگار عەنایەتی ‬نێوی‮ ‬پارتی‮ ‬سوری‮ ‬نۆروێژی‮ (‬رۆت‮ ‬واڵگ‮ ‬ئالیانسە‮) لە نامەیەكی‮ ‬سەر‮ ‬ئاواڵەدا بۆ سەرۆك وەزیری نۆرویژ( یوهان گارە ستۆرە ) داوای هەڵویستی لە دەوڵەتی نۆروێژ كرددوە لە بەرامبەر ئەم كردەوە نارەوایەی دەوڵەتی توركیا‬و‮داخستنی‮ ‬پارتی كۆمەڵگای دیموكراتی دەتەپە بێدەنگ نەبێت.
شایانی باسە نیگار عەنایەتی لە نامەكەیدا ئاماژەی بە رۆڵی ‮ ‬ویستی‮ ئاشتی خوازانەی پارتی كۆمەڵگای دیموكراتی دەتەپەی كردووە‮ ‬بۆ‮ ‬چارەسەر‬كردنی‮ ‬پرسی‮ ‬كورد‮ لە توركیاو هەروەها ئاماژەی بەوە كردووە كە بە داخستنی دەتەپە دەوڵەتی توركیا لە پرۆسەی بە دیموكراسی كردنی وڵاتەكەی هەنگاوی بەرەو پاشەوە هەڵەهێناوەتەوە .
لە درێژەی نامەكەیدا ناوبراو ئاماژەی بە تووندووتیژیەكانی دەوڵەتی توركیای كردووە كە لە سەر گەلی كورد بەرێوەی دەبەن و بە هەزاران‮ ‬كورد لەم چەند رۆژەی رابردوودا گیراون، ‬یان‮ بریندار بوونەو‮ هەروەها بە شیوازێكی هۆڤانە پیاوانی دەوڵەت‮ ‬رووبەرووی‮ ‬ویستی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد ‬بوونەتەوە.
لە كۆتاییدا داوای لە وەزیری دەوڵەتی نۆرویژ كردووە كە بێدەنگیەكەی بشكێنێت و لە بەرامبەر ئەم كردەوە نا دیموكراسیەی دەوڵەتی توركیا خاون هەڵوێستێكی شیاو بێت.

+ نوشته شده در  Wed 16 Dec 2009ساعت 6:48 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

ئیتڵاعاتی ئێران ده‌ستی له‌ له‌تکردنی حیزبه‌کانی رۆژهه‌ڵات دا بووه"‌

گۆڤاری لڤین، که‌ له‌ باشووری کوردستان چاپ و بڵاو ده‌کرێته‌وه‌، له‌ بابه‌تێکی تێر و ته‌سه‌ل دا ئاوڕی له‌ کار و پلانه‌کانی ئیتڵاعاتی ئێران له‌ باشووری کوردستان هه‌ر به‌ دوای ئازاد بوونی ئه‌و به‌شه‌ی کوردستان تا ئێستا و پیلانه‌کانی بۆ داهاتوو داوه‌ته‌وه‌. راپۆرته‌که‌ هه‌روه‌ها باس له‌و پلانانه‌ش ده‌کا که‌ ئیتڵاعات له‌ رابردوو دا بۆ سه‌ر حیزبه‌کانی رۆژهه‌ڵات جێگیر له‌ باشووری کوردستان ئه‌نجامی داوه‌. له‌ به‌ر گرینگیی باسه‌که‌ بۆرۆژهه‌ڵات به‌ پێویستی زانی ده‌قی راپۆرته‌که‌ی لڤین وه‌ک خۆی بڵاو بکاته‌وه‌:

هه‌میشه‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ داڵده‌ی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ ده‌وڵه‌تێك ده‌دات، ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ی به‌رامبه‌ره‌ كه‌ دژایه‌تیی‌ ده‌كات. ئه‌گه‌ر دژایه‌تییه‌كه‌ له‌نێوان ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته‌دا ئاشكرابێت، ئه‌وا داڵده‌دانه‌كه‌ راسته‌وخۆیه‌، ئه‌گه‌ر دژایه‌تییه‌كه‌ش نهێنی‌ بێت، ئه‌وا داڵده‌دان‌و هاوكارییه‌كه‌ش ناڕاسته‌وخۆیه‌.
له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ ئێرانی‌ سه‌رده‌می‌ كۆماریی‌ ئیسلامی‌ باشترین داڵده‌ده‌ری‌ شۆڕشی‌ كوردی‌و حیزبی‌ كوردی بووه‌، به‌تایبه‌تی‌ له‌ ماوه‌ی‌ شه‌ڕی‌ نێوان عێراق‌و ئێراندا. هاوكاریی‌ لۆجیستی‌‌و مادیی‌ پێشكه‌شكردوون‌و خاكه‌كه‌ی‌ ده‌یان ساڵ‌ شوێنی‌ حه‌وانه‌وه‌ی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ عێراقی‌ به‌گشتی‌‌و حیزبه‌ كوردییه‌كان بووه‌ به‌تایبه‌تی‌. ئه‌وه‌ به‌ ئه‌ركی‌ رێكخستنی‌ په‌یوه‌ندیی‌ نێوان ئه‌م ده‌وڵه‌ت‌و ئۆپۆزسیۆنانه‌ هه‌ستاوه‌، ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ بووه‌. به‌م پێیه‌ش داڵده‌دانی‌ حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ كوردستانی‌ عێراقی‌ پێش راپه‌ڕینی‌ ساڵی‌ 1991 له‌ژێر باڵی‌ ئیتڵاعاتدا بووه‌و هه‌ر له‌لایه‌ن ئه‌وانیشه‌وه‌ مامه‌ڵه‌كراون.
ئیتڵاعات یان هه‌ر ده‌زگایه‌كی‌ دیكه‌ كه‌ یارمه‌تیی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ وڵاتێك ده‌دات چاوی‌ له‌ دوژمنی‌ هاوبه‌ش‌و دابینكردنی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ خۆیه‌تی‌ له‌و وڵاته‌دا. بۆیه‌ هه‌میشه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان له‌پێناوی‌ مانه‌وه‌‌و به‌رده‌وامبوونی‌ داڵده‌دان‌و یارمه‌تییان، ناچار به‌ مه‌رجی‌ ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ بوون، ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌و مه‌رجانه‌ زۆر كات قورس بوون‌و دژی‌ بیروبۆچوون‌و باوه‌ڕی‌ خودی‌ ئه‌و حیزبانه‌ بوون‌و ناچار به‌ ئه‌نجامدانی‌ كراون. به‌ڵام له‌نێوان حیزبه‌ كوردییه‌كاندا هه‌ڵوێستی‌ جیاواز به‌رچاو ده‌كه‌وێت له‌م رووه‌وه‌. به‌ نموونه‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان كه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی‌ ئێرانی‌ سه‌رده‌می‌ شاوه‌ داڵده‌درابوو. له‌لایه‌ن ساواكه‌وه‌ شه‌ڕی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێرانی‌ پێكراو له‌ شاره‌كانی‌ (شنۆو نه‌غه‌ده‌) شه‌ڕی‌ كوردو كوردیان قبوڵكرد له‌پێناوی‌ مانه‌وه‌ی‌ یارمه‌تییه‌كانی‌ شادا. هه‌روه‌ها بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ به‌رامبه‌ر به‌رده‌وامبوونی‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئێراندا چه‌ندین كاری‌ بۆ ئیتڵاعات كرد، له‌وانه‌؛ ته‌سلیمكردنه‌وه‌ی‌ چوار كادیری‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ ئێران به‌ ئیتڵاعات كه‌ دواتر ئیعدام كران. یه‌كێتیی‌ نیشتیمانییش له‌سه‌ر داواكاریی‌ ئێران جارێك په‌لاماری‌ دیموكرات‌و جارێك په‌لاماری‌ حیزبی‌ كۆمۆنیستی‌ ده‌دا. كه‌چی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران له‌ سه‌رده‌می‌ د. قاسملوودا له‌مڕووه‌وه‌ خاوه‌ن هه‌ڵوێستێكی‌ جیاوازه‌ كه‌ شایانی‌ باسكردنه‌. كاتێك ئاماده‌نه‌بوو له‌ به‌رامبه‌ر هاوكارییه‌كانی‌ رژێمی‌ سه‌دامدا بۆ حیزبه‌كه‌ی‌ چاو له‌ تاوانی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ بپۆشێت‌و ئه‌و داواكارییه‌ی‌ سه‌دام قبوڵبكات كه‌ ده‌یویست له ساته‌وه‌ختی‌ هه‌ڵه‌بجه‌دا پێشوازیی‌ لێبكات. قاسملوو ده‌یزانی‌ قبوڵنه‌كردنی‌ ئه‌م داوایه‌ مانای‌ كۆتاییهاتن به‌ یارمه‌تیه‌كانی‌ رژێمی‌ سه‌دام ده‌گه‌یه‌نێت بۆ ئه‌وان وه‌كو حیزبێكی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ ئێران كه‌ زۆریش پێویستیان بوو. كه‌چی‌ قاسملوو رازی‌ نه‌بوو فیشه‌كێك به‌ حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ عێراقه‌وه‌ بنێت. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی‌ د. قاسملوو به‌قورسی‌ له‌سه‌ر حیزبی‌ دیموكرات شكایه‌وه‌، به‌ڵام بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ جێگای‌ ستایشی‌ مێژووه‌.
ئه‌وه‌ شتێكی‌ شاراوه‌ نییه‌ كه‌ پێش راپه‌ڕین ئیتڵاعات هه‌یمه‌نه‌ی‌ ته‌واوی‌ به‌سه‌ر حیزبه‌ كوردییه‌كاندا هه‌بوو، چونكه‌ ئێران ته‌نها ده‌روازه‌ بوو. ئه‌م ده‌روازه‌یه‌ش ده‌یویست په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌م حیزبانه‌دا بخاته‌ چوارچێوه‌ی‌ ستراتیژه‌ سیاسی‌‌و ئه‌منییه‌كه‌ی‌ خۆیه‌وه‌. به‌ڵام به‌درێژایی‌ ئه‌م ماوه‌یه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ یه‌كێتیی‌ نیشتیمانیی‌ باشتر بووه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ پارتیدا. چونكه‌ له‌ تێڕوانینی‌ ئێراندا پارتی‌ هاوپه‌یمان‌و دۆستی‌ ئیسرائیل بووه‌و به‌شێك له‌ سه‌ركرده‌كانی‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ موساد مه‌شق‌و راهێنانیان پێكراوه‌. به‌ڵام بۆ یه‌كێتیی‌ نیشتیمانیی‌ بارودۆخه‌كه‌ جیاوازبووه‌، چونكه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندنیه‌وه‌ كه‌ له‌ سوریا بووه‌، له‌ناو هێڵی‌ به‌ره‌ی‌ یه‌كگرتووی‌ عه‌ره‌بدا بووه‌‌و به‌ئاشكرا لایه‌نگری‌ كێشه‌ی‌ فه‌له‌ستین‌و دژایه‌تیی‌ ئیسرائیلیان كردووه‌، به‌م پێیه‌ش هاودۆست‌و دوژمن بوون له‌گه‌ڵ‌ ئێراندا. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ‌ یه‌كێتییدا ئاسانترو سه‌ركه‌وتووتر بووه‌ بۆ ئێران تاوه‌كو پ
ارتی‌‌و به‌درێژایی‌ مێژوو كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران سڵی‌ لێكردوونه‌ته‌وه‌، به‌تایبه‌تی‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو بگرین كه‌ پێش شۆڕشی‌ ئێران پارتی‌ په‌یوه‌ندیی‌ پته‌وی‌ له‌گه‌ڵ‌ ده‌وڵه‌تی‌ شاو ده‌زگای‌ (ساواك)دا هه‌بوو. ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌ دێت كه‌ پارتی‌ دۆستی‌ دوژمنه‌كانی‌ شۆڕشی‌ ئیسلامی‌ ئێران بووه‌.
له‌دوای‌ راپه‌ڕینی‌ ساڵی‌ 1991ه‌وه‌، هاتنه‌ناوه‌وه‌كانی‌ ئێران بۆ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌ڕوونی‌ به‌رچاو ده‌كه‌وێت، ئه‌ویش به‌هۆی‌ دوو فاكته‌ری‌ گرنگه‌وه‌:
1- پێویستیی‌ ئابووری‌: هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ژێر دوو گه‌مارۆی‌ گه‌وره‌ی‌ ئابوورییدا بوو؛ گه‌مارۆی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‌و گه‌مارۆی‌ حكومه‌تی‌ عێراق. له‌مڕووه‌شه‌وه‌ ئێران ده‌روازه‌یه‌كی‌ گرنگی‌ دابینكردنی‌ پێداویستییه‌كانی‌ ژیانی‌ رۆژانه‌ی‌ خه‌ڵك بوو.
2-پێویستی‌ سیاسی‌: راپه‌ڕینی‌ ئازاری‌ 1991 به‌ مانای‌ ئه‌وه‌ بوو كه‌ دۆسته‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران به‌تایبه‌تی‌ یه‌كێتیی‌‌و سۆسیالیست‌و بزووتنه‌وه‌و تا راده‌یه‌كیش پارتی‌ ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه‌ ده‌ست، ئه‌مه‌ش مافی‌ ئه‌وه‌ به‌ ئێران ده‌دات كه‌ له‌ هه‌رێمی‌ دۆسته‌كانیدا ده‌ستكراوه‌ بێت. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌ ته‌واوی‌ ئه‌و ساڵانه‌دا ئێران ده‌روازه‌ی‌ سه‌ره‌كیی‌ هاتوچۆی‌ به‌رپرسه‌كانی‌ كورد بووه‌. له‌و سه‌ره‌تایه‌وه‌ به‌هۆی‌ ناسه‌قامگیریی‌ باری‌ ئابووری‌‌و سیاسی‌‌و ئابوورییه‌وه‌ ئێران ئه‌و ده‌ستكراوه‌ییه‌ی‌ بۆ چووه‌ سه‌رو به‌ كه‌ماڵی‌ ره‌حه‌ته‌وه‌ كه‌وته‌ له‌ناوبردنی‌ نه‌یاره‌كانی‌ له‌سه‌ر خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان‌و به‌ئاشكرا له‌ناو ماڵ‌‌و باره‌گاو شه‌قام‌و ته‌نانه‌ت له‌ بازگه‌كانیشدا كه‌وتنه‌ تیرۆركردنی‌ نه‌یاره‌كانیان، به‌تایبه‌تی‌ كادرو سه‌ركرده‌و ئه‌ندامی‌ حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران.
به‌پێی‌ زانیارییه‌كانی‌ (لڤین) هه‌تا ئێستا له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا 300 كه‌س له‌ سه‌ركرده‌و كادیرو ئه‌ندامانی‌ حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ ئێران به‌ده‌ستی‌ ئیتڵاعاتی‌ ئێران تیرۆر كراون. كه‌ له‌ نێو ئه‌وانه‌دا 150 كه‌س به‌ته‌نها ئه‌ندامی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران‌و 100 كه‌سیان ئه‌ندامی‌ كۆمه‌ڵه‌‌و 30 كه‌سیان شۆڕشگێڕان‌و ئه‌وانی‌ دیكه‌ش له‌ حیزبه‌كانی‌ دیكه‌ بوون. ئه‌وه‌ی‌ جێگه‌ی‌ تێڕامانه‌ به‌شی‌ زۆری‌ ئه‌م حاڵه‌تی‌ تیرۆرانه‌ له‌ سنووری‌ پارێزگای‌ سلێمانیدا بوون‌و كه‌مترین جاریش بكوژه‌كه‌ ئێرانی‌ بووه‌. ره‌نگه‌ سه‌رنجدانێكی‌ ورد له‌م بابه‌ته‌ هێنده‌ زیره‌كیی‌ نه‌وێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ وه‌ڵامگه‌لێكمان ده‌ستبكه‌وێت.
به‌شێكی‌ زۆری‌ ئه‌م كرده‌وانه‌ش له‌ ساڵانی‌ سه‌ره‌تای‌ نه‌وه‌ده‌كاندا ئه‌نجامدراون. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌ سه‌ره‌تای‌ ساڵانی‌ نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌ ئێران به‌ئاشكرا نووسینگه‌ی‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زانی‌ هێنایه‌ شاره‌كانی‌ كوردستانه‌وه‌و له‌ شاره‌كانی‌ سلێمانی‌‌و هه‌ولێرو دهۆك‌و هه‌ڵه‌بجه‌ باره‌گایان كرده‌وه‌، له‌ كاتێكدا قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زان ده‌زگایه‌كی‌ ئیستیخباراتییه‌و سه‌ر به‌ سوپای‌ قودسه‌. ئه‌مه‌ش ئه‌وپه‌ڕی‌ ده‌ستكراوه‌یی‌ ئێران له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا ده‌سه‌لمێنێت، چونكه‌ هیÚ
† شوێنێك نییه‌ به‌ئاشكرا باره‌گای‌ ئیستیخباراتیی‌ وڵاتێكی‌ دیكه‌ی‌ لێكرابێته‌وه‌. ئه‌م باره‌گایانه‌ی‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زان چه‌ند كارێكیان ده‌كرد، له‌وانه‌؛ په‌یوه‌ندیی‌ له‌گه‌ڵ‌ هه‌ندێك له‌ حیزبه‌ سیاسییه‌كانی‌ كوردستان‌و ته‌نانه‌ت بڕینه‌وه‌ی‌ مووچه‌ بۆیان، دروستكردنی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ‌ سیاسیی‌‌و سه‌رۆك عه‌شیره‌ت‌و خه‌ڵكی‌ ئاساییدا‌و راكێشانیان به‌لای‌ ئیتڵاعات‌و ئه‌نجامدانی‌ كاری‌ تیرۆریستی‌ پێیان. له‌مڕووه‌شه‌وه‌ خراپیی‌ باری‌ ئابووریی‌ خه‌ڵكیان ده‌قۆسته‌وه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ لهâ
��وه‌ی‌ راسته‌وخۆ چه‌ند حیزبێكیان دروستكرد كه‌ راسته‌وخۆ كاریان بۆ ئیتڵاعات ده‌كرد. له‌وانه‌ پارتی‌ راپه‌ڕینی‌ كوردستان، كه‌ كه‌مالی‌ مام ره‌حمان ماوه‌تی‌ سكرتێری‌ بوو، له‌كاتی‌ دروستبوونیدا 400 موزه‌لیی‌ به‌كارنه‌هاتوو ‌و هاوه‌نیان له‌لایه‌ن ئیتڵاعاته‌وه‌ پێدراوه‌، ئه‌م حیزبه‌ له‌لایه‌ن كه‌سێكه‌وه‌ سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌كرا به‌ناوی‌ ئاغای‌ ئه‌حمه‌دی‌. له‌ ساڵی‌ 1995دا ئه‌م گروپه‌ ده‌ستی‌ هه‌بووه‌ له‌ تیرۆركردنی‌ زیاتر له‌ 20 كه‌سی‌ كۆمه‌ڵه‌و دیموكرات. هه‌روه‌ها له‌و ساڵانه‌دا پیلانێكیان داڕشت بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌ هاوكاریی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌‌و تیمی‌ كۆماندۆی‌ سوپای‌ پاسدارانی‌ ئێران ته‌سفیه‌ی‌ كۆمه‌ڵه‌ بكه‌ن. هه‌روه‌ها له‌به‌رده‌م مه‌ڵبه‌ندی‌ سلێمانی‌ یه‌كێتیی‌ دوو پێشمه‌رگه‌ی‌ كۆمه‌ڵه‌یان تیرۆركرد به‌ناوه‌كانی‌ (عوسمانی‌ فه‌رمانی‌)‌و (عوسمانی‌ كیانی‌)‌و دواتر یه‌كێتیی‌ له‌سه‌ر فشاری‌ كۆمه‌ڵه‌ بكوژه‌كانی‌ گرت‌و سیانی‌ لێ‌ ئیعدام كردن. ئه‌م گروپه‌ دواتر به‌لای‌ پارتیدا شكانه‌وه‌و پاشان هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌. ئێستا كه‌مالی‌ مام ره‌حمانی‌ ماوه‌تی‌ له‌ شاری‌ ورمێ‌ داده‌نیشێت‌و پله‌ی‌ به‌رزی‌ له‌ ئیتڵاعاتدا هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ژێر ئیقامه‌ی‌ جه‌بریدایه‌و بۆی‌ نییه‌ ئه‌و شاره‌ به‌جێبهێڵێت.
گروپی‌ دووه‌م، گروپی‌ ئاگری‌ سووری‌ كوردستان (ئاسك)ه‌ كه‌ محه‌مه‌د پێنجوێنی‌ سكرتێریان بوو، (ئاسك) یه‌كێك بوو له‌و گروپانه‌ی‌ كه‌ راسته‌وخۆ كاریان بۆ ئیتڵاعات ده‌كرد. ئه‌م گروپه‌ به‌رپرسیارن له‌ تیرۆركردنی‌ سه‌عید یه‌زدان په‌نا سكرتێری‌ یه‌كێتیی‌ شۆڕشگێڕانی‌ گه‌لی‌ كوردستانی‌ ئێران‌و به‌رپرسیاریشن له‌ ژه‌هراویكردنی‌ ئاوی‌ خواردنه‌وه‌ی‌ پێشمه‌رگه‌كانی‌ ئه‌و حیزبه‌ له‌ شارۆچكه‌ی‌ باینجان كه‌ بووه‌ هۆی‌ تیرۆركردنی‌ كۆمه‌ڵێك پێشمه‌رگه‌، سكرتێری‌ ئاگری‌ سوور (محه‌مه‌د پێنجوێنی‌) به‌شێوه‌یه‌كی‌ نادیار كوژرا. كه‌ پێده‌چێت كوشتنه‌كه‌ی‌ ده‌ستی‌ ئێران خۆی‌ له‌پشته‌وه‌ بووبێت، له‌ ساڵی‌ 2000یش ئیتڵاعات له‌ گه‌ڕه‌كی‌ ئازادیی‌ شاری‌ سلێمانی‌ سكرتێری‌ گروپێكی‌ ئیسلامی میانڕه‌ویان تیرۆركرد له‌ ماڵه‌كه‌ی‌ خۆیدا له‌گه‌ڵ‌ خێزانه‌كه‌ی‌‌و بووك‌و كوڕه‌كه‌ی‌‌و حیمایه‌كه‌یدا. هه‌روه‌ها له‌ 19/8/1997 له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ شارۆچكه‌ی‌ دوكان سه‌عیدی‌ مورادی‌و ئیسماعیلی‌ نمه‌كی‌‌و عه‌لی‌ زه‌گالیان تیرۆرکردو پێنج كه‌سی‌ دیكه‌شیان لێ برینداركردن.
هه‌رچی‌ سه‌باره‌ت به‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆی‌ كوردستانه‌، له‌ ده‌یه‌ی‌ كۆتایی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا ئێران هه‌ڵگیرسێنه‌ر‌و ئاگرخۆشكه‌ری‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و شه‌ڕانه‌ بووه‌ كه‌ له‌نێوان حیزبه‌ كوردییه‌كاندا روویداوه‌، زۆربه‌ی‌ جار به‌نهێنی‌‌و هه‌ندێكجاریش به‌ئاشكرا.
له‌مڕووه‌وه‌ ئیتڵاعات ده‌ورێكی‌ سه‌ره‌كیی‌ هه‌بوو له‌ هه‌ڵگیرساندن‌و به‌رده‌وامبوونی‌ شه‌ڕی‌ بزووتنه‌وه‌و یه‌كێتییدا له‌ ساڵی‌ 1993. له‌و شه‌ڕه‌دا ئێران یارمه‌تیی‌ هه‌ردوو لای‌ ده‌دا، هه‌روه‌ها ئێران ده‌وری‌ باڵای‌ هه‌بووه‌ له‌ هه‌ڵگیرسانی‌ شه‌ڕی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتیی‌ ساڵی‌ 1995. به‌رپرسێكی‌ سیاسی‌ ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا «له‌دوای‌ ساڵی‌ 1991ه‌وه‌ له‌ هه‌موو شه‌ڕێكی‌ ناوخۆیی‌ كوردو كورددا هه‌ر گولله‌یه‌ك به‌یه‌كه‌وه‌ نرابێت، گولله‌ی‌ ئێرانی‌ بووه‌.»
له‌ ساڵی‌ 1996یشدا سوپای‌ پاسدارانی‌ ئێران 200 كم ئیختیراقی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ كردو هاته‌ كۆیه‌ بۆ ته‌سفیه‌كردنی‌ دیموكرات، به‌ڵام خه‌ڵكی‌ شاره‌كه‌ به‌ریان به‌و مه‌جزه‌ره‌یه‌ گرت‌و نه‌یانهێشت ئه‌و كاره‌ساته‌ رووبدات. له‌ مانگی‌ ئابی‌ ساڵی‌ 1996یش ئێران به‌ئاشكرا هاوكاری‌ یه‌كێتیی‌ كرد بۆ ته‌سفیه‌كردنی‌ پارتی‌‌و هێنده‌ی‌ نه‌مابوو پارتی‌ ئاڵای‌ سپیی‌ ته‌سلیمبوون هه‌ڵبكات به‌جۆرێك مه‌سعود بارزانی‌ هاته‌ قسه‌ بۆ كه‌ناڵه‌كانی‌ راگه‌یاندن‌و وتی‌ «پلانێكی‌ ئێرانی‌ بۆ داگیركردنی‌ عێراق له‌ئارادایه‌.»
له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ئه‌م بانگه‌وازه‌ی‌ مه‌سعود بازرانی‌ گڵۆپی‌ سه‌وزی‌ ئه‌مریكا بۆ عێراق هه‌ڵكراو ده‌بابه‌ی‌ عێراقی‌ هه‌ولێری‌ داگیركردو هه‌تا سنووری‌ ئێران یه‌كێتیی‌ راونا. ئێستا دوای‌ یانزه‌ ساڵ‌ به‌سه‌ر ئه‌و رووداوه‌دا، كاتێك ئاوڕ له‌ رابردوو ده‌ده‌ینه‌وه‌، ده‌توانین ئه‌و راستییه‌ ببینین كه‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ ماوه‌ی‌ ئه‌و مانگه‌دا روویدا گه‌مه‌یه‌كی‌ ترسناكی‌ ده‌زگا ئیستیخباراتییه‌كانی‌ دونیابوو كه‌ له‌لایه‌ك (ده‌زگای‌ زانیاری‌، ئیتڵاعات، حیزبوڵڵاو موخابه‌راتی‌ سوری‌)‌و له‌لایه‌كی‌ دیكه‌شه‌وه‌ (پاراستن، موساد، سی‌ ئای‌ ئه‌ی‌، ده‌زگای‌ هه‌واڵگریی‌ عێراق، میتی‌ توركی‌) بوون كه‌ دیاره‌ هاوكێشه‌كه‌ به‌ قازانجی‌ گروپی‌ دووه‌م شكایه‌وه‌.
هه‌رچه‌نده‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵ‌ له‌ هه‌ڵه‌بجه‌دا ده‌سه‌ڵاتی‌ گرته‌ده‌ست‌و پاڵی‌ به‌پاڵ‌ راجیمه‌كانی‌ ئێرانه‌وه‌ دابوو، به‌ڵام هه‌ر ئێران خۆی‌ بوو ساڵی‌ 1997 گڵۆپی‌ سه‌وزی‌ بۆ یه‌كێتیی‌ هه‌ڵكرد تاوه‌كو هه‌ڵه‌بجه‌ بگرێته‌وه‌.
به‌رپرسی‌ یه‌كه‌می‌ ئیتڵاعات له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ناوی‌ (ئاغای‌ حورمه‌تی)یه‌‌و جێگره‌كه‌شی‌ ئاغای‌ (ره‌حیمی‌)یه‌. ئاغای‌ حورمه‌تی‌ هه‌نووكه‌ به‌رپرسی‌ نووسینگه‌ی‌ سلێمانی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێرانه‌ كه‌ بنكه‌كه‌ی‌ له‌ گردی‌ زه‌رگه‌ته‌ی‌ سلێمانییه‌، ئیعتیمادی‌ باڵای‌ هه‌یه‌و سه‌رپه‌رشتیی‌ كاره‌كانی‌ سلێمانی‌‌و هه‌ولێر ده‌كات‌و پله‌كه‌ی‌ خوار وه‌زیره‌. به‌ڵام باره‌گای‌ ئیتڵاعات له‌ سلێمانی‌ له‌ گردی‌ ئه‌ندازیارانه‌‌و كه‌سێك سه‌رپه‌رشتیی‌ كاره‌كانی‌ ده‌كات به‌ناوی‌ (فازیل) كه‌ به‌رپرسی‌ چالاكییه‌كانی‌ ئیتڵاعاته‌ دژی‌ حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا. له‌ هه‌ولێریش باره‌گای‌ كونسوڵخانه‌ له‌ گه‌ڕه‌كی‌ (مناره‌)‌و باره‌گای‌ ئیتڵاعاتیش له‌ گه‌ڕه‌كی‌ (دۆلاراوا)ی‌ هه‌ولێره‌و به‌رپرسی‌ ئیتڵاعات له‌ هه‌ولێر ناوی‌ (عه‌باسی‌ موحیبی‌)یه‌. هه‌موو به‌پرسه‌ باڵاكانی‌ ئیتڵاعات له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌مانچه‌ی‌ لێزه‌ریان پێیه‌و به‌ سه‌یاره‌ی‌ مۆدێل كۆن هاتوچۆ ده‌كه‌ن.
به‌شێك له‌ كاره‌كانی‌ ئه‌م قه‌رارگایانه‌، دروستكردنی‌ به‌ڵگه‌ی‌ سه‌فه‌ره‌ بۆ ئه‌وانه‌ی‌ سه‌ردانی‌ ئێران ده‌كه‌ن، به‌ڵام جۆرێكی‌ دیكه‌ی‌ به‌ڵگه‌ هه‌یه‌ پێیده‌وترێت «كارتی‌ سه‌وز‌». ئه‌م كارته‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ دۆستی‌ نزیی‌ خۆیانن‌و له‌ ته‌واوی‌ ئێراندا وه‌كو ناسنامه‌ی‌ باری‌ شارستانی‌ كاری‌ پێده‌كرێت.
هه‌روه‌ها هه‌ندێك له‌ سه‌ركرده‌ باڵاكانی‌ سوپای‌ قودس‌و ئیتڵاعات سه‌ردانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیان كردووه‌، له‌وانه‌؛ ئه‌حمه‌د فروزه‌نده‌ جێگری‌ سه‌رۆكی‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زان، كه‌ په‌یوه‌ندیی‌ به‌هێزی‌ له‌گه‌ڵ‌ سه‌ركرده‌كانی‌ كورددا هه‌یه‌و له‌ 25ی‌ ئه‌یلولی‌ 2006دا سه‌ردانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ كردووه‌و له‌گه‌ڵ‌ تاڵه‌بانی‌‌و بارزانیدا كۆبووه‌ته‌وه‌.
هه‌رێمی‌ كوردستان بۆ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران (قووڵایی‌ ستراتیژی)ی‌ هه‌یه‌، ئه‌و ده‌یه‌وێت شه‌ڕی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌مریكاو ئیسرائیلدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ خاكی‌ خۆی‌ بكات. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش هه‌رێمی‌ كوردستان گونجاوترین شوێنه‌ بۆ ئه‌و كاره‌، چونكه‌ چه‌قی‌ به‌ریه‌ككه‌وتنی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ ئێران‌و ئه‌مریكاو ئیسرائیله‌. ئێستا به‌شێكی‌ گرنگ له‌ كاره‌كانی‌ ئیتڵاعات شوێنپێهه‌ڵگرتنی‌ چالاكییه‌كانی‌ ده‌زگای‌ مۆسادو ده‌زگای‌ هه‌واڵگریی‌ ئه‌مریكی‌‌و بنكه‌‌و باره‌گاكانی‌ ئه‌مریكایه‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا. بۆ نموونه‌؛ ئیتڵاعات توانیی كه‌مپێكی‌ راهێنانی‌ ده‌زگای‌ مۆساد له‌ ناوچه‌ی‌ زاوێته‌ی‌ بادینان ئاشكرابكات‌و به‌هۆی‌ ئه‌وه‌شه‌وه‌ كه‌مپه‌كه‌ پێچرایه‌وه‌ بۆ شوێنێكی‌ نادیار. سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌ ده‌زگایه‌كی‌ ئاسایشی‌ پارتی‌ به‌ (لڤین)ی‌ راگه‌یاند «ئیتڵاعات چاوی‌ له‌سه‌ر ئه‌و كادیره‌ پێشكه‌وتووانه‌ی‌ پارتییه‌ كه‌ به‌شداریی‌ خولی‌ حه‌فتاونۆی‌ مۆسادیان كردووه‌و به‌ده‌ستی‌ ئیسرائیلیان ده‌زانێت له‌ ناوچه‌كه‌دا.» ده‌توانرێت بوترێت كاركردنی‌ ئێران له‌سه‌ر هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ رووی‌ هه‌واڵگرییه‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌كی‌ چڕوپڕه‌و به‌ ئیعتیرافی‌ هه‌ندێك لایه‌نی‌ په‌یوه‌ندیدار، به‌هێزترین‌و چالاكترین ده‌زگای‌ هه‌واڵگرییه‌ له‌نێو ئه‌و ده‌زگایانه‌ی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا كارده‌كه‌ن. به‌رپرسێك له‌ ده‌زگای‌ موخابه‌راتی‌ عێراق ئه‌وه‌ی‌ بۆ (لڤین) پشتڕاستكرده‌وه‌‌و ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا «ئه‌گه‌ر ئیتڵاعات بیه‌وێت له‌ماوه‌ی‌ هه‌فته‌یه‌كدا كوردستان ژێراوژوور ده‌كات.»
ئیتڵاعات له‌ چه‌ند روویه‌كه‌وه‌ كار له‌سه‌ر هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌كات كه‌ ئه‌مانه‌ن:
یه‌كه‌م: كاركردن له‌سه‌ر حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ عێراق
ئێران به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌ربڵاو له‌ هه‌وڵی‌ مسۆگه‌ركردنی‌ هاوكاری‌‌و په‌یوه‌ندیی‌ حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ عێراقدایه‌، چ ئه‌وانه‌ی‌ خۆی‌ ده‌ستی‌ هه‌بووه‌ له‌ دروستكردنیاندا (وه‌كو بزووتنه‌وه‌)، چ ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ ستراتیژی‌ ئێراندا خۆیان رێكخستووه‌ (وه‌كو حیزبی‌ سۆسیالیست‌. جگه‌ له‌وه‌ی‌ راسته‌وخۆ هه‌ندێك حیزبی‌ دروستكرد، له‌وانه‌؛ پارتی‌ راپه‌ڕینی‌ كوردستان‌و ئاگری‌ سووری‌ كوردستان.
ئێران له‌ رێگه‌ی‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زانه‌وه‌، په‌یوه‌ندیی‌ له‌گه‌ڵ‌ سه‌رجه‌می‌ حیزبه‌ كوردییه‌كاندا هه‌بووه‌و به‌پێی‌ كه‌وتنه‌ ناو ستراتیژی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانه‌وه‌، هاوكاریی‌ كردوون. به‌رپرسێكی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ ئێرانی‌ جه‌ختی‌ له‌سه‌ر ئه‌و راستییه‌ كرده‌وه‌ كه‌ زۆربه‌ی‌ حیزبه‌ كوردییه‌كان له‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زان مووچه‌یان هه‌یه‌. ئه‌و به‌رپرسه‌ وتی‌: «له‌نێو حیزبه‌ كوردییه‌كاندا ته‌نها دوو حیزب هه‌یه‌ كه‌ دژی‌ حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ ئێران كاریان نه‌كردبێت، ئه‌وانیش (حیزبی‌ شیوعی‌‌و یه
‌كگرتووی‌ ئیسلامی‌)ن.» ئه‌و به‌رپرسه‌ وتیشی‌: «جگه‌ له‌وه‌ی‌ راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن ئه‌و دوو پارته‌وه‌ (پارتی‌ راپه‌ڕین‌و ئاگری‌ سوور) ئه‌ندامانمان ئیغتیال كراون، هه‌ندێك حیزبی‌ دیكه‌ وه‌كو (چاو) كاریان بۆ ئێران كردووه‌و ئێرانیان له‌ جموجۆڵ‌‌و هاتوچۆ‌و شوێنی‌ حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئاگاداركردته‌وه‌.» ئه‌و به‌رپرسه‌ ئه‌وه‌شی‌ وت: «زۆربه‌ی‌ جار رێكه‌وتن‌و سه‌فقه‌ی‌ نێوان حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ عێراق‌و كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران، له‌سه‌ر حسابی‌ كوشتن‌و گرتن‌و راونان‌و ده‌ركردن‌و بێده‌نگكردنی‌ حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران بووه‌.»
هه‌رچه‌ند ئێستا رێككه‌وتنێكی‌ جێنتڵمانانه‌ له‌نێوان یه‌كێتیی‌‌و كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێراندا هه‌یه‌ كه‌ یه‌كێتیی‌ گره‌نتی‌ دانیشتنی‌ بێده‌نگی‌ كۆمه‌ڵه‌و دیموكرات‌و شۆڕشگێڕان‌و حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ تر بكات، له‌ به‌رامبه‌ریشدا ئێران ده‌ست له‌ ئیغتیالاتی‌ ئه‌ندام‌و كادیرانی‌ ئه‌و حیزبانه‌ هه‌ڵبگرێت. سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌و رێككه‌وتنانه‌ش، ئیتڵاعات هێشتا له‌ چالاكییه‌كانی‌ خۆی‌ به‌رده‌وامه‌. چاودێرێكی‌ ئه‌منی‌ جه‌ختی‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ «هه‌ر كه‌سێك كوژراو بكوژه‌كه‌ی‌ ده‌ستگیرنه‌كرا، ئه‌وه‌ كاری‌ ئیتڵاعاته‌، چونكه‌ ناتوانین ئه‌ندامانی‌ ئیتڵاعات ده‌ستگیربكه‌ین.» هه‌ندێكجاریش ئێران راسته‌وخۆ‌و ناڕاسته‌وخۆ ده‌ستی‌ هه‌بووه‌ له‌ كاروباری‌ ناوخۆی حیزبه‌كانی‌ كوردستان‌و وه‌رگرتنی‌ پۆست‌و به‌رپرسیارێتییه‌ حیزبی‌‌و حكومییه‌كان، به‌تایبه‌ت له‌ دیاریكردنی‌ رابه‌ری‌ بزووتنه‌وه‌‌و پێشه‌وای‌ كۆمه‌ڵی‌ ئیسلامی‌‌و دانانی‌ پارێزگارو وه‌زیرو ئه‌ندامانی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‌و سه‌ركردایه‌تی‌‌و سه‌ركرده‌ سه‌ربازییه‌كانی‌ یه‌كێتییدا.

دووه‌م: كاركردن له‌سه‌ر حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران
به‌شێكی‌ دیكه‌ی‌ كاركردنی‌ ئیتڵاعاتی‌ ئێران له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا، چاودێریكردن‌و ئیتختیراقكردن‌و ئه‌نجامدانی‌ كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستییه‌ له‌دژی‌ حیزبه‌ كوردییه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران. له‌مڕووه‌شه‌وه‌ جگه‌ له‌ ئیغتیالكردنی‌ 300 كه‌س له‌ نه‌یاره‌كانی‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا له‌ ماوه‌ی‌ حه‌ڤده‌ ساڵی‌ رابردوودا، چه‌ندین جار هه‌وڵی‌ ئیختیراقكردنی‌ ئه‌و حیزبانه‌ی‌ داوه‌. به‌رپرسی‌ یه‌كێك له‌ حیزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئێران ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا «له‌ هه‌موو 30 كه‌سێك كه‌ ده‌یانه‌وێت په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئێمه‌وه‌ بكه‌ن، 20یان ئیتڵاعات ره‌وانه‌ی‌ كردوون، ته‌نانه‌ت هه‌ندێك له‌وانه‌ به‌ سیناریۆی‌ زۆر قورسه‌وه‌ ده‌نێردرێن. بۆ نموونه‌؛ كه‌سی‌ وایان ناردووه‌، له‌ ئێران پاسداری‌ كوشتووه‌و هه‌ڵهاتووه‌و ئێران خۆشی‌ ئه‌مری‌ ئیعدامی‌ ده‌ركردووه‌، پاشان هاتووه‌ته‌ ناو ئێمه‌و داوای‌ به‌ ئه‌ندامبوونی‌ كردووه‌. كه‌چی‌ له‌ بنه‌مادا هه‌موو ئه‌وانه‌ سیناریۆیه‌ك بوون بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ متمانه‌ به‌و كه‌سانه‌ بكه‌ین.» ئه‌و به‌رپرسه‌ ئه‌وه‌ی‌ نه‌شارده‌وه‌ كه‌ هه‌وڵی‌ ئیختیراقكردنیان زۆره‌‌و به‌ به‌رده‌وامی‌ له‌ هه‌وڵی‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ ئه‌وانه‌دان كه‌ ئیتڵاعاتی‌ ئێرانن‌و هه‌ندێك له‌وانه‌ به‌ پلانی‌ زۆر مه‌ترسیداره‌وه‌ گیراون، له‌وانه‌؛ ژه‌هراویكردنی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ ئاوی‌ پێشمه‌رگه‌كان وه‌كو ئه‌وه‌ی‌ له‌ قه‌زای‌ كۆیه‌‌و شارۆچكه‌ی‌ باینجان روویدا به‌رامبه‌ر به‌ پێشمه‌رگه‌كانی‌ دیموكرات‌و شۆڕشگێڕان‌و پلانی‌ تیرۆركردنی‌ سه‌ركرده‌كان‌و رێبه‌رانی‌ حیزب. ئه‌و به‌رپرسه‌ ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا كه‌ ئه‌وانیش له‌ رێگه‌ی‌ هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ی‌ خۆیانه‌وه‌ بۆیان ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ (جیابوونه‌وه‌ی‌ ناو حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ ئێران) پلانێكی‌ ورد‌و كاربۆكراوی‌ ئیتڵاعاته‌. ئه‌و به‌رپرسه‌ وتی‌: «له‌دوای‌ تیرۆركردنی‌ ژماره‌یه‌ك سه‌ركرده‌و رێبه‌رو كادیرو ئه‌ندامه‌وه‌، ئیتڵاعات گه‌یشته‌ ئه‌و بڕوایه‌ی‌ تیرۆری‌ كه‌سه‌كان نابێته‌ هۆی‌ تواندنه‌وه‌و پساندنی‌ خه‌باتی‌ ئه‌و حیزبانه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌بری‌ ئه‌وه‌ پلانی‌ تیرۆری‌ جه‌سته‌ی‌ حیزبه‌كانیان داڕشتووه‌ له‌بری‌ جه‌سته‌ی‌ كه‌سه‌كان، كه‌ به‌داخه‌وه‌ هه‌تا راده‌یه‌كی‌ زۆر توانیویانه‌ له‌م پلانه‌یاندا سه‌ركه‌وتووبن.»

سێیه‌م: كونسوڵخانه‌و قه‌رارگاكان
ده‌زگای‌ ئیتڵاعات هه‌ر به‌وه‌وه‌ نه‌وه‌ستاوه‌ كه‌ له‌ كوردستاندا چالاكیی‌ هه‌واڵگری‌ بكات، به‌ڵكو به‌شێك له‌ داموده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كانیشی‌ بۆ هه‌رێمی‌ كوردستان گواستووه‌ته‌وه‌. ئه‌گه‌ر له‌ وڵاتانی‌ دیكه‌دا نه‌ریت بێت كه‌ له‌ هه‌موو باڵیۆزخانه‌و كونسوڵخانه‌یه‌كدا كارمه‌ندێكی‌ پایه‌به‌رزی‌ هه‌واڵگری هه‌بێت، ئه‌وا بۆ ئێران دۆخه‌كه‌ ته‌واو جیاوازه‌، چونكه‌ باڵیۆزخانه‌‌و كونسوڵخانه‌كانی‌ له‌ ته‌واوی‌ دونیادا وه‌ك ده‌زگایه‌كی‌ هه‌واڵگری‌ كاریانكردووه‌ له‌ژێر چه‌تری‌ دیپلۆماسیدا. هه‌ربۆیه‌
ته‌واوی‌ ستافی‌ نووسینگه‌و كونسوڵخانه‌و باڵیۆزخانه‌كانیان ئه‌فسه‌ری‌ پایه‌به‌رزی‌ سوپای‌ قودس‌و ئیتڵاعاتن. له‌ژێر چه‌تری‌ ئه‌م ناوه‌دا ده‌توانن به‌ئاسانتر به‌ كاره‌كانیان رابگه‌ن، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ كارمه‌ندی‌ دیپلۆماسی‌ به‌پێی‌ نه‌ریتی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ حه‌سانه‌ی‌ دیپلۆماسی‌ هه‌یه‌ كه‌ هه‌م ژیانی‌ پارێزراوه‌و هه‌م هاتوچۆشی‌ ئاسانتره‌، له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ش بوو كه‌ پترایۆس فه‌رمانده‌ی‌ گشتیی‌ سوپای‌ ئه‌مریكا له‌ عێراق رایگه‌یاند كه‌ باڵیۆزی‌ ئێران له‌ عێراق كازمی‌ قومی‌ ئه‌فسه‌ری‌ پایه‌به‌رزی‌ سوپای‌ قودسه‌. له‌م نێوه‌نده‌دا ئه‌وه‌ی‌ له‌ هه‌مووی‌ ناسروشتیتره‌و جێگای‌ سه‌رسامییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌تا پێش پرۆسه‌ی‌ ئازادیی‌ عێراق، ئیتڵاعات سڵی‌ له‌وه‌ نه‌كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ باره‌گاكانی‌ له‌ناو خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا به‌ناوی‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زانه‌وه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ دیاره‌ قه‌رارگای‌ ره‌مه‌زان ئه‌و به‌شه‌یه‌ له‌ سوپای‌ قودس‌و ئیتڵاعات كه‌ ئه‌ركی‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ زانیاری‌‌و لێكۆڵینه‌وه‌و پلان‌و ئه‌نجامدانی‌ كاری‌ هه‌واڵگریی‌ پێسپێردراوه‌ له‌ناو خاكی‌ عێراقدا.

چواره‌م: ئابووری‌
به‌و پێیه‌ی‌ 30%-40%ی‌ پێداویستییه‌كانی‌ رۆژانه‌ی‌ خه‌ڵك له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا له‌ ئێرانه‌وه‌ دێن، زیاتر له‌ 150 كۆمپانیای‌ ئێرانی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا له‌ بواری‌ جۆراوجۆردا سه‌رمایه‌گوزاری‌ ده‌كه‌ن. به‌پێی‌ لیستێك كه‌ له‌لای‌ گۆڤاری‌ (لڤین)ه‌، ته‌نها له‌ سنووری‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ 86 كۆمپانیای‌ ئێرانی‌ به‌ڕه‌سمی‌ تۆماركراون.
تێچوونی‌ چالاكییه‌ هه‌واڵگری‌و سیاسی‌‌و سه‌ربازییه‌كانی‌ سوپای‌ قودس‌و ئیتڵاعات، مانگانه‌ له‌ 100 ملیۆن دۆلار تێده‌په‌ڕبێت، به‌ڵام له‌ هه‌مانكاتدا ئه‌م ده‌زگایه‌ بۆ خۆی‌ بنچیینه‌یه‌كی‌ ئابووریی‌ گرنگی‌ هه‌یه‌و له‌ چه‌ندین بواردا سه‌رمایه‌گوزاری ده‌كات. به‌پێی‌ توێژینه‌وه‌یه‌ك كه‌ ساڵی‌ 2004 له‌ زانكۆی‌ تاران ئه‌نجامدراوه‌، داهاتی‌ ساڵانه‌ی‌ سوپای‌ قودس دوانزه‌ ملیار دۆلار بووه‌. هه‌روه‌ها به‌پێی‌ توێژینه‌وه‌كانی‌ ساڵی‌ 2007، 57%ی‌ نێرده‌و هاورده‌ی‌ ئێران‌و 30%ی‌ نێرده‌ی‌ نه‌وتی‌ ئێران له‌لایه‌ن كۆمپانیاكانی‌ سه‌ر به‌ سوپای‌ قودسه‌وه‌ ئه‌نجامدراون. به‌م پێیه‌ش زۆربه‌ی‌ زۆری‌ ئه‌و كۆمپانیا ئێرانییانه‌ی‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سنووری‌ ئێران سه‌رمایه‌گوزاری‌ ده‌كه‌ن سه‌ر به‌ سوپای‌ قودس‌و ده‌زگای‌ ئیتڵاعاتن یاخود په‌یوه‌ندییان پێیانه‌وه‌ هه‌یه‌. زۆرجاریش له‌ژێر باڵی‌ ئه‌و كۆمپانیایانه‌دا كاری‌ سیخوڕییان كردووه‌، هه‌تا ساڵی‌ پاریش كۆمپانیا ئێرانییه‌كان له‌لایه‌ن ده‌زگایه‌كه‌وه‌ سه‌رپه‌رشتیی ده‌كران به‌ناوی‌ (ئه‌میندارێتیی‌ گشتیی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ كۆمپانیا ئێرانییه‌كان) كه‌ كه‌سێكی‌ ئیتڵاعات رێكخه‌ری‌ كاره‌كانیه‌تی‌ به‌ناوی‌ ئاغای‌ (روحانی‌)، كه‌ رێكخه‌ری‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان كونسوڵخانه‌و كۆمپانیا ئێرانییه‌كانه‌. له‌ هه‌ندێك له‌و كۆمپانیایانه‌دا، ته‌واوی‌ كۆمپانیاكه‌و له‌ هه‌ندێكی‌ دیكه‌یاندا ته‌نها سه‌رۆكی‌ كۆمپانیاكه‌ سه‌ر به‌ ئیتڵاعاتن. له‌نێو ئه‌م كۆمپانیایانه‌دا هه‌ندێكیان راسته‌وخۆ سه‌ر به‌ ئیتڵاعاتن، له‌وانه‌:
یه‌كه‌م: كۆمپانیای‌ ئاریا لوقمان، كه‌ به‌رپرسه‌كه‌ی‌ ناوی‌ (ئاریامش)ه‌و ئه‌فسه‌ری‌ ئیتڵاعاته‌و به‌شێك له‌ سه‌رمایه‌ی‌ ئیتڵاعات له‌ڕێگه‌ی‌ ئه‌م كۆمپانیایه‌وه‌ دێته‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌.
دووه‌م: كۆمپانیای‌ شه‌هریار، كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ گواستنه‌وه‌ی‌ هاوڵاتیان‌و كۆمپانیایه‌كی‌ جیهانییه‌و خاوه‌نه‌كه‌ی‌ ئاغای‌ (رۆحی‌)یه‌و له‌ تاران‌و مه‌ریوان‌و سلێمانی‌ نووسینگه‌ی‌ هه‌یه‌.
سێیه‌م: كۆمپانیای‌ سه‌فینه‌ی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران، كه‌ باره‌گاكه‌ی‌ له‌ سلێمانی‌ ده‌كه‌وێته‌ نزیك شه‌قامی‌ سه‌هۆڵه‌كه‌و 500 كارمه‌ندی‌ هه‌یه‌و له‌نێوان مه‌ریوان‌و پێنجوێن‌و ته‌وێڵه‌و بیاره‌و په‌روێزخان بازرگانی‌ ده‌كه‌ن.

پێنجه‌م: ئه‌نسارولئیسلام
ئێران به‌ئاشكرا یاری‌ به‌ كارتی‌ ئه‌نسارولئیسلام له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌زموونی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا ده‌كات‌و به‌پێی‌ هه‌ندێك هه‌واڵ‌ له‌دوا سه‌ردانی‌ نێچیرڤان بارزانی‌ سه‌رۆكی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بۆ ئێران، به‌ڕاشكاوی‌ پێیانوتووه‌ «ئه‌نسارو تلیاك، به‌رامبه‌ر به‌ پژاك‌و عه‌ره‌ق»ن. ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌یه‌كی‌ روونه‌ كه‌ ئه‌نسارولئیسلام وه‌كو دۆسیه‌یه‌ك له‌لایه‌ن ئیتڵاعاته‌وه‌ یارییان پێده‌كرێت.
به‌پێی‌ ئه‌و زانیارییانه‌ی‌ كه‌ سایتی‌ (ئیلاف) بڵاویكردوونه‌ته‌وه‌، ئه‌نسارولئیسلام له‌ مه‌ریوان به‌ ئاگاداریی‌ ئێران كۆبوونه‌وه‌ ده‌كه‌ن له‌ هۆتێل زرێبارو له‌لایه‌ن كه‌سێكه‌وه‌ ئیداره‌ ده‌كرێن به‌ناوی‌ مه‌لا محه‌مه‌دی‌ قادری‌‌و له‌پشتی‌ ئه‌و هۆتێله‌شه‌وه‌ چه‌ند بینایه‌ك هه‌یه‌ كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئه‌ندامانی‌ تاقمی‌ ئه‌نسارولئیسلام. به‌پێی‌ زانیارییه‌كانی‌ سایتی‌ (ئیلاف)، له‌نزیك شاری‌ مه‌ریوان سه‌ربازگه‌یه‌كی‌ مه‌شقی‌ ئه‌نسارولئیسلام هه‌یه‌ كه‌ راهێنان له‌سه‌ر به‌كارهێنانی‌ چه‌ك‌و بۆمبی‌ ته‌وقیتكراو‌و په‌لاماری‌ پارتیزانیی‌ ده‌كه‌ن‌و له‌لایه‌ن ئێرانیشه‌وه‌ ئه‌ركی‌ ئیغتیالات‌و له‌ناوبردنی‌ هه‌ندێك سه‌ركرده‌و نه‌یاری‌ ئێرانیان پێده‌سپێردرێت له‌نێو ریزی‌ حیزبه‌ كوردییه‌كانی‌ عێراق‌و ئێراندا. كه‌ دواترینیان هه‌وڵی‌ ئیغتیالكردنی‌ (مه‌لا به‌ختیار)ی‌ كارگێڕی‌ ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌ یه‌كێتیی‌ بوو.

شه‌شه‌م: تلیاك
به‌پێی‌ لێدوانی عه‌میدێكی‌ ئاسایشی‌ سلێمانی‌ له‌ چاوپێكه‌وتنێكی‌ پێشووتری‌ (لڤین)دا ئه‌وان ئاگادارن كه‌ ناردنی‌ تلیاك بۆ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌لایه‌ن ئیتڵاعاته‌وه‌ كارێكی‌ رێكخراوه‌و ده‌یانه‌وێت ماده‌ بێهۆشكه‌ره‌كان له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا بڵاوببێته‌وه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر یه‌كێك له‌ قازانجهێنه‌رترین هێڵه‌كانی‌ گواستنه‌وه‌ی‌ تلیاك كه‌ (ئه‌فغانستان ئێران.. كوردستان.. ئوردن یان سعودیه‌)یه‌. له‌ زیندانه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیشدا چه‌ندین كه‌س به‌ تاوانی‌ بازرگانی‌ به‌ ماده‌ بێهۆشكه‌ره‌كانه‌وه‌ گیراون كه‌ زۆربه‌یان ئێرانین. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ گومانده‌كرێت چه‌ند تۆڕێكی‌ مافیایی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان دروستبووبێت بۆ ئه‌م بازرگانییه‌و كه‌سی‌ حیزبی‌‌و عه‌شایری‌ گه‌وره‌ له‌پشتیانه‌وه‌ هه‌بن كه‌ په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ‌ ئیتڵاعاتدا هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی‌ له‌ ناوچه‌ی‌ هه‌ورامان‌و هه‌ڵه‌بجه‌ی‌ شه‌هید.

حه‌وته‌م: بواری‌ رۆشنبیری
ئیتڵاعات زۆر به‌وردیی‌ كار بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ فه‌رهه‌نگ‌و كولتوورو رۆشنبیریی‌ خۆی‌ به‌سه‌ر هه‌رێمی‌ كوردستاندا بسه‌پێنێت‌و له‌مڕووه‌شه‌وه‌ تا راده‌یه‌كی‌ باش سه‌ركه‌وتوو بووه‌، به‌تایبه‌تی‌ له‌و ناوچانه‌ی‌ نزیكن له‌ ئێرانه‌وه‌. بۆ نموونه‌؛ هه‌ڵه‌بجه‌، پێنجوێن، قه‌ڵادزێ‌، سۆران‌و حاجی‌ هۆمه‌ران. هه‌روه‌ها كه‌ناڵی‌ ئاسمانیی‌ سه‌حه‌ر به‌تایبه‌ت بۆ هه‌رێمی‌ كوردستان ئاڕاسته‌كراوه‌، به‌ به‌ڵگه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ ته‌واوی‌ هه‌واڵه‌كانی‌ ئه‌و كه‌ناڵه‌دا ئاماژه‌ به‌ بارودۆخی‌ شاره‌كانی‌ كور
دستانی‌ ئێران نادات كه‌چی‌ 3-4 هه‌واڵی‌ له‌سه‌ر هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌یه‌. به‌رپرسی‌ دووه‌می‌ یه‌كێك له‌ حیزبه‌كانی‌ كوردستانی‌ ئێران ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا كه‌ به‌م دواییانه‌ ئیتڵاعات له‌ هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌دایه‌ له‌ رێگه‌ی‌ ئه‌و رۆژنامه‌نووسه‌ ئێرانییانه‌ی‌ له‌ میدیاكانی‌ كوردستاندا كارده‌كه‌ن، زانیاری‌ كۆبكاته‌وه‌. ئه‌و وتی‌: «رۆژنامه‌نووسان به‌هۆی‌ پیشه‌كه‌یانه‌وه‌ ده‌توانن بگه‌نه‌ به‌رزترین ئاستی‌ زانیاری‌، له‌به‌رئه‌وه‌ په‌نا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌به‌ن.» به‌پێی‌ لێدوانه‌كانی‌ ئه‌و به‌رپرسه‌، به‌گومانه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ ئه‌و رۆژنامانانه‌ی‌ كه‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆر رۆژنامه‌نووسی‌ ئێرانی‌ كاریان تێداده‌كه‌ن. هه‌روه‌ها ته‌له‌فزیۆنی‌ حیزبه‌ ئیسلامییه‌كانی‌ یه‌كگرتوو ‌و كۆمه‌ڵ‌‌و بزووتنه‌وه‌ له‌ژێر هه‌ژموونی‌ ته‌له‌فزیۆنه‌ ئێرانییه‌كاندان‌و به‌بایه‌خه‌وه‌ زنجیره‌ دۆبلاژكراوه‌ ئێرانییه‌كان په‌خشده‌كه‌ن.

+ نوشته شده در  Tue 15 Dec 2009ساعت 5:53 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

راپه‌ڕینی ساڵی 1953ی خه‌ڵكی شاری بۆكان و

وه‌رزێرانی ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی

 

رێزدار كاك حه‌سه‌ن سه‌لاح ,,سۆران,, یاداشتێكی كورتی له‌ سه‌ر یادی راپه‌ڕینی وه‌رزێرانی ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی بۆكان نووسیبوو و ئه‌ركی به‌جێ نه‌هاتووی رووناكبیرانی كوردی بۆ تاو وتوێ كردنی مه‌سه‌له‌كه‌ وه‌بیرهێنابوه‌وه‌. ئه‌مه‌ كارێكی گه‌لێك به‌ڕێ و جێ بوو به‌ڵام خۆزگه‌ كاك حه‌سه‌ن كه‌ خۆی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌یه‌ قۆڵی له‌ كاره‌كه‌ هه‌ڵماڵیایه‌ و دڵنیام توانای زۆریشی بۆ راپه‌ڕاندنی هه‌یه‌.

ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم جیا له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی حیزبه‌سیاسیه‌كان, یه‌كه‌م كه‌سێك كه‌ له‌ مه‌سه‌له‌كه‌ی وه‌ك دیارده‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ كۆڵیبێته‌وه‌, نه‌مر دوكتور عه‌لی گه‌لاوێژ بوو. ناوبراو نامه‌ی دوكتورا خۆی- ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ نه‌كه‌م, له‌ ئازه‌ربایجانی سۆڤیه‌تی پێشوو به‌ رووسی له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ نووسیوه‌ و سه‌دبریا شاره‌زایه‌كی زمانی رووسی وه‌ری بگێڕاندایه‌ته‌ سه‌ر كوردی.

هه‌روه‌ها به‌رێز دوكتور ئه‌میری حه‌سه‌ن پوور چه‌ند ساڵێك پێش ئێستا خه‌ریكی كۆكردنه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ بوو وه‌ك راسته‌وخۆ له‌ خۆیم بیست, دوو چاوپێكه‌وتنیشی له‌ گه‌ڵ به‌رێزان كاك سه‌لاح موهته‌دی و مه‌لاعومه‌ر عه‌سری تۆماركردبوو, كه‌ من پێم كوت سه‌رنجه‌كانی كاك سه‌لاح بێگومان جێگه‌ی كه‌ڵكی زۆرن به‌ڵام نابێ له‌ بیربكرێ كه‌ كاك سه‌لاح و هه‌ر هه‌موو بنه‌ماڵه‌ی ئیلخانی زاده‌(1) له‌ به‌ره‌ی دژی بزووتنه‌وه‌كه‌ دا بوون و له‌ راستیدا هێزی سه‌ركوتكه‌ری بزووتنه‌وه‌كه‌ ئاغاواتی دێبوكری بوون كه‌ به‌شێك له‌ وان واته‌ ئیلخانی زاده‌كان ده‌سته‌ڵاتی ناوشاری بۆكانیان به‌ ده‌سته‌وه بوو.دره‌نگتر, كاتێ كاك ئه‌میر له‌ ساڵی 1999دا, هاتبوه‌ له‌نده‌ن و دایكیشم بۆسه‌ردانی ئێمه‌ له‌وێ بوو,چاوپێكه‌وتنێكی له‌ گه‌ڵ دایكم دا تۆمار كرد و له سه‌ر مه‌سه‌له‌كه‌ هه‌ندێ پرسیاری لێ كرد, نوسخه‌یه‌ك له‌ شریته‌كه‌شی دواتر بۆمن نارده‌وه كه‌ پاراستوومه‌. هیوادارم به‌رێز كاك ئه‌میر نه‌خۆشیه‌كه‌ی ئێستای چاك ببێته‌وه و بپه‌رژێته‌ سه‌ر رێك خستنی یاداشته‌كانی له‌ مه‌ڕ ئه‌و روداوه‌ گرینگه‌ی ناوچه‌كه‌. من پێم خۆشه‌ لێره‌دا چه‌ند خاڵێك له‌ درێژه‌ی یاداشته‌كانی كاك حه‌سه‌ن دا بنووسم:

1-به‌ بۆچوونی من ناوبردنی راپه‌رینه‌كه‌ به‌ بزوتنه‌وه‌ی ,, جوتیارانی موكریان,, هه‌ڵه‌یه‌كی ته‌واوه‌(2) له‌ به‌ر ئه‌و هۆ ئاشكرایه‌ی كه‌ ئه‌و راپه‌رینه‌ جگه‌ له‌ ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی له‌ رۆژهه‌ڵات و به‌شێك له‌ باكوری بۆكان, هێچ شوێنێكی دیكه‌ی نه‌ته‌نیه‌وه‌و هه‌رگیز له‌ چۆمی ته‌ته‌هووش نه‌په‌ریه‌وه‌. بنكه‌ و بنه‌مای راپه‌ڕین شاری بۆكان بوو كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی دژ به‌ ئاغاوات راپه‌ڕی بوون به‌ڵام ره‌نگدانه‌وه‌ی چاڵاكیه‌سیاسیه‌كانی بۆكان ته‌نیا له‌ ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی بینراو پێش ئه‌وه‌ی په‌ل بهاوێته‌ شوێنه‌كانی تر, له‌ لایه‌ن هێزی هاوبه‌شی ئاغاوات وحكوومه‌تی ئێرانه‌وه‌ تێك شكا. بۆیه‌ش لێره‌دا ناوی ئاغاوات وه‌پێش حكومه‌ت ده‌خه‌م كه‌ له‌ راستیدا ئه‌وان بوون راپه‌ڕینه‌كه‌یان تێك شكاند و له‌ زۆر جێگا هیچ نیازێكیان به‌و چه‌ند جه‌نده‌رمه‌ و پۆلیسه‌ نه‌بوو كه‌ مۆڵگه‌یان له‌ بۆكان بوو.

2- ئه‌م راپه‌ڕینه‌ له‌ فه‌زای ئاواڵه‌ی سیاسی ساڵانی نێوان ساڵانی 1329 و 1332(1950و1953ز)ی ئێران و سه‌رده‌می چالاكیه‌كانی ,, جبهه‌ی میللی,, و ,, حیزبی تووده‌ی ئێران,, واته‌ حكومه‌تی میللی دوكتور موسه‌دق دا هاته‌ كایه‌وه و راسته‌و خۆ له‌ ژێر ته‌ئسیری بێگومانی فه‌زای دژ به‌ شاو چه‌وسێنه‌راندا كه‌ له‌ ئێرانی ئه‌و ساڵانه‌دا گه‌یشتبوه‌ لوتكه‌یه‌كی به‌رز, په‌ره‌ی سه‌ند, به‌ڵام تایبتمه‌ندی ئه‌وتۆشی هه‌بوو كه‌ نه‌ك هه‌ر له‌ هه‌موو شوێنێكی ئێران نه‌بینرا به‌ڵكوو كه‌وته‌ پێش هه‌ر بزوتنه‌وه‌یه‌كی دیكه‌ی هاوچه‌شن له‌ كوردستان و ته‌نانه‌ت موكریانیش.

3- ناسراوترین روخساری راپه‌ڕینی دژ به‌ ئاغاوات له‌ ناو شاری بۆكان, حاجی قاسمی كه‌ریمی بوو, كه‌ خۆی و میرزا حسێنی برای, بنه‌ماڵه‌كه‌یانه‌وه‌, كه‌وتنه‌ به‌ر هێرشی ئاغاواتی ئیلخانی زاده‌ و هه‌ر دوو ماڵه‌كه‌یان له‌ گه‌ڕه‌كی حه‌مامی قاسم ئاغای بۆكان له‌ لایه‌ن ئاغاكانه‌وه سووتێنراو بوو به‌ خۆڵه‌مێش. به‌ره‌ به‌یانی رۆژی جه‌ژنی قوربان(یا ره‌مه‌زان؟)ی رۆژی دوای كۆدیتای 28ی گه‌لاوێژی 1332 هه‌تاوی(1953ز) بوو, ئه‌و ده‌م من منداڵێكی ده‌ساڵان بووم و وه‌ك هه‌موو منداڵانی هاوته‌مه‌ن چووبوومه‌ سه‌یری مه‌شغه‌ڵانی ئاگره‌كه‌. ئیتر حاجی قاسمی خوالێخۆش بوو هه‌ر ئه‌و هه‌ڵاتنه‌ بوو كه‌ له‌ ترسی گیانی هه‌ڵات و له‌ئه‌نجامدا له‌ هه‌ولێر گیرسایه‌وه تا ئه‌وه‌ی له‌م چوار پێنج ساڵه‌ی دواییدا له‌ هه‌ولێر سه‌ری نایه‌وه.یادی به‌خێر بێت. پێویسته‌ ئه‌وه‌ش بڵێم كه‌ حاجی قاسم كارگه‌یه‌كی قه‌ندی هه‌بوو له‌ رووبه‌رووی حه‌وزه‌گه‌وره‌ و من نه‌مزانیوه خه‌یات بووبێت,گه‌رچی دووریشی نازانم ئه‌و قسه‌یه‌ راست بێت به‌ڵام میرزا حسێنی برای ماموستای خۆم بوو له‌ قوتابخانه‌كانی بۆكان.

4- به‌ گشتی ده‌وری خه‌یاته‌كان بۆكان نه‌ك هه‌ر له‌و راپه‌ڕینه‌ به‌ڵكوو له‌ بزوتنه‌وه‌ی چینایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی ناوچه‌ی بۆكان خاوه‌نی وشیاری چینایه‌تی زۆر بوون كه‌ دواتر كه‌وته‌ دۆخی نه‌ته‌وایه‌تی كوردییه‌وه‌. له‌وان, «میرزا حه‌مه‌ره‌ئووفی حافزئه‌ل قورئان» واهه‌یه‌ وه‌ك كه‌سایه‌تی دووهه‌مین راپه‌ڕینه‌كه‌ی ناو شاری بۆكان سه‌یر بكرێت. ناوبراو دوابه‌دوای كودیتای 28ی گه‌لاوێژ هه‌ڵات و پاشان له‌ سلێمانی گیرسایه‌وه و له‌وێوه‌ بۆماوه‌یه‌كی دوور و درێژ له‌ گه‌ڵ حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران دا هاوكاری ده‌كرد و لام وایه‌ له‌م ساڵانه‌دا كۆچی دوایی كرد. یادی گرشه‌دار بێت. جگه‌ له‌وان, له‌ به‌رگ درووه‌كانی بۆكان, ناوی خوالێخۆشبوو ,, حسێن ته‌هایی *,,م له‌ بیره‌ كه‌ دواتریش هه‌ر دژ به‌ئاغاوات و چه‌وسێنه‌ران خه‌باتی ده‌كرد وئێستا له‌ ناوماندا نه‌ماوه‌. باوكم,« میرزا عه‌بدوڵا سوڵتانی»ش هه‌ر خه‌یات بوو به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی بزانم له‌و رووداوانه‌دا چالاك نه‌بوو, سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش له‌ رۆژی ئاگرتێبه‌ردانی ماڵی حاجی قاسمدا له‌ لایه‌ن خوالێخۆشبوو سه‌ید حه‌مه‌ده‌مین (سه‌یده‌ شینه‌)وه‌ له‌ به‌ره‌ی ئاغاكان, هه‌ڕه‌شه‌ی گیرانی لێ كرابوو و بۆماوه‌ی چه‌ند رۆژ له‌ ماڵ نه‌ده‌چوه‌ ده‌ره‌وه‌. به‌داخه‌وه‌ ناوی خه‌یاته‌كانی تری بۆكانم له‌ بیرنیه‌ جگه‌ له‌ كاك «محه‌مه‌د شاقولی» كه‌ دواتر باسی لێوه‌ ده‌كه‌م. جیا له‌ خه‌یاته‌كان, پێویسته‌ ناوی « عه‌لی میره‌به‌گ» ببه‌م,كه‌ ئه‌گه‌ر قه‌ساب نه‌بووبێت نازانم ئیشی چ بوه‌. ئه‌و و نه‌مر «عه‌بدوڵا ئێرانی» قه‌پاندار, هه‌ر دوو له‌ چالاكان و رێبه‌رانی بزوتنه‌وه‌كه‌ بوون, هه‌روه‌ها كاك « ئه‌حمه‌د عه‌ده‌»ی شه‌ربه‌ت فرۆش و كاك حسێن فاتحی و له‌ ژوور هه‌موانه‌وه‌ «سه‌ید ته‌های ته‌نه‌كه‌ ساز»كه‌ دووكانه‌كه‌ی له‌ سه‌ر شه‌قامی نوێی بۆكان(نزیك بانكی سادراتی ئێستا) بوو. نه‌مر« سه‌ید ته‌ها» پێش كودیتای 28ی گه‌لاوێژ به‌ تاقه‌ كه‌س هێرشی برده‌ سه‌ر خوالێخۆشبوو قاسم ئاغای موهته‌دی و به‌ لێدان خستیه‌ ناو جۆگه‌ی ئاوی شه‌قامه‌كه‌ی بۆكانه‌وه‌ و به‌وه‌, هه‌یبه‌ت و جه‌به‌رووتی ئاغاكان له‌ به‌ر چاوی خه‌ڵكی بۆكان به‌ یه‌كجاری شكاو توایه‌وه‌. قاسم ئاغا وه‌ك مێشكی به‌ڕێوه‌به‌ر و ڕێبه‌ری هه‌موو هێزه‌كانی ئاغاوات سه‌یر ده‌كرا و له‌ راستیشدا هه‌ر وابوو, گه‌رچی حه‌مه‌ده‌مین ئاغا و به‌ گشتی به‌ره‌ی ماڵی «مه‌حموودئاغا» گه‌لێك له‌و توندوتیژترو دژی خه‌ڵكتر بوون.

5- جگه‌ له‌ خه‌یات و دووكانداره‌كانی بۆكان, گه‌نج ولاوه‌كانیش به‌شدارییه‌كی چالاكانه‌ی رووداوه‌كانیان ده‌كرد. ئه‌و ده‌م ماموستایه‌كی قوتابخانه‌كانی بۆكان به‌ ناوی «شوقاقی» كه‌ تا ئه‌م ساڵانه‌ی دووایه‌ش هه‌رمابوو و كوردیش نه‌بوو, ده‌ورێكی باشی له‌ په‌روه‌رده‌كردنی لاوان و قوتابیان و راكێشانیان به‌ره‌و بیری چه‌پ و حیزبی تووده‌ ده‌گێڕا. گه‌لێك له‌ قوتابیانی ئه‌وده‌مه‌ی بۆكان شاگردی ئه‌و بوون و شوێنی ئه‌ویان له‌ سه‌ر بوو. له‌و قوتابیانه‌, هه‌ندێكیان دوا به دوای كۆدیتای 28ی گه‌لاوێژ چ له‌ لایه‌ن ئاغاكان و چ له‌ لایه‌ن حكوومه‌ته‌وه‌ گیران و جه‌زره‌به‌ دران. ناوی ئه‌و كه‌سانه‌ی وا له‌ بیرم بێت ئه‌وانه‌ن: خوالێخۆشبوو مه‌حموود ره‌زایی, كاك برایمی حه‌ریری, كاك ره‌شیدی حه‌سه‌ن زاده و كاك عومه‌ری سوڵتانی(وه‌فا)ی برای خۆم. له‌وانه‌, كاك مه‌حموودی ره‌زایی له‌ لایه‌ن ئاغاكانی بۆكانه‌وه دوابه‌دوای كوریتای 28ی گه‌لاوێژ و تێك شكانی راپه‌ڕینه‌كه‌, گیراو خرایه‌ حه‌وزی ماڵی قاسم ئاغای موهته‌دییه‌وه‌و داركاری كرا, ئینجا به‌ردرا. كاكم- كاك عومه‌ری سوڵتانی ئه‌وده‌م تازه‌ قوتابخانه‌ی به‌جێ هێشتبوو و به ته‌نیشت دووكانی خه‌یاتی باوكمه‌وه‌ دووكانێكی رۆژنامه‌فرۆشی دانابوو. كاكم به‌ گشتی رۆژنامه‌كانی به‌ره‌ی پێشكه‌وتنخواز واته‌ « جبهه‌ میللی» و حیزبی تووده‌ی ئێرانی ده‌فرۆشت. ئه‌ویش دوابه‌دوای كودیتای 28ی گه‌لاوێژ له‌ بۆكان گیراو نێررایه‌ مه‌هاباد و دوای ئه‌وه‌ی بۆماوه‌ی 2 مانگ زیندانیان كرد. به‌ڵام ره‌شیدی حه‌سه‌ن زاده‌ ئاغاكان گرتیان و دایانه‌ ده‌ست پۆلیس, ئینجا سه‌ریان چوارقاش تاشی و به‌ ناوه‌ڕاستی شه‌قامی بۆكاندا بردیان بۆگاراج وله‌وێوه‌ بۆمه‌هاباد بۆ دادگا. كاك ره‌شید ئه‌وده‌م ودواتریش هه‌ر له‌ به‌ره‌ی دژ به‌ئاغاواتدا وه‌ستا و به‌شێكیش له‌ ترسی ئه‌وان بوو كاتێ دائیره‌ی ساواك له‌ ساڵ 1336(1957)له‌مه‌هاباد دامه‌زرا, بوو به‌ كاربه‌ده‌ستی ساواك و ئیتر له‌ خزمه‌تی ئه‌واندا كه‌وته‌ گیانی خه‌ڵكانی سیاسی ونه‌ته‌وه‌په‌روه‌رانی ناوچه‌كه‌ و له هیچ توندوتیژی نواندنێك دژ به‌ خه‌باتكاران و گرتن و ئه‌شكه‌نجه‌ كردنیان رانه‌وه‌ستا. حه‌سه‌ن زاده‌ له‌ ماوه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی ساواك و رژیمی شا له‌ گه‌ڵ شۆرشی ئه‌یلولدا(75-1961)خزمه‌تێكی زۆری ساواكی كرد و هاوڕێ له‌ گه‌ڵ سه‌رهه‌نگ موده‌ریسی و سه‌رهه‌نگ په‌ژمان په‌یوه‌ندی رۆژانه‌ی له‌ گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌ران وكاربه‌ده‌ستانی شۆڕشی ئه‌یلول هه‌بوو. به‌ گوێره‌ی زانیاری من, كاك ره‌شید ئێستا له‌ مه‌هاباد ده‌ژی و لام وایه‌ یه‌ك له‌و كه‌سانه‌ بێت كه‌ زانیاری زۆری له‌ سه‌ر رووداوه‌ سیاسیه‌كانی ساڵانی 1335و1357(1956و1979) هه‌یه‌ و جێگه‌ی خۆی ده‌بێ ئه‌گه‌ر راسته‌وخۆ بیره‌وه‌رییه‌كانی خۆی بنووسێته‌وه یاخود رووناكبیرانی شاری مه‌هاباد و بۆكان چاوپێكه‌وتنی له‌ گه‌ڵدا بكه‌ن و بیره‌وه‌رییه‌كانی بنووسنه‌وه‌. لێره‌به‌دواوه‌ ئاغاكانی بوكان په‌لاماریان برده‌ سه‌ر هه‌ر بیرێكی نوێ و به‌ ناوی «تووده‌یی»(4)یه‌وه هه‌ركه‌سیان ویست گرتیان و داركاری یاخود ده‌ربه‌ده‌ریان كرد و ته‌نانه‌ت كوشتیان و به چۆمی بۆكانیاندا دا. پۆلیس وجاندرمه‌و به گشتی سیسته‌می حكومه‌تی ئێرانیش له‌و ماوه‌یه‌دا پشتی ئاغاواتیان گرت و ئه‌وه‌ی ئه‌وان بۆیان نه‌كرا, ئه‌مان راسته‌وخۆ كردیان.

6- ئه‌و رووداوانه‌ی بۆكان و به‌گشتی ئێران, ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كی ئیجابیان له‌ ناو گوندنشینه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی بۆكاندا هه‌بوو. ئه‌وه‌ی بۆچی وه‌رزێرو به‌ تایبه‌ت ره‌شاییه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی شار وا به توندی راپه‌ڕین وخۆیان رێك خست به‌ڵام له‌ به‌ری رۆژئاوای شار ته‌قینه‌وه‌یه‌كی ئه‌وتۆ رووی نه‌دا جێگه‌ی سه‌رنجی تایبه‌ته‌ و ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ش كه‌ بۆچی بۆكان به‌ گشتی بووبوه‌ ناوه‌ندی بزوتنه‌وه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری چینایه‌تی به‌ڵام بۆنموونه‌ راپه‌ڕینی خه‌ڵك له‌ مه‌هاباد زیاتر روخساری نه‌ته‌وایه‌تی هه‌بوو  و له‌ ژێر رێبه‌رایه‌تی حیزبه‌سیاسیه‌كان(حیزبی دیموكراتی كوردستان و حیزبی تووده‌ی ئێران)دا بوو, جێگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی تایبه‌ته‌. به‌ بۆچوونی من زه‌خت و زۆری ئاغاواتی بۆكان له‌ سه‌ر خه‌ڵك, یه‌ك له‌ هۆ سه‌ره‌كیه‌كانی ئه‌م جیاوازییه‌ن. بۆكان شاره‌دێیه‌كی گه‌وره‌ بوو تایبه‌تمه‌ندی شار وه‌ك ناوه‌ندێكی ئابووری- ئیداری تێدا بوو به‌ڵام جیاواز له‌ هه‌موو شوێنێكی هاوچه‌شنی ناوچه‌, سه‌رجه‌می شاره‌كه‌ به‌ مڵكی هی بنه‌ماڵه‌یه‌ك له‌ ئاغاواتی دێبوكری بوو(ئیلخانی زاده‌ و موهته‌دی) كه‌خۆیان وئامۆزاوبن ئامۆزایان له‌ گونده‌كانی رۆژئاوای بۆكان خاوه‌نی ده‌سته‌ڵاتی سه‌ره‌كی بوون“(عه‌لیار,مه‌عرووفی و…). دانیشتووانی گوندی ئه‌و خاوه‌ن مڵكانه‌ ده‌ره‌تانی راپه‌ڕینی جه‌ماوه‌رییان دژ به‌ ئاغاكان نه‌بوو گه‌رچی له‌ هه‌ندێ گوندی وه‌ك « داشبه‌ند و عه‌مبار» بزووتنه‌وه‌یه‌كی به‌ر به‌ست كراوی خه‌ڵك به‌رچاو كه‌وت. دڵنیام له‌م بواره‌و به‌گشتی له‌ هه‌موو مێژووی ئه‌و ساڵانه‌دا, به‌رێز كاك محه‌مه‌دی نووری(عه‌تری گڵۆڵانی) شاعیری به‌نرخی كورد زانیارییه‌كی زۆری هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ی من لێره‌دا ده‌ینووسم له‌ چاو ئه‌وه‌ی ئه‌و دیتوویه‌ و راسته‌وخۆ به‌شداریی تێدا كردوه‌, قه‌تره‌یه‌ له‌ به‌رانبه‌ر ده‌ریا. خۆزگه‌ ئه‌ویش ئاوڕێكی له‌ مه‌سه‌له‌كه‌ بدایه‌ته‌وه و بریا هه‌روه‌ها خه‌ڵكانی وه‌ك كاك محه‌مه‌دی ئه‌فخه‌می كه‌ له‌ گه‌ڵ كاك محه‌مه‌دنووریدا دانیشتووی «داشبه‌ند» بوون ده‌نگیان هه‌ڵبریایه‌. هۆیه‌كی دیكه‌ی ئه‌م جیاوازییه‌, وا هه‌یه‌ ده‌وری رووناكبیرانه‌ و پێشكه‌وتنخوازانه‌ی هه‌ندێ له‌ ئاغاواتی فه‌یزوڵابه‌گی بووبێت كه‌ گوندنشنه‌كانی ناوچه‌ی خۆیانیان له‌ گه‌ڵ چه‌مكی یه‌كسانی و به‌رانبه‌ریی ماف و هه‌روه‌ها دابه‌ش كردنی زه‌وی ئاشنا كردبێت. هه‌رچۆنێك بێت بزووتنه‌وه‌ی شاری بۆكان له‌ ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی رۆژهه‌ڵاتی شار ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كی به‌رچاوی هه‌بوو. گوندنشینه‌كان به‌ تایبه‌ت له‌ هه‌ندێ گوندی وه‌ك «گۆل», «یه‌كشه‌وه‌», ئاڵبڵاغ», تیكان ته‌په‌»و …دژ به‌ ئاغای گوندی خۆیان راپه‌ڕین. له‌ هه‌ندێ شوێن ئه‌م راپه‌ڕینه‌ ره‌نگی هێرش كردنه‌ سه‌ر ماڵی ئاغا و ده‌ست به‌ سه‌رداگرتنی زه‌وی وزار و ته‌نانه‌ت ماڵی ئاغاكانی به‌خۆیه‌وه‌ گرت, كه‌ هه‌ندێ جار هاوڕێ بوو له‌ گه‌ڵ توندوتیژی نواندن و رووخاندنی ماڵ یا ده‌رهێنانی ده‌رگاوپه‌نجه‌ره‌ی ماڵی ئاغا. له‌ هه‌ندێ شوێنی تر, كاره‌كه‌ رێك وپێكتر و به‌ڕێ و جێ بوو, له‌ ئاڵبڵاغ و یه‌كشه‌وه‌, بزوتنه‌وه‌كه‌ كه‌وتبوه‌ ژێر رێبه‌رایه‌تی كه‌سانی وه‌ك «میرزا فه‌تحوڵڵا»وه‌ و به‌ره‌ و ئه‌وه‌ ده‌چوو كه‌ ئه‌گه‌ر وا زوو تێك نه‌شكایه شێوازی رێكخستنی رێكخراوه‌یی و ته‌نانه‌ت نه‌زم و ته‌رتیبی حیزبی به‌ خۆیه‌وه‌ بگرتایه‌.به‌م شێوه‌یه‌ ئاغاكانی فه‌یزوڵابه‌گی یا له‌ گونده‌كانیان ده‌ركران یا خۆیان ماڵیان پێچایه‌وه‌ و له‌ رۆژانی پێش كۆدیتای 28 گه‌لاوێژدا بارگه‌یان برده‌ بۆكان و ئیتر بۆكان بوو به‌ قه‌ڵای به‌ره‌ی چه‌وسێنه‌ران و زۆرداران, گه‌رچی سه‌ره‌ڕای ده‌سته‌ڵاتی ئاغاكانی بۆكان و پۆلیس و جه‌ندرمه‌, هیچ ئاغایه‌ك له‌ ترسی راپه‌ڕیوانی شار نه‌یده‌توانی له‌ ماڵ بێته‌ ده‌ره‌وه‌. ئه‌م بارودۆخه‌ درێژه‌ی هه‌بوو تا رۆژی 28ی گه‌لاوێژ. هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی هه‌واڵی كودیتاو رووخانی حكوومه‌تی میللی دوكتور موسه‌دیق له‌ رادیۆ بڵاو بوه‌وه‌, داروده‌ست و نۆكه‌رو ده‌ست و پێوه‌ندی ئاغاكان وه‌ربوونه‌ ناو شار و گوند و راپه‌ڕیوو ئازادیخوازان یا گیران یا كووژران یا خود هه‌ڵاتن و لێره‌و له‌وێ خۆیان شارده‌وه‌. من ئه‌ورۆژه‌م له بیره‌! له‌ ماڵی خاڵم له‌ گه‌ره‌كی گۆلی مه‌ردانبه‌گ و ماڵی قازی كاكه‌ حه‌مه‌ گیرم خواردبوو. هه‌موو ده‌رگای ماڵێك داخرابوو. باب نۆكه‌ر و دارده‌ستی ئاغاوات به‌ كۆڵانه‌كاندا وه‌رببوون, جنێویان ده‌دا و به‌ پێله‌قه‌ ده‌رگای ماڵانیان ده‌شكاند. ژێرخانی ماڵان ئاوه‌دان ببونه‌وه‌ و خه‌ڵك خۆیان تێدا شاردبوه‌وه‌. ئه‌ورۆژه‌و رۆژانی دواتر له‌ بۆكان له‌ لایه‌ن ئاغاوات و حكومه‌ته‌وه‌ خۆپیشاندان سازدرا. له‌ به‌ر قه‌پانی قاسم ئاغا كه‌ ئه‌وده‌م حوكمی گۆڕه‌پانی سه‌ره‌كی شاره‌كه‌ی هه‌بوو خه‌ڵكیان كۆكردبوه‌وه وتاریان ده‌دا. من ئه‌و شانۆیه‌م باش له‌ به‌ر چاوه‌كه‌ كاك سه‌لاحی موهته‌دی چووبوه‌ به‌رزاییه‌ك و قسه‌ی بۆخه‌ڵك ده‌كرد. به‌ گشتی, روژانێكی ره‌ش بوو, دژایه‌تی شه‌خسی و تایفه‌یی ده‌وری ده‌بینی, هه‌ركه‌س سه‌رر به ده‌سته‌ڵاتی ئاغاكان بوایه‌, ناحه‌زه‌كانی خۆی به‌وه‌ تاوانبار ده‌كرد كه‌ تووده‌یی بن(4) و هه‌ر ئه‌وه‌ش بۆگیران و لێدران و له‌وه‌ خرابترپێكرانیان له‌ لایه‌ن پۆڵیسی شاو «حكومه‌ت نیزامی» به‌ختیاره‌وه‌ به‌س بوو. پیاوی ئاغاكان نامه‌یان ده‌گێڕاو به‌ دووكاندارو حاجی و ده‌وڵه‌مه‌ندیان  مۆر ده‌كرد و داوای گیران و موحاكه‌مه‌كرانی راپه‌ڕیوه‌كان وه‌ك خوالێخۆشبوان « عه‌بدوڵا ئێرانی و عه‌لی میره‌به‌گ و حاجی قاسم وو ئه‌وانی تریان ده‌كرد.(5) حكوومه‌تی كودیتا واته‌ حوكمی شا وسپه‌هبود زاهیدی له‌ تاران ده‌ستیان به‌ ئیعدامی ئازادیخوازان كردبوو, چالاكانی سیاسی له‌ مه‌هابادگیرابوون وهه‌ندێ كه‌سی وه‌ك « میرزا محه‌مه‌دی شاقولی»ش كه‌ خه‌یات بوو له‌ بۆكان گیران. باوكم كه‌ خه‌یات بوو, له‌ كاتی دوای ته‌واوبوونی شه‌وكارو گه‌ڕانه‌وه‌ بۆماڵ, پۆلیسی بۆكانی دیتبوو كه‌ میرزا محه‌مه‌دیان گرتوه‌ وخستوویانه‌ته‌ جۆگه‌ی ئاوی سه‌ر خیابانه‌وه و به‌ باتووم ودار لێی ده‌ده‌ن.دواتر خوالێخۆشبوو عه‌بدوڵا سامبه‌گی و میرزا حه‌مه‌ره‌سووڵی ئیسماعیل زاده‌ و میرزا حه‌مه‌ ساڵحی كه‌ریمی هه‌ر له‌و په‌یوه‌ندییانه‌دا گیران و له ورمێ وتاران خرانه‌ زیندانه‌وه‌, به‌ گشتی حوكمی شاو كودیتابه‌ گرتن و لێدان و شاربه‌ده‌ركردنی خه‌ڵك, له‌ بۆكان و ده‌وروبه‌ری دامه‌زرایه‌وه‌ و قاره‌مانانی ونی ئه‌و راپه‌ڕینه‌ پڕشانازییه‌ش له‌ شاروگوند ئاواره‌ و ده‌ربه‌ده‌ركران. یادی هه‌موویان به‌خێر بێت. له‌ په‌یوه‌ندی ئه‌م وتاره‌دا به‌ پێویستی ده‌زانم ئاماژه‌ به‌ چه‌ند خاڵێك بكه‌م:

یه‌كه‌م: من راپه‌ڕینی گوندنشینانی فه‌یزوڵابه‌گیم وه‌ك ره‌نگدانه‌وه‌ی راپه‌ڕێنێكی به‌رفراوانتر سه‌یر كردووه‌ كه‌ راپه‌ڕینی خه‌ڵكی ناو شاری بۆكان بێت و راپه‌ڕینه‌كه‌ی بۆكانیشم له‌ ژێر ته‌ئسیری راسته‌و خۆی بزووتنه‌وه‌ی میللی ئێران له‌ سه‌رده‌می ده‌سته‌ڵاتی جبهه‌ میللی و شه‌خسی دوكتور محه‌مه‌د موسه‌دق هه‌روه‌ها چالاكیه‌ سیاسی-چینایه‌تیه‌كانی حیزبی تووده‌ی ئێران و حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا بینیوه‌.

دووهه‌م: ئه‌م شێوه‌ بۆچوونه‌ نابێته‌ هۆی چاوپۆشین له‌ هه‌ندێ تایبه‌تمه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی خه‌ڵكی شاری بۆكان و هه‌روه‌ها گوندنشینانی ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی. گوندنشینانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ ده‌بێ خاوه‌نی سوننه‌تێكی كۆنی خه‌بات و چالاكی چینایه‌تی بن. به‌ڵگه‌ بۆ قسه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی شۆرشی ساڵی 1357(1979)ی ئێران و شه‌ش مانگی دوای سه‌ركه‌وتنی شۆرشه‌كه‌شدا, كه‌ بۆكان به‌ ده‌ست هێزه‌سیاسیه‌ كوردییه‌كانه‌وه‌ بوو و ده‌سته‌ڵاتی حكوومه‌تی ناوه‌ندی ئێرانی لێ نه‌بوو, دوو رێكخراوی چه‌پ واته‌ فیدائیانی  ئه‌كسه‌رییه‌ت** و كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تكێشان له‌ هه‌وڵی دابه‌ش كردنی زه‌وی و زاری ئاغاواتی ده‌وروبه‌ری بۆكاندا بوون, زیاترین هاوده‌نگی له‌ لایه‌ن گوندنشینانی هه‌مان ناوچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گیه‌وه‌ هاته‌ كایه‌وه‌ وئه‌مجاریش به‌شێك له‌ ئاغاواتی فه‌یزوڵڵابه‌گی له‌ گونده‌كانیان ده‌ركران(6), ده‌ست به‌سه‌ر زه‌وی وزاریاندا گیرا و به‌ سه‌ر ره‌شایی وبێ زه‌وی و كه‌م زه‌وی دا دابه‌ش كرا. من ئه‌وده‌م راسته‌وخۆ له‌ بۆته‌ی كاره‌كه‌دابووم و له عه‌ینی كاتدا كه‌ پێ له‌ زۆر هه‌ڵه‌وپه‌ڵه‌وتوندوتیژی رێكخراوه‌كه‌مان(فیدائیانی ئه‌كسه‌رییه‌ت)** و شه‌خسی خۆم ده‌نێم,ئێستاش و بۆهه‌میشه‌ش به‌رێزه‌وه‌ سه‌یری ئاماده‌یی خه‌باتكاران و به‌ گشتی هه‌موو دانیشتوانی گونده‌كانی فه‌یزوڵڵابه‌گی تا «سه‌را»و «ره‌حیم خانی» نزیك «میاندواو» ده‌كه‌م. وه‌ك دیتمان, له‌و ده‌رفه‌ته‌شدا گوندنشینانی فه‌یزوڵابه‌گی سه‌روگه‌ردنێك له‌ پێش خه‌ڵكی ناوچه‌كانی تری ده‌وروبه‌ری بۆكان بوون و بۆكانیش جارێكی تر ببوه‌ جه‌رگه‌ی خه‌باتی چینایه‌تی و راپه‌ڕینی دژ به‌ ئاغاوات  له‌ هه‌موو كوردستانی رۆژهه‌ڵات.

سێهه‌م و كوتایی قسه‌:

له‌ بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی سیاسی ئێستای كوردستان و بۆكاندا, به‌باكردنی كای كۆن و وه‌بیرهێنانه‌وه‌ی رووداوه‌كانی رابوردوو نابێ ببێته‌ هۆی ئاڵۆزكردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگا. زۆرێك له‌وانه‌ی كه‌ ئه‌وده‌م خۆیان وبنه‌ماڵه‌یان له‌ به‌ره‌ی چه‌وسێنه‌راندابوون ئێستا به‌كرده‌وه‌ له‌ خزمه‌ت خه‌ڵكدان. كوڕوكوڕه‌زای هه‌ر ئه‌و ئاغاواته‌, ئه‌مڕۆ له‌ چالاكانی بزوتنه‌وه‌ی چینایه‌تی ونه‌ته‌وایه‌تی گه‌لی كوردن و واهه‌یه‌ پێچه‌وانه‌كه‌شی له‌به‌ره‌ی ئه‌ولا هه‌بێت.ناوهێنانی ئه‌شخاس له‌م یادداشتانه‌دا ته‌نیا بۆ روون كردنه‌وه‌ی رووداوه‌كانه‌ ده‌نا بۆ نموونه‌ كاتێ ناوی كاك سه‌لاحی موهته‌دی دێنم رێزی زۆرم بۆی هه‌یه‌ و ئه‌مڕۆ كه‌سایه‌تیه‌كی دڵسۆزی گه‌ل ونیشتمانه‌ و له‌م رێگایه‌دا تووشی ئاواره‌یی وماڵ وێرانی هاتوه‌. كوڕوكوڕه‌زای زۆربه‌ی زۆری ئاغاكانی ئه‌وده‌میش ئه‌مڕۆ رێبه‌رانی رێكخراوه‌ سیاسیه‌كانی كوردستانن و له‌ به‌ره‌ی دژ به رژیمدا ده‌جه‌نگن. هیوادارم ئه‌م دێڕانه‌ نه بنه‌ هۆی قووڵ بوونه‌وه‌ی برینی دووبه‌ره‌كی و دژایه‌تی نێوان خه‌ڵك و ته‌نیا وه‌ك بابه‌تێكی مێژوویی سه‌یر بكرێن. با شاره‌زایان له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ گرنگه‌ بنووسن و ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ به‌ بنووسی مندا هاتبێ بۆ مێژووی راست بكه‌نه‌وه.

په‌راوێزه‌كان

1) ئاغاكانی بۆكان له‌ دوو به‌ره‌ باب واته‌ ئاموزای یه‌كتر بوون: به‌ره‌ی حاجی بایزئاغا و به‌ره‌ی مه‌حموودئاغا,ناسناوی هه‌ردوولاشیان ئیلخانی زاده‌ بوو. به‌ڵام دواتر- ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم له‌ ساڵانی دوای 1953دا, به‌ره‌ی ماڵی حاجی بایزئاغا, كه‌ به‌داخه‌وه‌ ئێستا هه‌موویان كۆچی دواییان كردوه‌, به‌ موهته‌دی ده‌ناسرێن نه‌ك ئیلخانی زاده. به‌ره‌ی حاجی بایزئاغا له‌م ئاغاواته‌ پێك هاتبوو:

    خوالێخۆشبوان حاجی ره‌حمان ئاغای باوكی كاك سه‌لاح و كاك محه‌مه‌د و كاك عه‌بدوڵڵا وكاك عومه‌ر, ئه‌حمه‌دئاغای باوكی كاك سواره‌و زۆر كوڕی تر, قاسم ئاغا كه‌ له‌ راستیدا وه‌ك به‌رێوه‌به‌ری هه‌موو بنه‌ماڵه‌كه‌ و ئاغای شاری بۆكان سه‌یر ده‌كرا, حاجی ئه‌بوبه‌كرئاغاو كاك سه‌عد.

به‌ره‌ی مه‌حموودئاغا بنكه‌ی سه‌ره‌كییان له‌ ده‌وروبه‌ری بۆكان له گوندی حه‌مامیان بوو و چه‌ند گوندێكی دیكه‌شیان له‌ رۆژئاوای بۆكان به‌ده‌سته‌وه بوو. له‌و به‌ره‌یه, ئه‌وانه‌ی وا دانیشتووی بۆكان بوون و حوكمی شاریان ده‌كرد بریتی بوون له‌ خوالێخۆشبوان حاجی سمایل ئاغا, برایم ئاغا و حه‌مه‌ده‌مین ئاغا. حكوم ته‌نیا به‌ ده‌ست حه‌مه‌ده‌مین ئاغاوه‌ بوو كه‌ له‌ شاریدا كه‌س خۆشی نه‌ده‌ویست وهه‌ندێ ده‌ست وپێوه‌ندی وه‌ك «ره‌شیدی رۆسته‌م پاڵه‌وانی» هه‌بوو, كه‌ له‌ زوڵم و زۆردا نموونه‌ بوون.

 2ئه‌م ته‌عبیره‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی حیزبی به‌ تایبه‌ت له‌ حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێراندا باوه‌ و له بیره‌وه‌رییه‌كانی خوالێخۆشبووكاك كه‌ریمی حیسامی و به‌رێز جه‌لیلی گادان وئه‌وانی تریشدا هه‌روا هاتوه‌.

3) من ئه‌وده‌م ته‌نیا ده‌مبیست یه‌ك كه‌س كووژرابێت و جه‌نازه‌كه‌ی خرابێته‌ چۆمی ته‌ته‌هوه‌وه به‌ڵام دواتر له‌ نووسین وبیره‌وه‌ری خه‌ڵكانی تردا قسه‌ له «كووژراوان» ده‌كرا نه‌ك «كوژراوێك».

4) پێیان ده‌گوتن « تووته‌یی».

5) یه‌ك له‌و نامانه‌ له‌ ناو فایله‌كانی ئیداره‌ی شه‌هره‌بانی بۆكاندا بوو و دوای رووخانی رژیمی شا و ده‌سته‌ڵات سه‌ندنی پێشمه‌رگه‌ی كورد, له‌ گه‌ڵ به‌ڵگه‌نامه‌كانی دیكه‌ی شه‌هره‌بانی وژاندارمری و به‌خشداری كه‌وته‌ به‌ر ده‌ست«كۆمیته‌ی ئینقلاب»ی بۆكان.سێ ماموستای قوتابخانه‌كانی بۆكان و من له‌ لایه‌ن كومیته‌ی انقلابه‌وه كراینه‌ مه‌ئمووری راگه‌یشتن به‌ به‌ڵگه‌نامه‌كان.من ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌یه‌م دا به‌ كاك ئه‌سعه‌دی ئیران زاده‌ كوڕی خوالێخۆشبوو عه‌بدوڵڵا ئێرانی. به‌ڵگه‌نامه‌كه‌ بریتی بوو له‌ نامه‌یه‌كی مۆركراو له لایه‌ن تاجرو پیاو ماقوڵانی شاره‌وه‌ كه‌ داوای موحاكمه‌ی چه‌ند كه‌س و یه‌ك له‌ وان عه‌بدوڵڵا ئێرانیان له‌ حكوومه‌ت كردبوو.

6) ده‌ڵێن شۆڕش ڕۆڵه‌كانی خۆی ده‌خوات. ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ ئاغاواتی فه‌یزوڵڵابه‌گی له‌ ماوه‌ی شۆڕشی 1979دا له‌ ریزی خه‌ڵكدابوون وشان به‌شانی جووتیارانی گونده‌كان خۆیان خه‌باتیان ده‌كرد. بۆنموونه‌ عومه‌رخان و عه‌لی خانی بیگ زاده‌ به‌ڵام خۆیان و زۆرتری له‌ ئاغاواتی خزمیان زه‌وی وزاریان لێ دابه‌ش كرا و ته‌نانه‌ت توند وتیژی دژ به‌ هه‌ندێكیان كرا.

تێبینی:

*حسێن ته‌هایی(حسێن نه‌ورۆز) شاعێرێكی خۆش خان بوو, ئه‌و له‌ گه‌ڵ كه‌سانی تر وه‌ك حاجی كه‌ریم مه‌ردانبه‌گی(قه‌ساب), حاجی ئه‌حمه‌د كه‌یخه‌سرۆبه‌گ(خه‌یات), محه‌مه‌د پیرۆتی(وه‌رزێر خه‌ڵكی گوندی حه‌مامیان پیشمه‌رگه‌ی زه‌مانی قازی ,هه‌تا دووا ساڵه‌كانی ژیانی له هه‌موو ده‌وره‌كاندا له‌ زیندانه‌كانی بۆكان و شاره‌كانی تردا بوو), عه‌لی كه‌ردار(به‌یت بێژی به‌ناوبانگ) و باوكم(دووكاندار) ساڵانی 1341و1342 شه‌وانی جومعه‌ له‌ ماڵی ئێمه‌ كۆده‌بوونه‌وه‌ هه‌تا به‌یانی شێعری كوردیان ده‌خوینده‌وه‌ و عه‌لی كه‌ردار به‌یت و حه‌یرانی ده‌كوت و زۆر جاران به‌یته‌كان گێڕانه‌وه‌ی رووداوه‌كانی ناوچه‌كه‌ بوو. ئه‌وكه‌سه‌ی كه‌ زۆرتر شیعری به‌ سۆزی كوردی ده‌خوێنده‌وه‌ حسێن نه‌وروز بوو. هه‌ر له‌و ساڵه‌دا له‌ گه‌ڵ گیرانی ماموستایانی ناوچه‌ی بۆكان محه‌مه‌دی پیرۆتیش گیراو له‌ پادگانی بۆكان به‌ چله‌ی زستان له‌ ته‌ویله‌یان هاویشتبوو و ئاوی ساردیان له‌ بن ده‌كرد و خواردنیان لێ قه‌دغه‌ كردبوو هه‌تا ناوی كه‌سان بدركێنێ. كه‌ وایه‌ به‌ره‌ی جوڵانه‌وه‌ی ساڵانی 1329و1333به‌ شێۆه‌ی جوراجۆر چه‌شنه‌ چالاكی و پێوه‌ندیان له‌ شارو دێ له‌ گه‌ڵ یه‌ك بووه‌, ئه‌م پێوه‌ندێش له‌ رێگای كاری رۆژانه‌ به‌ شێوه‌ی ئاسایی جه‌ریانی هه‌بوو بۆوێنه‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ شت و مه‌كیان له‌ یه‌كتر ده‌كڕێ مشتریان بۆ یه‌كتر ده‌نارد!

** ده‌بێ كاك ئه‌نوه‌ر مه‌به‌ستی «رێكخراوی فیداییانی خه‌لك» بێ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ له‌و ده‌مه‌ كه‌ زه‌وی له‌ به‌شی فه‌یزوڵڵابه‌گی و سه‌را و ره‌حیم خان و شوێنی تر دابه‌ش ده‌كرا هێشتا ئه‌م رێكخراوه‌ ئه‌كسه‌ریه‌ت و ئه‌قه‌لیه‌تی له‌ یه‌ك جیا نببوونه‌وه‌. (برایم فه‌رشی)

                                                                               13/9/2002له‌نده‌ن

+ نوشته شده در  Sun 13 Dec 2009ساعت 3:48 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

نمی‌دانم این سرزمین کجاست، نمی‌دانم آنها به کدامین گناه این چنین بر سرشان می‌آید، راستی چه دین و عقیده‌ای چنین رفتاری را توجیه می‌کند؟
-----
نازانم ئه‌‌مه‌ چ وڵاتێکه‌، ناشزانم ئه‌مانه‌ به‌ چ تاوانێک وه‌هایان به‌‌‌سه‌ردێنن، به‌‌راستی چ باو‌ه‌‌ڕو ئایینێک ئه‌‌م کرد‌ه‌‌و‌ه‌ پاساو د‌ه‌دات؟

I don't recognize this land. I don't know why the people of this country are punished so unfairly and unjust. Truly, why certain ideology and belief has this cruelty and how can they justify this inhuman action?

 

video
So insane. No word to describe this cruelty. But I truly believe that Education is revolution.

+ نوشته شده در  Sun 13 Dec 2009ساعت 3:56 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

پارتی چاره‌ سه‌ ری دیموکراتی کوردستان

http://www.youtube.com/watch?v=RhyqYyPseEI

روژیک له‌ خه‌و  را بوم 

ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا

روژیک له‌ خه‌و را بوم

دوژمن هه‌مو لایه‌کی ته‌نیبو

ئه‌ی شورشگیر منیش له‌ گه‌ڵ خوت ببه‌

ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا

ئه‌ی شورشگیر منیش له‌ گه‌ڵ خوت ببه‌

له‌ به‌ر ئه‌وی  منیش ئاماده‌م گیانم له و ‌ پیناوه‌ دا دابنیم

ئه‌گر واکو شورشگیریک کوژرام

ئه‌ی شورشگیر

ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا

ئه‌گر واکو شورشگیریک کوژرام

ئه‌ی شورشگیر

تو ده‌بی من به‌ خاک بسپیری

من له‌  کویستان به‌ خاک بسپیره‌

هه‌ر‌وه‌ ها گولیک له‌ سه‌ر گوره‌که‌م بچینه‌

کاتی ئه‌وانه‌ی که‌ به‌سه‌ر گوره‌که‌م تیپه‌ر ده‌بن

ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا 

 کاتی ئه‌وانه‌ی که‌ به‌سه‌ر گوره‌که‌م تیپه‌ر ده‌بن

پیم ده‌لین" چ گولیکی جوانه‌ "

ئه‌م گوله‌ شورشگیریکه‌

ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا 

ئه‌م گوله‌ شورشگیریکه‌

که‌ له‌ پیناو ئازادی گیانی به‌خت کرد

+ نوشته شده در  Sat 21 Nov 2009ساعت 1:52 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

هه‌ڵوێستێک له‌سه‌ر کۆنفرانسه‌که‌ی ستۆکهۆڵم

 

شه‌ماڵ به‌شیری

پێنج‌شه‌ممه، ۱۹‌ی نوامبری ۲۰۰۹

 

کورته‌باسێک له‌سه‌ر ڕۆڵ و پێگه‌ی ڕۆشنبیری کورد

 

له‌ ڕۆژانی 14-15 مانگی نوامبری 2009 کۆنفرانسێکی دوو ڕۆژه‌ له‌سه‌ر ڕۆڵ و پێگه‌ی کورد له‌ ئێراندا له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵێک ""ڕۆشنبیره‌وه‌"" پێکهات که‌ کۆمه‌ڵێک مژار و خاڵی گرینگی وروژاند. منیش نووسینی کورته‌ باسێک له‌و چوارچێوه‌یه‌دا به‌ پێویست ده‌زانم.

 

هه‌ر وه‌ک ئاشکرایه‌ و هه‌تا ئاستێک ڕوونه‌، کۆمه‌ڵگای کورد وه‌ک هه‌ر یه‌ک له‌ کۆمه‌ڵگا کۆیله‌ و کۆڵۆنیکراوه‌کانی تر له‌ زۆر بواره‌وه‌ کاریگه‌ری داگیرکه‌ری له‌سه‌ر کولتوور، هه‌ست، وێژه‌ و تایبه‌تمه‌ندیه‌ چینایه‌تی و تاکه‌که‌سی له‌سه‌ره. ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیه‌ش له‌ چوارچێوه‌ی قۆناخێکی به‌ ده‌یان و هه‌تا ئاستێک سه‌دان ساڵه‌ کاریگه‌ریه‌کانی له‌سه‌ر گشت ئه‌و خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه‌ و ته‌نانه‌ت ژێنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانمان داناوه‌.

 

فرانز فانۆ (1) له‌ دوو شاهکاری مه‌زندا به‌ ناوه‌کانی ""پێست ڕه‌شه‌ ماسک سپیه‌کان"" و ""مه‌حکوومه‌کانی زه‌وی"" زۆر به‌ وردی باس‌ له‌سه‌ر ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ ده‌کات و ته‌نانه‌ت په‌‌یوه‌ندی جنسی نێوان ژن و پیاوی داگیرکه‌ر و وڵات‌داگیرکراو تا ڕووبه‌ری کۆیله‌تیی هه‌ڵده‌کێشێ و خه‌ریته‌یه‌کی به‌رفراوان و تابڵۆیه‌کی مه‌زن له‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ نیشان‌ده‌دا.

 

هه‌‌ر وه‌ها به‌رێز ئۆجه‌لانیش له‌ په‌ڕتووکی ""پرسی که‌سایه‌تی له‌ کوردستاندا"" کاریگه‌ریی‌یه‌کانی ئه‌م سیاسه‌ته‌ له‌سه‌ر تاک و کۆمه‌ڵ له‌ کۆردستاندا ده‌خاته‌ به‌ر باس و لێکۆڵینه‌وه. له‌و رووه‌وه خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و دوو کتێبه‌ بۆ شاره‌زابوون له سروشتی کۆیله‌تی مرۆڤی وڵات‌داگیرکراو پێشنیار ده‌که‌م.

 

به‌ کورتی مرۆڤ ده‌توانێت بڵێت که‌ سیاسه‌تی داگیرکه‌ر ته‌نها ‌ داگیرکردنی خاک نییه. به‌ڵکو زه‌بری هه‌ره‌ کاریگه‌ر له‌ کولتوور، که‌سایه‌تی و ئابووری‌ کۆمه‌ڵگای کۆیله‌کراو ده‌درێت و داگیرکاریی له‌سه‌ر هه‌موو لایه‌نه‌کانی هه‌بوونی مرۆڤ( روح، جه‌سته‌، زمان، مێشک، هه‌ست و بیر) نه‌هادینه‌ ده‌کرێت. ئه‌و حاڵه‌ته ‌تا ئه‌و ئاسته‌ ده‌کشێ که دانیشتوانی وڵاتی داگیرکراو ‌به‌ شێوه‌یه‌کی ئۆتۆماتیکی واتا خوازیارانه له‌ ژیانی ڕۆژانه‌دا ئه‌و کۆیله‌تیه قبوڵ ده‌کا. خۆی ده‌چه‌وسێنێته‌وه و سیاسه‌تی کۆلۆنیالیستیی داگیرکه‌ر له‌سه‌ر خۆی په‌یڕه‌و ده‌کات.

 

ئه‌گه‌ر ئه‌و باسه‌ ته‌نها به‌ ڕۆشنبیری کورده‌وه‌ سنووردا بکه‌ین باسه‌که‌ بابه‌تیانه‌تر ده‌بێت که‌ ئامانجی نوسینی ئه‌م بابه‌ته‌ش هه‌ر ئه‌وه‌یه‌. مه‌به‌ستیشم له‌ ڕۆشنبیر زیاتر ئه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌ هه‌رچه‌ند له‌ هیندێک خاڵدا ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ روناکبیرانی ده‌ره‌وه ‌و نێوخۆی وڵات ‌ده‌گرێته‌وه.

 

هه‌تا ئێستا گرنگیی و پێناسه‌ی ڕۆڵ، پێگه‌، که‌سایه‌تی، ناسنامه‌، ئه‌رک و به‌رپرسیارێتی ئه‌م توێژه‌ له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستان به که‌می باس کراوه. هه‌ر بۆیه‌ کۆمه‌لێک کێشه‌ له‌و رووه‌وه له ئارادایه. ئه‌وه‌ش وه‌کو گرفت و نه‌خۆشییه‌کی چاره‌سه‌رنه‌کراوی لێهاتووه‌.

 

له سه‌رده‌می فێئۆدالیته‌ی کۆمه‌لگای کوردستان هه‌تا سه‌ده‌ی 20 ده‌ره‌تانێکی سنووردار بوو. ته‌نها منداڵی ده‌ره‌به‌گ و فێئوداڵ مه‌ودای په‌روه‌رده‌ی گشتیان هه‌بوو له‌ کاتێکدا له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستاندا ده‌ره‌به‌گ هاوده‌ستی داگیرکه‌ر و هاوکاری ده‌وڵه‌ت بوون. منداڵه‌کانی ده‌ره‌به‌گیش یه‌که‌مین توێژی خوێنده‌واری کورد بوون که بیرو ئه‌ندێشه‌ی کۆیله‌تی داگیرکه‌ریان به چاولێکردن له باووکاڵیان قبووڵ ده‌کرد. له‌ ساڵانی 1700 به‌وڵاوه ئه‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کی به‌رچاوی کۆمه‌لگای کوردستان بووه. له‌و سه‌رده‌مه‌دایه‌ ئیدریسی به‌تلیسی ده‌رده‌که‌وێت که‌ یه‌کێک له‌ باشترین نموونه‌کانی ئه‌و توێژه‌یه‌ که‌ ده‌بێته‌ مه‌داحی ده‌رباری عوسمانی بوو.

 

هه‌ر له‌و قۆناخه‌وه‌ ڕۆشنبیری کورد له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستان داده‌بڕدرێت و هه‌تا ئێستاکه‌ش نه‌یتوانیوه کۆمه‌ڵگاکه‌ی خۆی بناسێ و ببێته‌ پێشه‌نگ. هه‌ر بۆیه‌ له‌ کاتێکدا که‌ قۆناخی رزگاری نه‌ته‌وه‌یی کورد له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م سه‌رهه‌ڵده‌دا، ڕۆشنبیرانی ئێمه‌ له‌ ده‌رباری عوسمانی و قاجار و په‌هله‌ویدا چڵکاو خۆری ده‌سه‌ڵاتن. له‌ قۆناخی ده‌هه‌ی 20-30 دا کۆمه‌ڵێک که‌سایه‌تی له‌ کوردستاندا هه‌وڵ ده‌ده‌ن میژووی کۆیله‌تی ڕۆشنبیری کوردستان له‌ بواره‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، وێژه‌یی و هونه‌ری بگۆڕن. به‌ڵام به‌هۆی لاوازیی پێگه‌یان له کۆمه‌ڵگای ‌کورددا له‌ شه‌ڕ له‌گه‌ل ڕۆشنبیری بورژوا و ده‌ره‌به‌گی سه‌ر به‌ داگیرکه‌ر تێک‌ده‌شکێن و یان ئه‌وه‌ بێسه‌ر و شوێن ده‌کرێن یان ده‌خرێنه‌ په‌راوێز و گۆشه‌گیر ده‌کرێن که‌ مامۆستا هێمن و زه‌بیحی دوو نموونه‌ی به‌رچاون. هیندێکیش له‌ بێچاره‌ییدا کاره‌ساتی 66 ده‌خوڵقێنن که‌ پێشه‌نگه‌کانی ئه‌م ڕه‌وته‌ش سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌ خاوه‌ن به‌رهه‌می به‌رزن وه‌ک مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د، ناسراون.

 

له‌و ناوه‌یه‌دا هیندێکیش له‌به‌ر بێ ئاڵته‌رناتیڤی مه‌بجووری هیندێک حیزب ده‌بن و له‌ جیاتی خۆ به‌ده‌سته‌وه‌دان و خیانه‌ت خۆ به‌ چینی فێئوداڵ ده‌سپێرن که‌ مامۆستا هه‌ژاریش یه‌کێک له‌وانه‌یه‌.

 

به‌ڵام له‌ دوای ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ بچووکه‌ رۆشنبیری کوردی سه‌ر له‌ ده‌زگا ئیستخباراتیه‌کانی بلۆکی سۆڤیه‌تی و ڕۆژئادا ده‌ردێنن و به هه‌مان رێچکه‌ی ئیدریسی به‌تلیسیدا ده‌ڕۆن. هه‌تا ئاستێک که‌ ئیتر ئۆپۆرتۆنیسم و ده‌سه‌ڵاتخوازی ده‌بێته‌ تایبه‌تمه‌ندی هه‌ره‌ سه‌ره‌کی ئه‌و توێژه‌ و ته‌نانه‌ت تێکۆشانی سیاسی- ئازادیخوازیش به‌ره‌و هه‌ڵدێر و له‌ناو چوون ده‌به‌ن.

 

له‌ ساڵانی 90 و سه‌رتای 2000 کۆمه‌ڵێک گه‌نجی کورد روویان له‌ ئه‌وروپا کرد و له‌ دوای خوێندن له‌ زانکۆکانی ڕۆژئاوا بوونه‌ منداڵی مه‌کته‌به‌ هزریه‌کانی رۆژئاوا و چه‌نده‌ له‌ خوێندن و جیهانی ئاکادیمیدا قووڵ بوونه‌وه،‌ ئه‌وه‌نده‌ش له‌ کۆمه‌ڵگا و راستینه‌ی کۆمه‌ڵگای کورد‌ دوور که‌وتنه‌وه‌ و بێ کاریگه‌ری مانه‌وه‌ و له‌ قه‌یرانێکی ناسنامه‌ییدا هه‌تا ئێستاکه‌ش رۆژانه‌ خۆیان به‌ شه‌ڕ له‌ دژی حیزبه‌کان سه‌رقاڵ ده‌که‌ن و بێبه‌رهه‌م ماونه‌ته‌وه‌. لێره‌دا باس له‌ رۆشنبیرانی ناوخۆی ناکه‌م چونکه‌ مژاره‌که‌ زۆر به‌رفراوانتر ده‌بێت و کات ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ نادات.

 

به‌ کورتی ده‌مهه‌وێت ئاماژه‌ به‌وه‌ بکه‌م که‌ ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆکه‌ خۆیان به‌ ڕۆشنبیری کورد ناوزه‌د ده‌که‌ن له‌ راستیدا هیچ پێناسه‌یه‌کیان بۆ ڕۆشنبیر و ڕۆشنبیری کورد نیه‌. ئه‌وه‌ بۆته‌ نه‌ریت، هه‌رکه‌س له‌ زانکۆ خوێندی و بوو به‌ دکتۆر یان پرۆفیسۆر ئه‌وه‌ ده‌خسترێته‌ خانه‌ی ڕۆشنبیره‌وه‌. به‌داخه‌وه‌ نه‌ک ته‌نها ده‌سته‌واژه‌ی ڕۆشنبیر به‌ڵکو زۆربه‌ی ده‌سته‌واژه‌کانیتر وه‌ک حیزب، مرۆڤی حیزبی، سه‌ربه‌خۆیی و که‌سایه‌تی سه‌ربه‌خۆ و به‌ ده‌یان ده‌سته‌واژه‌ی تر له‌ زمان و کۆمه‌ڵگای کوردیدا واتای ڕاسته‌قینه‌ی خۆیان له‌ ده‌ست‌داوه‌ و کۆمه‌ڵێک قه‌یران و کێشه‌ی له‌بواری پێناسه‌یی و ده‌کارهێنان خوڵقاندوه‌.

 

لێره‌دا ده‌مهه‌وێت له‌ رێگای وروژاندنی چه‌ند پرسیارێک بابه‌ته‌که‌ باشتر شی بکه‌مه‌وه‌:

ڕۆشنبیریی یان رووناکبیریی چییه‌ و رووناکبیر کێیه؟؟

جیاوازی و سنووری نێوان ئاکادیمیسیه‌ن و ڕۆشنبیر چۆن پێناسه‌ ده‌کرێت و چییه‌؟

ڕۆشنبیری کورد هه‌تا چ ئاستێک توانیوێتی خۆی بیرکه‌ره‌وه ‌بێ و له‌حاڵه‌تی توتیی‌ و ژاندارمی و جیره‌وه‌رگرییدا نه‌بێ؟

ئایا که‌سێک که‌ خۆی پێ ڕۆشنبیری کورده‌، هه‌تا چ ئاستێک خۆی له‌ مۆدێل و چه‌مک و قالبه‌ هزریه‌کانی ڕۆشنبیری سه‌ر به‌ زیهنیه‌تی داگیرکه‌ر وه‌ک ڕۆشنبیری فارس، تورک و عه‌ره‌ب ڕزگار کردووه‌؟

پێناسه‌ی ڕۆشنبیری سه‌ربه‌خۆ چییه‌؟ ئایا رۆشنبیر ده‌توانێت حیزبی بێت یان نا؟

 

ئایا ڕۆشنبیرێک یان ڕۆشنبیرانێک که‌ له‌ پێناو ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتدارێتیدا هه‌وڵی پارچه‌کردن و پاکتاوی لایه‌نێکی سیاسی بده‌ن و له‌ دوای سه‌رنه‌که‌وتنیان بێن و باس له‌ پێداویستی به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌یی و خیتابی هاوبه‌شی سیاسی بکه‌ن، ده‌توانن جێگای متمانه‌ و باوه‌ڕ بن؟

 

ئایا که‌سانێک که‌ به‌ چه‌قه‌نه‌ی وڵاتانی ڕۆژئاوا که‌ رۆڵی سه‌ره‌کیان هه‌یه‌ له‌ به‌رده‌وام کردنی سیاسه‌تی داگیرکاری و چه‌وسانه‌وه‌ له‌ کوردستاندا، هه‌ڵده‌په‌ڕن و هه‌ڵگری خیتابه‌تی ئه‌و لایه‌نانه‌ بن، ده‌توانن رۆڵی پێشه‌نگی کۆمه‌ڵگای کورد بگێڕن؟

 

ئایا رۆشنبیرێک که‌ خوێندنه‌وه‌ی بۆ پاراستنی ره‌وای گه‌لی کورد وه‌ک خوێندنه‌وه‌ی رۆشنبیری فارس بێت و به‌ هه‌مان زیهنیه‌ته‌وه‌ تێکۆشان، ره‌نج و فیداکاری ڕۆڵه‌ی کورد بنرخێنێت ده‌توانێت پێکهێنه‌ری یه‌کێتیی حیزب و تاقمه سیاسیی‌یه‌کان بێ؟

 

ئایا ڕۆشنبیرانێک که‌ واژۆ له‌ دژی پاراستنی ڕه‌وای گه‌لی کورد که‌ مافی هه‌ره‌ سه‌ره‌تایی و بنه‌ڕه‌تی گه‌لێکه‌ که‌ ڕۆژانه‌ پلانی پاکتاوکردن، چه‌وسانه‌وه‌ کوشتن و بڕینی له‌سه‌ره‌، کۆده‌که‌نه‌وه‌، ده‌توانن ڕۆڵی په‌رسپه‌کتیڤدان و له‌یه‌ک نزیککردنه‌وه‌ شه‌قامی سیاسی کوردیان پێ‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چێ؟

 

ئه‌وانه‌ هه‌موو کۆمه‌ڵێک پرسیاری جدین‌ که‌ باس له‌و قه‌یرانه‌ ده‌کات که‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌و نووسینه‌دا ئاماژه‌م پێکرد..

بۆیه‌:

  1. له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی که‌ رۆشنبیری کورد خۆی به‌و مژارانه‌وه‌ بخافڵێنێت، باشتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ زنجیره‌ کۆنفراس و سه‌مینارگه‌لێکدا هه‌وڵی خۆ ساخکردنه‌وه‌ بدات و پێناسه‌یه‌ک له‌ ئه‌رک و ناسنامه‌ی ڕۆشنبیری پێشبخات و سه‌ره‌تا خۆبه‌خۆ بگه‌نه‌ گوتارێکی هاوبه‌ش و خۆیان بۆ کۆمه‌ڵگا به‌ گشت چین و توێژه‌وه‌، گشت دام و ده‌زگاوه‌ روون بکه‌نه‌وه‌. جا ئه‌وکات ده‌توانن خۆیان له‌ سیاسه‌ت و دیارده‌کانی تر بده‌ن.
  2. به‌ تێئۆری کۆمه‌ڵناسی دورکهه‌یم، ماکس وێبر، مارکس، گیدنز، باتلێر، هابرماس و هتد ناتوانرێک کۆمه‌ڵگای کوردستان بنرخێندرێت. فه‌لسه‌فه‌یه‌ک ده‌توانێت ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ پێناسه بکات و رێگه‌چاره‌ی پرسه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی، جنسیه‌تی، چینایه‌تی، وێژه‌یی پێشبخات که‌ هه‌ڵقوڵاوی راستینه‌ی ئه‌م کۆمه‌ڵگایه‌ بێت. تیئۆریسیه‌نێک که‌ هه‌ست به‌ ئازاری کۆیله‌تی نه‌کات، هه‌ست به‌ کوژرانی کاسبکاری سه‌ر سنوور و چوارپێیه‌کانی نه‌کات، هه‌ست به‌ دووجار چه‌وسانه‌وه‌ی ژن و ئازاره‌کانی ژنی کورد که‌ هه‌م له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵگا و هه‌م له‌ لایه‌ن قه‌واره‌ی سیاسیه‌وه‌ ده‌چه‌وسێته‌وه-‌ نه‌کات، واتای شاهۆ، داڵاهۆ، قه‌ندیل و بۆتان و زاگرۆس نه‌زانێت، تیئۆریسیه‌نێک که‌ هه‌ستی له‌گه‌ل ناڵه‌ی جودایی و سووڕی ده‌ورانی هێمن نه‌بزێوێت و لێی تێنه‌گات، له‌ هه‌ستی منداڵێکی کورد پۆلی یه‌ک که‌ به‌یانیان ده‌بێت مه‌بجووری شانازی کردن به‌ تورک بوون و فارس بوون بکات و له‌ ریزی قۆتابخانه‌دا ده‌بێت دۆعا بۆ ته‌ندروستی خامنه‌یی بکات- تێنه‌گات، نه‌توانێت ئازاری پێی دایکێکی 70 ساڵه‌ی کورد که‌ به‌ ده‌یان کاتژمێر کۆڵانه‌کانی ئامێد ده‌پێوێت و ده‌ڵێت ئاشتیم ده‌وێت- و هه‌ستی پێنه‌کا چۆن ده‌توانێت ناسنامه‌ی ڕۆشنبیری کوردی بۆخۆی تاپۆ بکا؟ . بۆیه‌ پێویسته‌ ڕۆشنبیری کورد خاوه‌ن هزری خۆی بێت و خۆی بیرکه‌ره‌وه‌بێ نه تووتیی و جیره‌وه‌رگر.
  3. جیا له خۆناسین و سه‌ربه‌خۆ بیرکردنه‌وه‌و له‌به‌رچاوگرتنی هه‌لومه‌رجی کۆمه‌لگاو و سروشتی خه‌باته‌که، ده‌بێت خاوه‌ن پراکتیک بێت. ده‌بێت پێبه‌پێی کۆمه‌ڵگای خۆی ره‌نج بدات. ده‌بێت هزر و کرده‌وه‌ له‌یه‌کتر گرێبدات و خاوه‌ن ده‌ستکه‌وتی خۆی بێت. مادام باس له‌ تێکۆشانی دیموکراتیک و کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی ده‌کات، ده‌بێت له‌ئه‌گه‌ری پێویست بووندا بتوانێت به‌شداری کاروانی ئاشتی بێت و مه‌ترسی گرتووخانه‌، ئه‌شکه‌نجه‌ له‌به‌ر چاو بگرێت و په‌یامی ئاشتی و دیموکراسی گه‌له‌که‌ی بگه‌یێنێت به‌ داگیرکه‌ر. من به‌و په‌ڕی رێزم بۆ رێزداران وه‌لی و خه‌یاتی، به‌ڵام قه‌ت ئه‌وه‌یان تێڕا نابینم. ئه‌وه‌ش نه‌ک بۆ ره‌شکردن به‌ڵکو به‌ ئازاره‌وه‌ ده‌ڵێم.
  4. ڕۆشنبیری کورد پێش له‌ هه‌موو چین و توێژێکی کۆمه‌ڵگای کوردستان ده‌بوا خۆی له‌ کاریگه‌ری سنووره‌ ده‌ستکرده‌کان خه‌ڵاس کردبا و به‌ روحێکی نه‌ته‌وه‌یی- دیموکراتیکه‌وه‌ ته‌ماشای گۆرانکاریه‌ سیاسی و پێداویستیه‌کانی ئه‌م قۆناخه‌ی کردبا. که‌چی ده‌بیننن له‌ کاتێکدا که‌ بۆ یه‌که‌مین جاره‌ ئاستی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی- دیموکراتیک له‌ کوردستاندا ده‌گاته‌ لووتکه‌، هیندێک که‌س باس له‌ ناسنامه‌ی نوێی ئێرانی ده‌که‌ن و به‌ زۆر ده‌یانهه‌وێت بڵێن ئه‌و ئالۆزیانه‌ی تاران بۆته‌ هۆی ده‌رکه‌وتنی ناسنامه‌یه‌کی نوێی هاولاتی له‌ ئێران که‌ کوردانیش خۆیان له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و ناسنامه‌یه‌ پێناسه‌ ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ له‌ کوردستاندا ئیتر ده‌نگوباس، شایی و ماته‌م، سه‌رکه‌وتن و نه‌کسه‌ له‌ په‌نجه‌ره‌ نیگای ئامه‌د، هه‌وڵێر، قامیشلی و کرمانشانه‌وه‌ ته‌ماشا ده‌کرێت. به‌ جه‌ساره‌ته‌وه‌ ده‌ڵێم که‌ زیندانیانی کورد ئازادترن له‌ رۆشنبیرانی کورد. زیندانیانی باکووری کوردستان و باشووری رۆژئاوا به‌ مانگرتنیان پشتگیرییان له‌ مانگرتنی گیراوانی کورد له‌ گرتووخانه‌کانی ئێران و رۆژهه‌ڵاتی کوردستان کرد به‌ڵام ئه‌و رۆشنبیرانه‌ی ئێمه‌ نه‌ک هه‌ر بێده‌نگ بوون، نه‌ک هه‌ر بێ به‌رهه‌م بوون به‌ڵکوو بێ هه‌ڵوێستیش بوون. گیراوانی ئێمه‌ له‌ کونجی گرتووخانه‌دا سنووری ده‌ستکردیان به‌زاند،‌ که‌چی رۆشنبیرانی ئێمه‌ له‌ که‌ش و هه‌وای ئه‌وروپا و له‌ ساڵۆنی Bی زانکۆی ستۆکهۆڵمدا ئاماده‌ نین ته‌نانه‌ت دوو دێڕ ته‌رخانی ره‌وشی سیاسی کورد له‌ پارچه‌کانی تر بکه‌ن و ده‌ستکه‌وته‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کان به‌یه‌که‌وه گرێ‌ بده‌نه‌وه‌. به‌ڵام ئاماده‌ن دێکۆمێنیت له‌سه‌ر بزووتنه‌وه‌ی که‌سک ساز بکه‌ن و ئاوازی گریانی بخه‌نه‌ سه‌ر. ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر نارگیل بوون نه‌بێت چییه‌؟ (2)

 

به‌داخه‌وه‌ کات له‌وه‌ زیاتر مه‌ودا نادات که‌ ئه‌و باسه‌ به‌رده‌وام بکه‌م به‌ڵام ده‌مهه‌وێت ئه‌وه‌ بڵێم که‌ مه‌به‌ست له‌م نووسینه‌ هێرش بۆ سه‌ر ڕۆشنبیری کورد و پاراستنی لایه‌نی سیاسی- حیزبی کورد نیه‌. به‌ پێچه‌وانه‌ وه‌ک تاکێکی کورد هه‌ست به‌و که‌م و کورتیه‌ ده‌که‌م و ئازارم ده‌دات. خۆزگه‌م‌ ده‌خوازست که‌ ڕه‌وشه‌که‌ ئاوها نه‌با و ئه‌و بابه‌ته‌م له‌سه‌ر مژارێکی تر نووسیبا به‌ڵام داخه‌که‌م راستی شتێکی تره‌. ئامانجم ورووژاندنی باسێکه‌ و هیوادارم ئه‌و نووسراوه‌‌یه سه‌ره‌تایه‌ک بێت بۆ باس و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی به‌رینتر.

 

له‌ کۆتاییدا ده‌ڵێم که‌ هه‌وڵدانی ئاوها پۆزه‌تیڤین و ده‌رگا له‌به‌رده‌م گفتوگۆ و تاوتۆکردنی کێشه‌کان ده‌که‌نه‌وه‌. سه‌ره‌ڕای که‌موکورتیه‌کان هه‌ر هه‌وڵدانێک ده‌توانێت لایه‌نی ئه‌رێنیشی هه‌بێت که‌ بێگومانی کۆنفرانسی دوو ڕۆژه‌ی ستۆکهۆڵمیش له‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ بێبه‌ش نییه‌.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

(1) فرانز فانۆ یه‌کێک له‌ دکتۆرانی به‌ ڕه‌چه‌ڵه‌ک خه‌ڵکی ئه‌ڵجه‌زایره‌ که‌ له‌ تێکۆشان له‌ دژی داگیرکاری فه‌رانسه‌دا وه‌ک شۆڕشگێرێکی له‌هه‌نگ له‌ ڕێزی به‌ره‌ی ڕزگاری نه‌ته‌وه‌ییدا FLN جێ ده‌گرێت و ڕۆڵێکی سه‌ره‌کی ده‌گێرێت. ناوبراو له‌ ته‌مه‌نی 35 ساڵیدا جوانه‌مه‌رگ ده‌بێت.

(2)جارێکی له‌ کۆنفرانسێک چاوم به‌ پارێزه‌ری نیلسۆن ماندێلا که‌وت. له‌ کۆنفرانسه‌که‌دا که‌سێکی کورد قسه‌ی کرد که‌ نه‌یکردبا زۆر سه‌نگینتر بوو. پارێزه‌ره‌که‌ی ماندێلا پێی گووتم: ئه‌وانه‌ش نارگیلی ئێوه‌ن. منیش گوتم مه‌به‌ستت چیه‌؟

گوتی هه‌ر وه‌ک ده‌زانی نارگیل ده‌ره‌وه‌ی ره‌شه‌ و ناوه‌که‌ی سپی. له‌ کاتی ڕزگاری ئافریقای باشوور، کۆمه‌ڵێک ڕه‌ش پێست هه‌بوون که‌ هاوکاری ئاپارتهایدی سپیه‌کانیان ده‌کرد. هه‌م وه‌ک داربه‌ده‌ست و ئه‌شکه‌نجه‌گه‌ر و هه‌میش وه‌ک رۆشنبیر. ‌ پێست ره‌ش بوون به‌ڵام له‌ ناخیاندا سپی، وه‌ک نارگیل.

+ نوشته شده در  Fri 20 Nov 2009ساعت 10:16 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

رژێمی ئێران بە سیدارەدانی چالاكڤانانی سیاسی ومەدەنی كورد، دەیەوێت دەنگی ئازادی خوازانەی گەلەكەمان ببرێت
 
 
لە سێدارەدانی ئیحسانی فەتاحیان دڵی هەموو كوردێكی نیشتمان پەروەرو ئینسان دۆستی بە ئیش هێنا.
دوا بەدوای هەڵبژاردنەكان ودەربرینی نارەزایەتەكان لاشەی رزیوی سیستەمی ئاخوندی بە لەرزە هات وكۆماری ئیسلامی هەستی بە بەوە كرد كە تەمەنی بەرەو كۆتایی هاتووە. هەر بۆیەش پێویستی بەوە دیت كە خۆی كۆ بكاتەوە سەر یەك.
لە لایەكی دیكە گوشارەكانی دەرەكی بۆ سەر ئێران لە بابەت هەبوونی چەكی ناوەكی رووی لە زیاد بوون كرد و ئێران لە هەموو لایەكەوە كەوتە بەر هێرشی وڵاتە زل هێزەكان.
هەبوونی چەكی ناوەكی لە ئێران مەترسیەكی گەورەیە بۆ سەر وڵاتانی رۆژئاوایی و سیاسەتی وڵاتانی زل هێز .
ئامریكا، ئێران وەكوو كۆسپێك دەبینێت لە بەرامبەر پرۆژەی (بە نێو دیمۆكراتیزە كردنی رۆژهەلاتی ناوەراست). لە سەرەتای ساڵی 2000 دا ئامریكا بە هەموو هێزیەوە تێدەكۆشا كە پرۆژەكەی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست بەرێوە ببات و یەكەم هەنگاویشی هێرشی سەر ئەفغانستان و ئێراق بوو. ئەڵبەت ئەوەش رێگا خۆشكەرێك بوو بۆ هیرش كردنە سەر ئێران.
بەڵام هەر وەكوو ئاماژەم پێ كرد هەبوونی بنكەی چەكی ناوەكی لە ئیران ستراتیژی سیاسەتی ئامریكای گۆری. ئیران بووە مەترسیەكی گەورە نەك هەر بۆ ئامریكا بەڵكوو بۆ گشت مرۆڤایەتی. هەر بۆێەش ئامریكا مەجبوور بوو كە وڵاتە زل هێزەكانی دیكە رازی بكات بۆ تەحریم خستنە سەر ئێران، لەوانە فەرانسا، ئالمان و رووسیا و چین. ئەڵبەت رووسیا و چین هێشتا سیاسەتێكی روونیان نیە، هەر لایەك باجی زیاتر بدات ئەوە ئەم ولاتانە پشتیوانی لێ دەكەن و سودی ئابوری لێ دەبەن.
تەحریمی سەر ئێران بە مەبەستی فەلەج كردنی دەرامەدی ئابووریەكانی ئەم وڵاتەیە. مەبەستی ئامریكا ئەوە یە كە ئیران بە چۆك دا بینێت. و لە بواری ئابووری دا ئەوەندی لاواز بكات كە نەتوانیت سەرقاڵی درووست كردنی چەكی ناوەكی و كۆكردنەوەی هێز بێت كە لە بەرامبەر هێرەشەكانی ئامریكا و ئیسرائیلدا ، و بتوانێت خۆراگری بكات.
لە هەمان كاتدا لە ئاكامی هێرشی دەرەكی ئیران لە نێو خۆی دا تووشی قەیران بوو. ئەوەش لە نارەزایەتەكانی دوای هەڵبژاردن بە روونی بۆمان دەركەوت. و هەروەها فشارە دەرەكیەكان بۆ سەر ئیران تەفرەقەی خستە نێو دەوڵەت پیاواندا. جیناحی تووند رەوو و ئیسلاحتەڵەبەكان لە بەرامبەر یەكتردا راوەستان. ئیران لە بەینی دووریگادا مابۆوە، یان تەسلیم ببێت یان بەرخۆدان بكات.
ئیسلاح تەلەبەكان بە شێوازێك خوازیاری چارەسەركردنی ئەم بابەتە بوون وتەنانەت ئامادە بوون كە چەند ئیمتیازێك بە ئامریكا بدەن. بەڵام جیناحی تووندرەو ئامادە بەم كارە نەبوون و هەر بۆیەش بە هەموو شێوازیك كەوتنە دژبەرەكانێ. و تەنانەت بە فێڵ و تەڵەكەش پۆستی سەرۆك كۆماریان لە لایەنە ئیسلاح تەڵەبەكان ساندەوە.
بۆ ئەوەی كۆماری ئیسلامی ئێران خۆی لە بەرامبەر گوشارە دەرەكیەكان و تەحریمی كە لە سەریەتی رابگرێت هەستا بە گۆرانكاری لە نێو سیستەمی بەریوەبردنی ئیداری ولاتەكەیدا. هەر بۆیەش بە هەموو شێوازێك دەسەڵاتی ئیسلاح تەڵەبەكانی كەم كردەوە و، زۆرینەی خەدەماتەكانی ئیداری گەراندەوە بۆ دەوڵەت و پیاوانی دەوڵەتی كردە بەرپرسیار، ئیدارەی زانكۆكان، خەدەماتی هاتووچۆ كە پێشتر كوری هاشمی رەفسەنجانی مودیری بوو، و هەروەها زۆر لە بەشەكانی ئیداری دیكە كە پێشتر شەخسی بوون كرانە دەوڵەتی. ئەوەش یەكەم كارێك بوو كە كابینەی دەیەمی دەولەتی ئەحمەدینیژاد بەرێوەی برد.
هەنگاوی دووەم بەهێز كردنی هێزی نیزامی بوو كە ئەم بەشەش لە لایەن خۆی ئەحمەدینیژاد و خامەنەییەوە سەرپەرەستی دەكرێت.
هەنگاوی سێیەم، كە كۆماری ئیسلامی ئێران بە گەورەترین مەترسی دادەنێت گەلانی بندەستی وەكو كورد، بەلوچ، توركەمان سەحرا، و عەرەبن، و ئەم گەلانە هەر كات مەترسیەكی گەورەیان هەبوە بۆ سەر كۆماری ئیسلامی لە ئیراندا. هەر بۆیەش دەوڵەتی ئەحمەدینیژاد بەشیكی گەورەی لە هێزی خۆی تەرخان كردوە بۆ دمكوت كردنی نەتەوەكانی بندەستی خۆی بۆ پێش گرتن لە هەستانی هەر چەشنە سەرهەڵدانێك و نارەزایەتێك .
هەبوونی كەسایەتیە سیاسیەكان و چالاكڤانانی مەدەنی وسیاسی چالاكڤانی ژنان و گەنجان بە متەرسیەكی گەورەیه بۆ مانەوەی كۆماری ئیسلامی ‌ وهەر بۆیەش بەهەموو شێواز كردەوەیەكی هۆڤانە دەیانەوێت بە لە نێو بردنیان، گەل چارترسێن بكەن .
لەو نەتەوانەی كە لە ئیراندا هەیە رژیم زیاتر لە گەلی كورد دەترسێت وهەبوونی هەر چەشنە چالاكیەك لە نیو كورداندا بە خەتەرێكی گەورە دەبینێت. هەر بۆیەش سیاسەتی قركردن، لەنێو بردن، بڵاو كردنەوەی مادە سركەرەكان ، لە سیدارەدانی چالاكڤانانی سیاسی ومەدەنی كورد، دەیەوێت دەنگی ئازادی خوازانەی گەلەكەمان ببرێت و دەسەڵاتی خۆی بەسەریاندا دابسەپینێت. لە هەمان كاتدا ترافیكە دیپلۆماسیەكانی نێوان ئێران وئێراق و توركیا ورێكەوتنەكانیان لە سەر مەسەلەی كورد ، پلانە قرێژەكانیان لە سەر كورد بە روونی ئاشكرا دەكات.
و هەروەها لە سیدارەدانی گەنجی كورد ئیحسان فەتاحیان، و هەرەشەكردن بۆ لە سێدارەدانی چالاكڤانانی كورد كە سزای سێدارەیان بە سەر دا سەپاوە، نەبوونی تۆلەرانسی رژیمی چەپەڵی كۆماری ئیسلامیە لە بەرامبەر گەلی كورددا، هەر وەها نیشانی تەمەن كورتی ئەم رژیمەیە
+ نوشته شده در  Mon 16 Nov 2009ساعت 10:32 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

مێژووی سه‌رهه‌ڵدانی خاج ‌

فارسیه‌وه‌: سیروان سنه‌یی
سه‌رزه‌وینی كۆنی (بین النهرین ) ،له‌نزیكی ڕۆخانه‌ی دجله‌،له‌شوێنێكدا كه‌تا شاری مۆسل له‌ عێراقدا چه‌ند كاتژمێر زۆرتر ڕێگا نیه‌ ڵێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی گشتی له‌لایه‌ن ئاسه‌وارناسه‌كانه‌وه‌ ئه‌نجام دراوه‌كه‌ ده‌یسه‌لمێنێت نزیك به‌ 3000ساڵ له‌مه‌و پێش ( كاڵخا ) شاریكۆنی پاوشای به‌هێزی ئاشوریه‌كانهه‌رله‌م شوێنه‌بووه‌ كه‌به‌ده‌یان وسه‌دان كۆشكو په‌رستشگاهه‌یه‌له‌م شاره‌ به‌ناوه‌بانگه‌ی مێژوی عێراقدا .
سه‌دانساڵ تێپه‌ربوو وحكومه‌تی كۆنی ئاشور له‌ژێر فشاروهێزی دوژمه‌نان روخا وشاره‌كانی له‌ناوچوون .هه‌روه‌ها دیواره‌كانیكۆشكه‌كان وپه‌رستشگاكانی كاڵخا ڕوخانو بای به‌هێزی
باشوریعێراق هه‌موو ئه‌ویاده‌وه‌ریانه‌یه‌ یله‌ژێرخاكدا ده‌فن كرد.كه‌واته‌ له‌وخه‌ڵكانه‌كه‌له‌وی له‌دوای چه‌ندین سه‌ده‌ژیانیان به‌سه‌رده‌بردهیچ كه‌سێك شاره‌زایی نه‌بوو سه‌باره‌ت به‌وحه‌قێقه‌ته‌ڕاسته‌قینه‌یه‌كه‌له‌ژێرپێیاندا ده‌فن كرابوون .
له‌دوای 3000ساڵه‌وه‌ به‌كتوپڕدا ئه‌و حه‌قێقه‌ڕاسته‌قینه‌ سه‌باره‌ت به‌ شاریكۆنی ئاشوریه‌كانئاشكراكرا له‌لایه‌ن ( له‌یرد) ی به‌ڕیتانیه‌وه‌ كه‌به‌هه‌موو جیهان سه‌لماندی له‌ووه‌ڵاته‌له‌رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا شتێكیكۆنی مێژوویی هه‌بووه‌ .
هه‌روه‌ها په‌یكه‌ری بچوكو گه‌وره‌ی چه‌ندین (گا ) ی باڵداریپیرۆز له‌ئایینی ئاشوریه‌كان دۆزرایه‌وه‌ كه‌ ئیشیا حه‌ره‌سدان وئاگاداری له‌بارودۆخی كۆشكی پاوشاو په‌رستشگاكانی ئه‌وسه‌رده‌مه‌ی ئاشوریه‌كان بوو .له‌دواییدا كه‌زۆرتر زه‌وینه‌كه‌یان دالاوه‌ ورده‌ورده‌ په‌یكه‌ره‌ی پاوشاكانی ئاشوركه‌وته‌ ده‌ره‌وه‌ كه‌ زۆربه‌یان شانازیان ده‌كرد به‌خوێن رێشتنو داگیركردنی وڵاتانی تره‌وه‌ وهه‌موو ئه‌وانه‌ 3000 ساڵ له‌مه‌و پێش له‌سه‌ر به‌رده‌ گه‌وره‌كان نوسرابوونوله‌گه‌ڵ په‌یكه‌ری ئه‌وپاوشایانه‌ له‌ ژێر خاكه‌كه‌دا ده‌فن كرابوون .هه‌روه‌ها په‌رستشگاكانی ئه‌وان ورده‌ورده‌ خۆیان ده‌رخست كه‌ پاوشاكانی ئه‌وسه‌رده‌مه‌ی ئاشور له‌ به‌ر رازی كردنی دڵی خواكانی ئایینه‌كانیان ڕۆژانه‌هه‌زاران قوربانیان پێشكه‌ش به‌و په‌رستشگایانه‌ ده‌كرد.هه‌روه‌ها كه‌ (له‌یرد) یبه‌رَیتانی به‌رده‌وام بوو له‌سه‌ر لێكۆڵینه‌وه‌كانی خۆی به‌ناكاو په‌یكه‌ره‌یه‌كی زۆرگه‌وره‌ی دۆزیه‌وه‌ كه‌ وێنه‌ی پاوشای ئاشور(شێمشی ادد )  له‌سه‌ریدا بوو و له‌ته‌نیشتی وێنه‌كه‌دا وێنه‌ی پێنج خوای گه‌وره‌ی بابل وئاشوری كۆن هه‌بوو .
هه‌روه‌ها له‌سه‌ر سینگی پاوشاكه‌ وێنه‌ی خاجێك وه‌كوو خاجی مه‌سێحیه‌كان هه‌بوو كه‌ رَاسته‌وخۆ كاریگه‌ری كرد له‌سه‌ر ئاسه‌وارناسه‌ به‌ڕیتانیه‌ مه‌سێحیه‌كه‌ كه‌ باوڕی كرد خاج موڵكی مه‌سێحیه‌كان نیه‌ و3000 ساڵ پێش له‌دایك بوونی عیسی مه‌سێح له‌ وڵاتی عێراقدا هه‌بووه‌ . ئه‌وپه‌یكه‌ره‌ كه‌ وێنه‌ی خاجه‌كه‌ به‌سه‌ریه‌وه‌ ڕاسته‌وخۆ هه‌نارده‌كرا بۆ موزه‌ی به‌رَیتانیا وئێستاش له‌وێه‌ .
ئێستا پرسیاری ئێمه‌ لێره‌دایه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر مه‌سێحیه‌كانی به‌رێتانیا وفه‌ره‌نسا وئه‌مریكا له‌و سه‌ری جیهان له‌2009 یزایینی ده‌ڵێن خاج موڵكی مه‌سێحیه‌كانه‌ چۆن 3000 ساڵ پێش له‌دایك بوونی مه‌سێح له‌عێراقدا پاوشایه‌كی ئاشوری هه‌روه‌كوو مه‌سێحیه‌كان له‌سه‌ر سینگی ئه‌و خاجیه‌داناوه‌ وه‌كوو شتێكی ئایینی زۆر پیروز وئه‌مرۆش له‌2009 یزایینی زۆربه‌ی مه‌سێحیه‌كان وه‌كوو ئه‌وپاوشای ئاشوریه‌ خاجێكی 4گۆش ده‌خه‌نه‌ سه‌رسینگیانه‌وه‌ ؟
ڕێزلێنان له‌خاج وه‌كوو سه‌مبۆلێك له‌ ئایینه‌كانی پێش له‌ مه‌سێح:
لێكۆڵینه‌وه‌كانی ئاسه‌وارناسه‌به‌ناوه‌بانگه‌كانی جیهان سه‌لماندویه‌تی ته‌نانه‌ت 5000ساڵ پێش له‌دایكبوونی عیسی مه‌سێح خاج وه‌كوو سه‌مبۆلێكی ئایینی ڕێزیان لێگرتووه‌ و جوتیاره‌كان له‌دوای ته‌واو كردنی ئیشی جوتیاری ده‌چوونه‌ په‌رستشگاكانه‌وه‌ كه‌ زۆربه‌یان وه‌كوو خاجێك له‌به‌رامبه‌ر چاوی بینه‌رانه‌وه‌ خۆیان ده‌رده‌خه‌ن . كه‌واته‌ خاڵێكه‌ هاوبه‌ش لێرانه‌دا هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وه‌ش په‌یوه‌ندیه‌كی زۆر ته‌نگاته‌نگی نێوان خاجه‌ و خۆره‌تاو وئاگر وئه‌و ئایینانه‌ كه‌په‌یوه‌ندیان هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ ئاگردا ( وه‌كوو زه‌رده‌شت ) .
ئاسه‌وارناسه‌كان له‌وباوڕه‌دان كه‌ ستایلی دروستكردنی ئاگر به‌و شێوازه‌ كۆنه‌ كه‌به‌سووده‌ وه‌رگرتن له‌دو پاچه‌ دار به‌دژی یه‌كتردایه‌ خۆی نیشانده‌ری گرنگترین هۆكاره‌ بۆ گرنگی په‌یداكردنی خاج . چۆنكه‌ دروستكردنی ئاگر به‌و شێوازه‌ زۆرزه‌حمه‌ته‌ وای له‌خه‌ڵك كردبوو كه‌ڕێز له‌و ئامێره‌ (ئه‌و2پاچه‌ داره‌) بگرن كه‌ده‌بێته‌ هۆی دروست بوونی ئاگر. ورده‌ورده‌ ئاگرببوه‌ هۆی دروستبوونی چه‌ندین ئایینی جیاوازبه‌بنه‌مایه‌كی یه‌كسان و خه‌ڵكی ئاگرپه‌ره‌ست ڕوویانكردله‌ خوای ئاگر وخاجیش ببوه‌ سه‌مبۆلێكی تایبه‌ت بۆ ئه‌و ئایینانه‌ .
زۆربه‌ی شوێنه‌كانی جیهان له‌و سه‌مبۆله‌ سوودوه‌رده‌گرن بۆ مه‌راسیمه‌كانی تایبه‌ت به‌خۆیان . هه‌روه‌ها مێژووسه‌لماندوویه‌تی كه‌له‌ نێو كوردستانیشدا ژنه‌كان له‌كاتی دروستكردنی نان دا
خاجێك له‌سه‌ر هه‌ویره‌كه‌ كه‌پانیان كردووه‌ته‌وه‌ داده‌نن كه‌نیشانه‌ی هه‌بوونی پرۆسه‌یه‌كی درێژخایه‌نی مێژووییه‌ له‌ نێوكوردستاندا. ئه‌م پرۆسه‌یه‌ نیشانده‌ری ئه‌وه‌یه‌ كه‌له‌كوردستاندا له‌نێوژنانی كورددا بۆپیرۆزكردنی نانه‌كان ژنان خاجێكیان دروست ده‌كرد له‌سه‌ر نانه‌كه‌دا.
هه‌روه‌ها له‌ ( ئیلام) دا كه‌ئێستا زۆربه‌یان كوردن وله‌ وڵاتی ئێراندایه‌ ، 3000ساڵپێش له‌دایكبوونی عیسی مسیح سه‌دان وهه‌زاران قاپ وپه‌رداخ له‌ژێرخاكدا دۆزراوه‌ته‌وه‌ كه‌ هه‌ڵده‌گه‌ڕیته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می پاوشاكانی ئیلامی كۆن و له‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و قاپه‌ ئاڵتونانه‌ وێنه‌یه‌كی خاج هه‌بووه‌ . هه‌روه‌ها له‌ پایته‌ختی ئاگرپه‌رسته‌كان له‌ئێران له‌ ( شاری یه‌زد ) داده‌یان وسه‌دان نمونه‌ی واهه‌یه‌ . ئه‌وه‌ش خۆی پیشانده‌ری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌وخاڵه‌هاوبه‌شانه‌ له‌هه‌موویاندا هه‌یه‌ . كه‌واته‌ گرنگترین فاكته‌ری سه‌رهه‌ڵدانی خاج وه‌كوو سه‌مبۆلێكی جیهانی له‌ پرۆسه‌یه‌كی چه‌ند هه‌زار ساڵه‌ی مێژووییدا گرنگی دان به‌ئاگر بووه‌ له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌ . له‌لایه‌كی تره‌وه‌ هه‌ستی نزیك بوون به‌خالق ببوه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ ئاگر هه‌ڵبژێریت وه‌كوو خوا یان بۆ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ خوادا . له‌ئه‌نجامدا خاج لێرانه‌دا به‌چاكترین شێواز ڕۆڵی خۆی نه‌خشاندووه‌ وهه‌تا ئێستاش له‌پێشكه‌وتووترین وڵاتانی جیهان له‌نێو وێنه‌كان ویاریه‌كان وماڵه‌كان و بۆرجه‌كاندا وه‌كوو سه‌مبۆلێكی پیرۆز به‌كاردێت له‌لایه‌ن هه‌موو كه‌سایه‌تیه‌كاندا.
لێكۆڵینه‌وه‌كان له‌سه‌ر ئه‌شكه‌وته‌كانداسه‌لماندویه‌تی كه‌ مرۆڤ به‌درێژه‌ی مێژودا سوودی له‌خاج وه‌رگرتووه‌ بۆ جوانكردن یان ئاراستنی ئه‌شكه‌وته‌كان وهه‌روه‌ها له‌سه‌دان ئه‌شكه‌وتدا خاجی تاكوخاجی به‌كۆمه‌ڵ هه‌یه‌ كه‌ هه‌ركام له‌وخاجانه‌ مانایه‌كی خۆی هه‌یه‌ بۆ نمونه‌ له‌و شوێنانه‌ كه‌ترس له‌ئاژه‌ڵه‌كان زۆرتر بووه‌ مرۆڤ هه‌ستی كردووه‌ هه‌بوونی ئه‌و خاجه‌ یان ئه‌و كۆمه‌ڵه‌خاجه‌ نیشانده‌ری یارمه‌تیه‌كی نادیاره‌له‌لایه‌ن هێزێكی نهێنیدا . هه‌روه‌ها له‌هه‌ندێك شوێنانی دیكه‌دا هه‌بوونی خاج بوه‌ هۆكاری خه‌یروبه‌ره‌كه‌ت له‌ڕوانگه‌ی مرۆڤی ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا وهه‌ندێكی تر كه‌ترسی مردنیان هه‌بووه‌ له‌ هێرشی دوژمنان خاج ڕۆلێكی باش وكاریگه‌ری هه‌بووه‌ له‌ ناخی مرۆڤدا بۆ خۆڕاگرتن بوون له‌شه‌ڕه‌كاندا به‌تایبه‌تی له‌شه‌ڕه‌درێژخایه‌نه‌كاندا .
كوردستان سه‌رچاوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی له‌ سه‌رهه‌ڵدانی خاج :
 ئاسه‌وارناسه‌كان به‌پێ هه‌وڵه‌كانی خۆیان له‌سه‌ر ده‌رخستنی نهێنیه‌كانی خاج ومێژوی درێژخایه‌نی ئه‌وسه‌مبۆله‌ سه‌لماندویانه‌ كه‌كوردستان یه‌كێك له‌سه‌رچاوه‌ره‌سه‌نه‌كانی خاج بووه‌ كه‌ته‌نانه‌ت ئێستاش له‌زۆربه‌ی گونه‌كانی كوردستان به‌تایبه‌تی كوردستانی باشوروباكور خه‌ڵك له‌هه‌موو به‌شه‌كانی ژیانی خۆیاندا سوود وه‌رده‌گرن له‌خاج بۆ جوان كردنی به‌رهه‌مه‌ هونه‌ری وپیشه‌سازیه‌كانی خۆیان كه‌ له‌هه‌موو ڕوونتر وئاشكراتر دروستكردنی نانه‌ ..
 
ژێده‌ر : سه‌رچاوه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی خاج
نووسه‌ر: ا-نیهارت
بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ له‌لایه‌ن كتێبخانه‌ی ملی ئێران له‌ساڵی 2005ی زایینی
 
+ نوشته شده در  Sat 7 Nov 2009ساعت 5:33 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

مێژووی ژنانی کورد و رۆڵی له‌ شۆرشه‌کاندا(2)
 

به‌شی دووه‌م: ژنان له‌ سه‌رده‌می مه‌شرووته‌ تا سه‌رده‌می کۆماری ئیسلامی
نیگار عینایه‌تی
له‌ ئیران و رۆژ‌هه‌‌لاتی کوردستان به‌ تایبه‌تی له‌ زه‌مانی مه‌شرووته‌وه‌حه‌ره‌که‌تی ژنان ئاوا بوو بۆ ئالوگۆر له‌ بواری باروودۆخی کۆمه‌ڵگا و ژنان. له‌ دوای شکستی ئیران له‌شه‌ر له‌گه‌ل رووسیه‌دا زه‌مینه‌یه‌ک ئاوا بوو که ئێرانیه‌کان هاتووچۆی ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیان ده‌کرد به‌ تایبه‌ت بۆ ئۆرووپا و هاتنی ئۆرووپیاکان بۆ ئیران توانی چاوی گه‌ل بکاته‌وه‌.
ئه‌و کات ژنان تیده‌کۆشان بۆ ئه‌وه‌ی داواکاریه‌کانیان له‌ ده‌سپیکی شۆرشی مه‌شرووته‌دا له‌ نیو ده‌ستوردا بچه‌سپێنن. به‌ڵام به‌ هۆکاری گه‌رماو گه‌رمی شؤرشه‌که‌و درووست بوونی که‌ش و هه‌وای نه‌ته‌وه‌گه‌رایی سه‌ره‌تایی نه‌یان توانی ئامانجه‌کانیان بپێکن.
فکریه‌تی نه‌ته‌وه‌گه‌رایی له‌ میشکی ژنانی ئه‌و کاتیش دا په‌ره‌ی سه‌نده‌بوو هه‌ر بۆیه‌ له‌ جیاتی بۆ وه‌ده‌ست هینانی مافه‌کانی خۆیان تیبکۆشن، ئه‌وانیش که‌وتنه‌ به‌ر داوی فکریه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و ئێرانچیه‌تی.
له‌و سه‌ر ده‌مه‌دا مه‌شرووته‌ خوازی ژنان ژووماره‌یان زۆر که‌م بوو. به‌ڵام له‌ راستی دا کاری زۆر گه‌وره‌یان ده‌کرد. ژنانی مه‌شروته‌ خواز 2 هه‌ده‌فی سه‌ره‌کیان هه‌بوو
1_ وه‌ده‌ست هێنانی مافی سه‌ره‌تایه‌کانی ژنان له‌ ئیران دا
2 _خه‌بات کردن له‌ هه‌مبه‌ر فکریه‌تی کۆنه‌په‌رستی .

له‌ دست پێکی سه‌ده‌ی 19 ده‌یه‌م دا رۆژنامه‌ نیگاری رۆلی به‌ر چاوی ده‌بینی له‌ ئیراندا ، رۆژنامه‌کانی وه‌کوو ئه‌خته‌ر ،قانون ،حبل للمه‌تین،.. ئه‌م رۆژنامانه‌ ته‌نیا وابه‌سته‌ به‌ پیاوان نه‌به‌وو و ژنان رۆلێکی به‌رچاویان تێدا ده‌گێرا، و ته‌حلیلی کۆمه‌ڵگایان ده‌کرد ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی به‌ سرنج راکێشانی ژنان بۆ رۆژنامه‌و خوێندنه‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌و سه‌رده‌مه‌دا گرینگیه‌کی زۆر ده‌درا به‌ زانستی فه‌ن و به‌رفراوان کردنه‌وه‌ی ئه‌م زانسته‌ له‌ سه‌رانسه‌ری ئیراندا.

له‌ ساڵه‌کانی 1911 دوای ئاڵوگۆری بواری سیاسی ناوچه‌که‌ و هیور بونه‌وه‌ی سه‌رهه‌ڵدانه‌کان له‌ مه‌جلیسی شۆرای میلی ده‌ستوری نوێ دارێژرایه‌وه‌،
له‌ ده‌ستور‌ه‌که‌دا ته‌نانه‌ت به‌ دێریکیش باسیان له‌ مافی ژنان نه‌‌کرد و به‌ پێچه‌وانه‌ی چاوه‌روانیه‌کانی چآلاکڤانانی مافی ژن، ژنان له‌ ده‌ستووری نوی دا ته‌نانه‌ت مافی ده‌نگدانیانیشیان پێ نه‌درا.

ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆکاریک که‌‌ ژنان به‌ شێوه‌یه‌کی چالاکتر بێنه‌ نێو مه‌یدانی خه‌باته‌وه‌، بۆ وه‌ده‌ست هێنانی مافی خۆیان، هه‌ر بۆیه‌ش چالاکڤانان بواری ژن ریخراوه‌یه‌کیان پیک هێنا به‌ پێشه‌نگایه‌تی خانمی سه‌دیقه‌ی ده‌وڵه‌ت ئابادی. به‌م شێوه‌یه‌ خه‌باتی ژنان له‌ سه‌رده‌می مه‌شروته‌دا ده‌ستی پێ کرد.
ئه‌و کات له‌ ئامارژوماریه‌کانی دوای تاج گوزاری ره‌زا شاه‌ 10_12 میلیۆن نفوس له‌ ئیران تۆمار کرا بوو‌ . به‌ڵام پرانی خه‌ڵک له‌و کاته‌دا گوند نشین بوون. لێره‌دا بۆمان ده‌رده‌که‌ویت که‌ چالاکڤانانی ژن له‌و سه‌رده‌مه‌دا ته‌نیا ژنه‌ ئه‌شره‌فزاده‌کان بوونه‌.
چالاکڤانان له‌و باوه‌ره‌دا بوون که‌ ئه‌گه‌ر ژنان له‌ ماڵه‌کناندا بینه‌ ده‌ره‌وه‌ و بێنه‌ نێو کاری بازاری ‌ ، به‌ تایبه‌ت به‌ کاری بازرگانی سه‌رقاڵ بن ،ده‌توانن رۆڵی به‌رچاو بگێرن بۆ گۆرانکاری له‌ کۆمه‌ڵگادا.

به‌ڵام ئه‌م هه‌ڵویسته‌ له‌ لایه‌ن پیاوانی سه‌رده‌مه‌وه‌ په‌سه‌ند نه‌ده‌کرا.
ته‌نانه‌ت له‌ لایه‌ن ژنانی چینی بورژوا خوازیش ئه‌م خواسته‌یه‌ دژبه‌رایه‌تی ده‌کرا. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ لای هێندێک ژنانی چینی بورژوا کار کردن له‌ نێو ماڵێش دا به‌ عه‌یبیان ده‌زانی(ئه‌وه‌مان له‌ بیر نه‌چێت که‌ ئه‌م گرووپه‌ ته‌نیا له‌ نێو ژنانی فارس دا هه‌بوون).
به‌ڵام ئه‌م خواسته‌یه‌ له‌ لایه‌ن ژنان به‌ گشتی له‌ چێنی کریکاران و هه‌روه‌ها رۆشنفکران پیشوازیه‌کی زۆرێ لی کرا.

له‌ بواری هونه‌ریدا ژنان زۆر به‌ که‌می خۆیان تێدا ده‌دیته‌وه‌ و به‌ شیوه‌یک ئه‌م پیشه‌یه‌ که‌م ره‌نگ بوو. ته‌نانه‌ت راوه‌ستانی ژنان له‌ به‌رامبه‌ر پیاوان نا په‌سه‌ند و بیێ شه‌رمی بوو، له‌ لایه‌ن پیاوه‌ ئیقتدار ته‌له‌به‌کان و کۆنه‌ فکره‌کاندا.
له‌ ئێراندا پیش سالێ 1910 هونه‌ری شانۆ به‌شێوه‌یه‌ک وابه‌سته‌ به‌ پێاوان بوو.
ژنان نه‌ک نه‌یان ده‌توانی وه‌کوو هونه‌رمه‌ند له‌ شانۆدا دا بن به‌ڵکو نه‌شیان ده‌توانی وه‌کوو تماشاچی ته‌ماشای شانۆ گه‌ریه‌که‌ بکه‌ن.
دوای کارو خه‌باتێکی زۆر بۆ یه‌که‌مین جار له‌ رۆژی یه‌کشه‌مه‌ی 2 ژانووه‌ ساڵی 1910 بۆ یه‌که‌مین جار ژن هاته‌ سه‌ر سه‌حنه‌ی شانۆله‌ ئێراندا .
ئه‌م هونه‌رنه‌مایه‌ به‌ زۆری له‌ لایه‌ن ژنه‌ ئه‌رمه‌نیه‌کان و مه‌سیحیه‌کان ده‌ستی پێ کرد و ریگای بۆ ژنانی موسولمانیش کرده‌وه‌ که‌ بتوانن به‌شداری شانۆ ببن و خۆیانی تێدا ببینه‌وه‌.
له‌ ده‌وای سه‌ڵته‌نه‌تی مه‌حه‌مه‌د عه‌لی شاه‌ ، رێگا کراوه‌ بۆ درووست بوونی حیزب .ئه‌وه‌ش کار ئاسانی ده‌کرد تا داواکاریه‌کانی کۆمه‌ڵگا بێنێته‌ سه‌ر زمان له‌ سیاسه‌تی رۆژانه‌دا. و هاوکات رێگا کرایه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ژنانیش به‌ شیئوه‌یه‌کی فه‌رمی بتوانن له‌ نیو حیزبه‌کاندا به‌شداری له‌ ره‌وشی سیاسی سه‌رده‌م دا بکه‌ن.له‌ ساله‌کانی 1909 به‌ دواوه‌ ژنان به‌ شێوه‌یه‌کی رێخستنی و چالاکانه‌ هاتنه‌ نێو مه‌یدانه‌وه‌ی سیاسیه‌وه‌ ،و ئه‌م حه‌ره‌که‌ته‌ش له‌ تارانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرت و له‌ شاره‌کانی دیکه‌ی ئێران ئاسایی بۆوه‌ و ژنانی شاره‌ستانی ودوور له‌ پایته‌ختیش هیدی هێدی رێخراوی خۆیان درووست ده‌کرد.
به‌ هاتنه‌ سه‌ر کاری ره‌زا شاه‌ و له‌ کاتی شه‌ری جیهانی دووه‌م ژنان حیزبی فه‌رمی خۆیان ئاواکرد له‌ بن نێوی شۆرای ژنان. دوا به‌دوا له‌ بن سه‌ختی شه‌ری جیهانی دووه‌م شۆرای ژنان بوو به‌ سازمانی مافی مرۆڤ.

ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌و ژنانه‌ له‌ به‌شداریان له‌ سیاسه‌ت و ئاوا کردنی ئه‌و رێخراوه‌یه‌ ئه‌وه‌ بوو که‌.
1_ کردنه‌وه‌ی مه‌کته‌ب بۆ ژنان و هاندانی ژنان بۆ خویندن
2_ تێکۆشان له‌ هه‌مبه‌ر فکریه‌تی کۆنه‌په‌رستی و داکۆکی کردن له‌ مافی ژنان.

‌به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ کردنه‌وه‌ی مه‌دره‌سه‌ له‌ ناوچه‌ی کورد نشیندا رووبه‌روی ناره‌زایه‌تیه‌کی زۆری پیاوان و کۆنه‌ فکران سونه‌تگه‌رای کوردی سه‌رده‌م بۆوه‌.

تا ساڵه‌کانی 1940 یش ژنانی کورد نه‌یانتوانی‌ ‌ بچنه‌ مه‌کته‌ب و بخوێنن، ژنانی خویندکاری کورد هه‌تا ساله‌کانی 1940 ئه‌وه‌ند ه‌که‌م بووه‌ که‌ ناتوانین ئاماژه‌ی پی بکه‌ین. ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌شیانتوانی بنوسن یا بخوینه‌وه‌ ، له‌ بنه‌ماله‌ی ئاغاکان و خانه‌کان بوون که‌ له‌ لایه‌ن مه‌لای مزگه‌وته‌کانه‌وه‌ فێری ئه‌لف و بێ عه‌ره‌بی بۆ خویندنه‌وه‌ی قو‌رئان ببون.

له‌ سه‌رده‌می مه‌شرووته‌وه‌ ژنان به‌ شیوه‌یه‌کی به‌ر چاو خۆیان له‌ نووسینی بابه‌ت له‌ رۆژنامه‌کاندا ده‌دیته‌وه‌ به‌لام زۆرینه‌ی ئه‌و ژنانه‌ به‌ نێوی پیاوان یان به‌ نێوی نهێنی نووسینه‌کانیان ده‌نووسی.
دوای محه‌مه‌د عه‌لی شاه‌ رۆژنامه‌ی ژنان به‌ فه‌رمی له‌ ئیراندا کرایه‌وه‌ به‌ نێوی (شکوفه‌ دانیش،زبان زنان). شکوفه‌ زانست و زمانی ژنان.
ژنان له‌ رۆژنامه‌کاندا به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر ئاکتیڤ کاریان ده‌کرد و بابه‌تی سرنج راکێشێ نێو کۆمه‌ڵگایان ده‌نووسی و جه‌ماوه‌رێکی زۆر لایه‌نگریان پێدا کرده‌بوو.

جێ ئاماژه‌یه‌ له‌ کاتی محه‌مه‌د عه‌لی شاه‌ به‌ زۆری حجابیان له‌ سه‌ری ژنان لا ده‌برد به‌ مه‌به‌ستی کۆتایی هێنان به‌ کولتوری کۆن. ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ‌ زۆرینه‌ی ژنان له‌ ماڵی خانه‌نشین بن و مافی چونه‌ ده‌ره‌وه‌یان له‌ لایه‌ن بنه‌ماڵه‌کانیان ڵێ سه‌ندراوه‌.
به‌ هۆکاری سونه‌تی بوونی کۆمه‌لگا و هه‌روه‌ها فکریه‌تی دینی تووندره‌و کۆمه‌لگا له‌ قاڵبێکی وشک دا مابۆوه‌، هه‌ر بۆیه‌ش محه‌مه‌د عه‌لی شاه‌ خوازیاری گۆرانکاری له‌ سیسته‌می کۆمه‌لگای ئه‌و کاتدا بوو، و ده‌یهه‌ویست ‌ ئێران به‌ره‌و وڵاتێکی سه‌نعه‌تی ببات ،به‌لام به‌ هۆکاری به‌ کار هینانی زه‌خت له‌ سه‌ر گه‌ل رووبه‌رووی ناره‌زایتیه‌کی زۆر بۆوه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ لایه‌ن تووندره‌وه‌ ئیسلامیه‌کانه‌وه‌، و ئه‌مه‌ش کرده‌وه‌یه‌کی نێگاتیڤی هه‌بوو له‌ سه‌ر پێشکه‌وتنی ژنان له‌ بواره‌ جیاوازه‌کاندا

به‌لام له‌کاتی ره‌زا شا، ئه‌م باروودۆخه‌ ‌هێور بووه‌ و ئازادی هه‌ڵبژاردن درا به‌ ژنه‌کان که‌ به‌ حیجابه‌وه‌ بگه‌رێن یا بێ حجاب.
به‌ڵام له‌ شوێنه‌ فه‌رمیه‌کان حیجاب بۆ ژنان قه‌ده‌خه‌ کرابوو به‌ تایبه‌ت له‌ مه‌کته‌به‌کاندا ئه‌وه‌ش له‌گۆر فکری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ نه‌ده‌گونجا،
زۆرینه‌ی ژنانی ئه‌و کات بۆ ئه‌وه‌ی به‌ بێ حجاب نه‌یان ده‌ویست له‌ مه‌دره‌سه‌کاندا بخوینن نه‌ ده‌چونه‌وه‌ بۆ خویندن و له‌ ماڵ دا ده‌مانه‌وه‌.
هه‌ر بۆیه‌ش‌ خه‌ڵک زۆرتر به‌ره‌و دین په‌نایان ده‌برد. ئه‌م گۆرانکاریه‌ش وای کرده‌بوو که‌ ژنان له‌ لایه‌ن بنه‌ماله‌که‌یانه‌وه‌ زۆرتر بچه‌وسینه‌وه‌ و ده‌سه‌لاتی باوک وبرا له‌ سه‌ریان زۆرتر ببیت و له‌ سه‌ر نیوی ناموس زه‌خت بخه‌نه‌ سه‌ر ژنان.

له‌ ده‌وره‌ی دووه‌می سه‌ڵته‌نه‌تی ره‌زا شاه‌ گوشاره‌کان له‌ هه‌مبه‌ر فکریه‌تی دینی تووندره‌و و ناره‌زایه‌کانی هه‌مبه‌ر سیستم ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ په‌ره‌ی گرت و بوه‌ هێزێکی سه‌رکوبگه‌ر، ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی گه‌ل و حاکم بوونی سیستمیکی ئیسلامی تووند ره‌و له‌ ئیراندا. شۆرشی ساڵی 1979 بووه‌ هۆی رووخانی ده‌سه‌لاتی سه‌لته‌نه‌ت ته‌له‌به‌کان و شای ئیران و تیکچوونی سیسته‌می چینایه‌تی حاکم به‌ سه‌ر کۆمه‌ڵگادا.

زۆرینه‌ی ژنان پێستیوانیان له‌ سه‌رهه‌لدانی 1979 ده‌کرد، به‌و هیوایه‌ی ژن به‌ بی جیاوازی ته‌به‌قاتی مه‌ئامه‌له‌یان له‌ گه‌ل بکردریت . به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ ژنان له‌ شۆرشی ساڵی 1979 ئێران دا رۆڵێکی پێشه‌نگیان هه‌بوو و له‌ هه‌مانکاتدا ریخستنێکی باشیان درووست کردبوو. به‌ڵام دوای هاتنه‌ سه‌ر کاری رژیمی کۆماری ئیسلامی به‌ پێشه‌نگایه‌تی خومه‌ینی ژنان دوای هێور بوونه‌وه‌ی سه‌رهه‌ڵدانه‌کان به‌ره‌و ماله‌کان کشانه‌ پاشه‌وه‌.
له‌و کاته‌دا به‌ ده‌ستووری خۆی خومه‌ینی ده‌ستوری ئێران له‌ سه‌ر بنه‌مایه‌کی دینی شێعه‌ی تووندره‌و نوسراوه‌. له‌ ده‌ستورنامه‌که‌دا ژنان ته‌نیا مافی ده‌نگدانیان پێ به‌خشراو له‌ هه‌موو مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌ مرۆڤایه‌تی‌ بێ به‌ری کران. و به‌ پێ ده‌ستووری دینی مه‌ئامه‌له‌ له‌گه‌ل ژنان ده‌کرا.
له‌ ده‌ستوری کۆماری ئیسلامی ئیران ئه‌م خالانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ سه‌ر ژنان دا سه‌پاوه‌.
1_ حجابی ئیجباری بۆ ژنان .
2_ته‌مه‌نی هاوسه‌رگیری بۆ ژنان که‌م کرایه‌وه‌ بۆ 9 ساڵ،
( به‌ خواستی دایک و باوک)
3_ هه‌ر دوو ژن به‌ یه‌ک پیاو داده‌ندرێت له‌ کاتی شاهیدی له‌ دادگادا
4_ سه‌نگسار و ئێعدام بۆ ژن له‌ سه‌ر ناموس
کاتیک پیاو ژنه‌که‌ی خۆی له‌ سه‌ر بابه‌تی ناموسی بکوژێت له‌م سیسته‌مه‌دا له‌ 3ساڵ تا 5 ساڵ سزای زیندانی بۆ ده‌بردرێته‌وه‌.
5_ ژن به‌ بێ ئیزنی باوک، برا، میرد یا پیاوانی بنه‌ماڵه‌که‌ی وه‌کوو مام و خال هتد.. مافی هێچ چه‌شنه‌ کارێکی پێ نادریت.
6_ پیاوان ده‌توانن به‌ مه‌یلی خۆیان هه‌ر چه‌ند ژنیک که‌ ده‌یانه‌وێت، ده‌وتوانن ی هاوسه‌رگیری بکه‌ن.
7_ هاوسه‌رگیری به‌ شێوازی سیغه‌ ئازاده‌
8_ مافی جودابوونه‌وه‌ ته‌نیا به‌ پیاوه‌ و ژنان مافی ئه‌وه‌یان نیه‌ که‌ داوای جودابوونه‌وه‌ له‌ هاوسه‌ره‌کانیان بکه‌ن.
9_ له‌ کاتی جودا بوونه‌وه‌دا منداڵ به‌ باوکی ده‌به‌خشرێت و ژن هێچ مافێکی به‌ سه‌ریانه‌وه‌ نیه‌.
10 _ژنان مافی له‌ بار بردنی منداڵ یان نیه‌ به‌ بێ ئیزنی هاوسه‌ره‌کانیان
11_ ژنان مافی خۆ پاڵاوتنیان بۆ پۆستی سه‌رۆک کۆماری نیه‌ یا هیچ چشنه‌ کاری سیاسیان نیه‌ له‌ ده‌ستوردا.

هه‌ر وه‌ک له‌م خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا بینیتان ژنان دیسان که‌وتنه‌ به‌ر هێرشی چه‌وساندنه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت له‌ مافه‌ سه‌ره‌تایه‌کانیشیان بێ به‌ری کران.
سه‌ره‌رای هه‌موو ئاسته‌نگیه‌کان ژنان دیسان له‌ نێو سیسته‌می ئسلامیدا هه‌ستان به‌ خۆ رێکخستن کردن له‌ دژی سیسته‌می پیاو سالاری و دین سالاری، کۆماری ئیسلامی له‌ ئیران.

ژنانی کورد
له‌ نیوو كورداندا و له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌ ده‌ستپێکی ده‌وره‌ی دووه‌می ره‌زا شاه‌ وه‌ بگره‌ هه‌تا کۆماری ئیسلامی له‌ ئیران ،ژنانی کورد به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر ئاکتیڤ له‌ هه‌مبه‌ر هیزه‌ چه‌وسێنه‌ره‌کانی هه‌ر دوو سه‌رده‌می ده‌سه‌‌ڵات داری سه‌ڵته‌نه‌تی و کۆماری ئیسلامی له‌ به‌رخۆدانیکی بێ وینه‌دا بوون. ئێمه‌ ناتوانین باس له‌ کۆماری کوردستان له‌ مه‌هاباد و رۆڵی ژنان له‌و سه‌رده‌مه‌دا نه‌که‌ین.
(له‌ به‌شی یه‌که‌می بابه‌ته‌که‌دا ده‌توانن له‌ سه‌ر رۆڵی ژنان و ریخستنی له‌ کۆماری کوردستاندا بخوێنه‌وه‌).

ژنانی کورد به‌ شیوه‌یه‌کی چالاک به‌شداریان له‌ خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی گه‌لی کورد دا کردوه‌و رۆڵێکی به‌رچاویان گێراوه‌. ئه‌لبه‌ت رۆڵی ژنانی کورد به‌ شێوه‌یه‌کی پیشتیوان یا هێزی پشته‌وه‌ی شۆرشه‌کان بووه‌، هه‌ر بۆیه‌ش به‌ شیوه‌یه‌کی روون و ئاشکرا ئاماژه‌ به‌ کاروو خه‌باتی ئه‌م ژنانه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا نه‌کراوه‌.

پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بکه‌ین که‌ له‌ رۆژهه‌لاتی کوردستان هه‌تا ئه‌م دوایانه‌ش زۆر گرینگی به‌ رۆڵی ژنان چ له‌ بواری خه‌باتی سیاسی، ئابوری، نه‌ته‌وه‌یی، جڤاکی نه‌دراوه‌. به‌س نابێت ئه‌وه‌مان له‌ بیر بچێت که‌ رێخراوه‌گه‌لێک درووست بوونه‌ ،به‌ڵام له‌و ئاسته‌دا نه‌بووه‌ که‌ وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی پرسه‌کانی ژنان ببن له‌ کۆمه‌ڵگادا .

له‌ نیو ئه‌و رێخراوی ژنانی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان ده‌توانین ئاماژه‌‌ به‌ رێخستنی فه‌مینیستی بکه‌ین له‌ ‌ شاری سنه‌ .ریخراوێک له‌ سه‌ر نێوی ریخراوی فه‌مه‌نیستی دامه‌زرا که‌ زۆرتر فکریه‌تی فه‌مه‌نیستی تووندره‌وی کلاسیکی له‌ خۆ ده‌گرت،ئه‌وه‌ش له‌ گۆر سیسته‌می کۆمه‌ڵگای کوردی یه‌کی نه‌ده‌گرته‌وه‌ و دوای ماوه‌یه‌کی کورت ئه‌م ریخراوه‌یه‌ هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌.
له‌ هه‌مان کاتدا له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان که‌مپینێک له‌ سه‌ر نیوی که‌مپینی یه‌ک میلیۆن ئیمزا له‌ سالی 2006 ده‌ستی پی کرد، ئه‌م که‌مپینه‌ له‌ سه‌راسه‌ری ئێراندا ژنان به‌ شێوه‌یکی باش پێشوازیان لێ کرد و ته‌نانه‌ت سرنجی رێخراوه‌کانی به‌یانیان بۆ خۆیان راکێشا، ئه‌م رێخراوه‌یه‌ به‌ پێشه‌نگایه‌تی ژنانی کورد وه‌کو زێنه‌ب بایه‌زیدی، رووناک سه‌فازاده‌، هانا عه‌بدی ...هتد، به‌رێوه‌ ده‌چوو که‌ ئیستا ئه‌م ژنانه‌ له‌ به‌ندینخانه‌کانی ئیران ده‌ست به‌سه‌ر کراون.
له‌ بواری سیاسی و چه‌کداری له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان هه‌روه‌ک ئاماژه‌مان پێ کرد، ژنانی کورد به‌ دریژای مێژوو رۆڵێکی گه‌وره‌یان بینیوه.
ئه‌مرۆکه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان ژنان سه‌ره‌رای هه‌موو گوشاره‌کانی که‌ له‌ سه‌ریانه‌ پۆل پۆل روو له‌ چیاکانی کوردستان ده‌که‌ن و به‌ به‌رخۆدانێکی بێ وێنه‌ مێژووی ژنی ئازاد له‌ لاپه‌ره‌کانی مێژووی کوردی و ژناندا تۆمار ده‌که‌ن
+ نوشته شده در  Mon 12 Oct 2009ساعت 10:53 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

مێژووی ژنانی کورد و رۆڵی له‌ شۆرشه‌کاندا
 

avatar
نیگار عینایه‌تی
به‌ر له‌ هه‌ر شتیک ده‌بی دان به‌ وه‌ دا بنێن که‌ لێکۆلینه‌وه‌و سه‌رچاوه‌ زانستیه‌کان له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووری کۆمه‌ڵگای کورده‌وای رۆز که‌من.
له‌ لاپه‌ره‌ مێژووه‌کاندا هه‌ژارترین لاپه‌ره‌کانی وابه‌سته‌یه‌ به‌ ژنانی کورد. و جێ ئاماژه‌ پی کردنه‌ که‌ سه‌رچاوه‌کانی که‌ ده‌که‌ونه‌ به‌ر ده‌ستمان ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ نوسه‌ره‌ به‌یانیه‌کانی که‌ سه‌ردانی کوردستانیان که‌ردووه‌ و شته‌‌ سه‌ره‌نج راکێشه‌کانیان نۆسیوه‌ته‌وه‌. ئه‌وه‌ش هه‌ر له‌ گۆر بیر و باوه‌روو تێگه‌یشتنی خۆیان هه‌ڵیان سه‌نگاندووه.

مێژوو نوسان مێزووپوتامیا به‌ وڵاتی ئومید و هیوا و گه‌ران بۆ به‌دی هاتنی ئازادی ناساندووه‌ . سه‌رچاوه‌ی خه‌بات بۆ وه‌ده‌ست هینانی ئازادی مرۆڤایه‌تی یان گه‌راندۆته‌وه‌ بۆ ئه‌م ناوجه‌یه‌ پڕ به‌ پیته‌.
میزووپوتامیا وڵاتی ئیشتاره‌ ، مالیکردنی ئازه‌ڵ و چاندنی دانه‌وێله‌ بۆ یه‌که‌م جار له‌م ناوچه‌یه‌ به‌ ده‌ست ژنان ئه‌نجام دراوه‌، هه‌ر بۆیه‌ ژنان ده‌کرێنه‌ خوداوه‌ندوو ده‌گاته ئاستی‌ په‌ره‌ستێشی خوداوه‌ندی و به‌ ئیلاهه‌ بوون . هه‌موو زانستوو لێکۆلینه‌وه‌کان ئکۆلۆژی ئه‌م راستیه‌یان سه‌لماندووه‌، به‌لام ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ دوای ئیشتاره‌وه‌ به‌جێ ماوه‌ن دواکه‌وتووترو بێچآره‌ترین ژنانی جیهانن که‌ بنه‌مای خێزان و کۆمه‌ڵگای هه‌یی له‌ سه‌ر ئه‌م ژنانه‌ پێکهاتووه‌.
ته‌نانه‌ت شوێنه‌وارانی که‌ خوداوه‌ندی ژنی لێ له‌ دایه‌ک بووه‌ خاپوور و وێران کراوه‌، و بۆته‌ که‌لاوه‌یه‌ک که‌ جێپه‌نجه‌ی ژنی پێوه‌ دیار نه‌ماوه‌. ئه‌م شوێنه‌ی که‌ به‌ لانکه‌ی مرۆڤایه‌تی ناوزه‌د ده‌کریت بۆته‌ گۆره‌ستانی مرۆڤایه‌تی. و پێدا چونه‌وه‌ به‌ مێژووی ئه‌و سه‌ر ده‌مه‌ وه‌کوو ئه‌وه‌وایه‌ که‌ گۆره‌کان هه‌ڵکه‌نین و رۆهیان به‌ به‌ردا که‌ینه‌وه‌.
به‌ر له‌ هه‌ر شتێک پێدا چوونه‌وه‌ و ناساندنی که‌سایه‌تیه‌کانی وه‌کوو ئیشتار و زه‌نۆبیا و هه‌تاکیلۆپاترا، سه‌میره‌، ئه‌میسیه‌کان و هتد.. که‌ بناغه‌ی مێژوو و خه‌باتی ژنانیان ده‌ست پێ کردووه‌ پێویسته‌.

له‌ دوای شه‌روو پێکدادانی خوداوه‌ندانی ژنان له‌ گه‌ڵ خوداوه‌ندانی پیاوان له‌ پانتیۆم دا(مه‌جلیسی خوداوه‌ندان که‌ 3000 خوداوه‌ندی تیدا هه‌بوو)خوداوه‌ندی ژن تیامات که‌ گه‌وره‌ترین خوداوه‌ندی ژن بوو له‌ شه‌ر له‌ گه‌ڵ خوداوه‌ندی پیاو ماردۆک ، شکه‌ستی خوارد. شکه‌ستی تیامات پلانێک بوو که‌ له‌ لایه‌ن خوداوه‌نده‌ پیاوه‌کانه‌وه‌ دارێژرابوو بۆ ئه‌وه‌ی تیامات ده‌سه‌ڵاتی زۆرتر نه‌بێت هه‌موو خوداوه‌نده‌کان هه‌ر یه‌ک به‌شێک له‌ هێزی خۆیان داناو مه‌ردۆخ که‌ نیوی پیاو بوو و نیوی ئه‌ژدیهایان ساز کرد له‌ سه‌ره‌که‌دا تیامات بردیه‌وه‌ به‌لام دوای که‌وتنی مه‌ردۆخ له‌ پشته‌وه‌ خه‌نجه‌ر له‌ تیامات ده‌دات و ده‌یکوژێت هه‌تا ئه‌و کات به‌شداری ژنان و پیاوان به‌ یه‌ک ئه‌ندازه‌ بوو له‌ مه‌جلیسی خوداوه‌ندان دوابه‌دوای کوژرانی تیامات له‌ مێژووی میتۆلۆژیدا به‌شدار بوونی ژنان له‌ پانتیۆم دا به‌ره‌و که‌م بوون ده‌روات، ئه‌وه‌ش یه‌که‌مین شکه‌ستی ژنان به‌وو له‌ مێتۆلۆژی و مێژووی ژنان دا.
له‌ مێتۆلۆژی گلگامیش دا بۆ یه‌که‌م جار ژن بووه‌ ئامرازی به‌کار هێنان له‌ لایه‌ن پیاوانه‌وه‌. ئه‌وه‌ش به‌م سیوازه‌ بوو که‌ تاپتیلا یه‌که‌مین ژن بوو که‌ گلگامێش به‌ کاری هینا بۆ فریودانی ئه‌نکیدۆ. بۆ ئه‌وه‌ی له‌ سروستی بوون ده‌ری بینێت و بیهێنێته‌ نێو گۆمه‌لگای شاره‌ستانیه‌ته‌وه‌. ئه‌وه‌ش دووه‌م شکه‌ستی ژنان بوو له‌ مێژوودا که‌ بووه‌ ئاله‌تی به‌کار هێنانی جنسی له‌ لایه‌ن پیاوانه‌وه‌ سوکایه‌تی پێ کردنی.

دوابه‌دوا په‌ره‌ستگاکانی خوداوه‌ندی ژنان کران به‌ شوێنی خۆشگوزه‌رانی پیاوان و به‌ زۆری ده‌ست دڕێژییان ده‌که‌رده‌ سه‌ر ژنان له‌م شووێنه‌ پێرۆزه‌ی که‌ زیاره‌تگای خوداوه‌ندی ژنان بوو .
دروست بوونی دین و ته‌ک خودایی له‌و کاته‌وه‌ ده‌ست ده‌ست پێ ده‌کات که‌ ئیتر ژن واتای خۆی له‌ ده‌ست داوه‌. ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی دین به‌م شێوازه‌ی هه‌یی دا برێژرێت، که‌ ته‌نانه‌ت له‌ بچوکترین ماف بێ به‌ری بێت.
له‌و کاته‌وه‌ بوو که‌ که‌سایه‌تی ژن واتای خۆی له‌ ده‌ست ده‌دات و به‌ره‌و به‌ کویله‌ بوون ده‌روات و وه‌کو کالا بازه‌رگانی پێوه‌ ده‌کرێت.

به‌ دریژایی 5000 هه‌زار ساڵ ژنان به‌ کویله‌ بوون و به‌ بێ که‌سایه‌تی ژیانیان به‌ سه‌ر بردووه‌. و به‌ هاتنی دین(ئاین) ژن هه‌ر به‌ ته‌واوی که‌سایه‌تی خۆی له‌ ده‌ست ده‌دات و ته‌نانه‌ت وه‌کوو ئینسان چاوی لێ ناکردرێت سه‌ره‌رای ئه‌وش که‌سایه‌تیه‌کانی وه‌کوو(هاجه‌ره‌ ، سارا. مریه‌م،زێنه‌ب،ئامینه‌، فاتمه‌، ئایشێ، خه‌جیجه‌ ) توانیان له‌ گۆشه‌یه‌کی میژوودا هه‌بوونی خۆیان بسه‌لمێنن و توانیان سه‌ره‌رای ئاسته‌نگیه‌کان رۆڵی خۆیان له‌ ساختاری دینه‌کاندا بگێرن.

هه‌ر وه‌کوو باسی لیوه‌ ده‌کریت میسوپوتامیا وڵاتی به‌رینی کوردان بووه‌ و که‌ سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی دین و بیرو باوه‌ره‌کان تیدا خولقاون هاوکات رۆلێکی گرینگی له‌ هه‌بوونی سیاسه‌تی ئه‌و کاتدا هه‌ببوه‌ و خاوه‌ن هێز و جێگایه‌کی تایبه‌تی بووه‌. بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ دراوسیکانی بتوانێت ئاشتی سه‌قامگیر بکات ئیمپراتوره‌کانی ئه‌و سه‌رده‌م کچه‌کانی خۆیان پێشکه‌شی ئیمپراتوری دراوسی یان خاوه‌ن هێزی ده‌کرد. له‌وێ دا باس له‌ نه‌فه‌رته‌یتی ژنی پادیشای میسر که‌ کچه‌ کوردێک بووه‌ ده‌کریت که‌ پێشکه‌شی خوداوه‌ندی میسر کراوه‌.
و گوایه‌ باخچه‌ی هه‌ڵواسراوی بابل و باشوری میزووپۆتامیا بۆ کچه‌ چیایی کوردستان درووست کراوه‌ که‌ ژنی ئیمپراتۆری فارس بووه‌ که‌ هه‌ر به‌ کێوو و چیا دڵی کراوه‌ته‌وه‌.

به‌ گوێره‌ی گووته‌کانی تۆمابوا ژنانی گۆتیه‌کان خاوه‌ن هێز و گه‌ڵی جار سه‌رکێشی سوپا و ‌هێرشه‌کانی گه‌لانی دراوسێیان که‌ردوه‌ و رۆڵێکی گه‌وره‌یان بینیوه‌. به‌وه‌ش دیار ده‌بیت که‌ ژنان دیسانیش رۆڵی خۆیان له‌و سه‌رده‌م دا گیراوه‌ به‌ڵام زۆر به‌کمی باسی لێوه‌ کراوه‌.



پشت گوێ خستنی مێژووی کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووری ، هاوکات زیاتر گرینگی دان به‌ مێژووی سیاسی نه‌ک هه‌ر کورد به‌ڵکوو هه‌موو رۆژهه‌ڵاتی ناوین ده‌گریته‌وه‌. و ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ئیمه‌ نه‌توانین دیمه‌نێکی راستینی رۆلی ژنان له‌ مێژژوی کوردان به‌رچاو بخه‌ین. هه‌ر بۆیه‌شه‌ ده‌بێ به‌ ناچاڕێ په‌نا ببه‌ینه‌ به‌ر ئه‌‌م یه‌ک دوو سه‌ده‌ی که‌ له‌ مێژوو تۆماری کراه‌و‌.ئه‌وه‌ش بۆ شایه‌که‌ که‌ له‌ میژووی ژنان دا هه‌یه‌.
ئیمه‌ ده‌زانی کاتێک دوژمان هێرشیان کردۆته‌ سه‌ر وڵاتی میسۆپۆتامیا یه‌که‌م کاریک که‌ کردویانه‌ ئاگریان له‌ په‌رتوکخانه‌کان به‌ردواوه‌ بۆ سرینه‌وه‌ی میژووی ئه‌و سه‌ر ده‌مه. ئه‌وه‌ش خۆی له‌ خۆیدا گه‌وره‌تین شکه‌ستی زانیستی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ گه‌ڵ خۆی هێناوه‌.
ته‌نیا پشت به‌سته‌ن به‌ گوته‌کانی زاره‌کی ناتوانێت راستینه‌ی ئه‌و کات بخاته‌ روو. هه‌ر بۆیه‌ش گه‌لی کورد وه‌کوو نه‌ته‌وه‌یه‌ک که‌ له‌ خاکێکی به‌ پیت دا ژیاون زۆر جار هێرشی به‌م شێوازه‌ی کراوه‌ته‌ سه‌ر و میژوو و زانسته‌کانی به‌ تاڵان براوه‌. وه‌کوو مێژوو ناس هێرۆدۆد باسی لیوه‌ ده‌کات میتسوپوتامیا ولاتی زانستی ئه‌ستێره‌ ناسی، ریازیات، کۆمه‌لناسی، کشاوه‌رزی و ئاسه‌نگه‌ری بووه‌.
.
سه‌رچاوه‌کانی مێژووی به‌ شانازیه‌وه‌ باسی پله‌و پێگه‌ی هێندی ژنی نێوداری کۆمه‌ڵگه‌ی فۆئۆداڵی و خێله‌کی نێو کوه‌ردان ده‌که‌ن. به‌ڵام ئه‌م نموونانه‌ زیاتر پێوه‌ندیان به‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام سه‌رچاوه‌کان زۆر به‌ که‌می ده‌چنه‌ نیوو بابه‌ته‌کانه‌وه‌ و ته‌نیا له‌ نێوه‌کان زیاتر زانیاری له‌ بواری که‌سایه‌تیه‌کانمان بۆ وه‌ده‌ر ناخه‌ن.

گه‌ڵێک له‌ نوسه‌رانی به‌ نێو بانگ وه‌کوو (دیللا ڤالییه‌ و سۆن، ئیدمۆندز ، مینۆرکسی ، ڤیلجیڤسکی) و زۆر نووسه‌ری دیکه‌ به‌م شێوه‌یه‌ له‌ مه‌ر ژنانی کورد دواوه‌ن.
تۆما بوا له‌ مه‌ر ژنانی کورد ده‌ڵێ که‌(( ژنان شان به‌ شانی پیاو کار ده‌که‌ن و سه‌ره‌رای کاری ده‌ره‌وه‌ کاری نێو ماڵیش به‌ ئه‌وستۆ ئه‌وانه‌. شتێکی سه‌ره‌نج راکێش ئه‌وه‌یه‌ له‌ نێو کوردان، ژنان له‌ دوای مردنی هاوسه‌ره‌کانیان جێگای مێرده‌کانیان ده‌گرنه‌وه جا چ له‌ بواری ماڵ یان هۆز ، ته‌نانه‌ت له‌ گۆره‌پانی شه‌ریش دا. ))

لیرزی رۆژهه‌ڵات ناسی به‌نیو بانگ له‌ مه‌ر ژنانی کورد ده‌ڵێ ((پێوه‌ندی ژن و پیاوی کورد له‌ ئاستێکی به‌رز دایه‌. و پیوه‌ندی هاوسه‌رێتی لایان زۆر به‌ نرخ و پیرۆزه‌. پیاوانی کورد باوه‌رێکی زۆریان به‌ ژنانیان هه‌یه‌ و له‌ کۆمه‌ڵگای کورده‌واریدا پیاوه‌کان ته‌نیا یه‌ک ژنیان هه‌یه‌ تا مردن .))

بۆ نموونه‌ بابی مێژوو نووسی کورد شه‌ره‌فخانی به‌دلیسی باسی ده‌وڵات خانم ده‌کات که‌ له‌ ساڵی 1316-1317 له‌ میرنشینئ لوری بچوک له‌ دوای مردنی هاوسه‌ره‌که‌ی ده‌سه‌ڵاتی گرتۆته‌ ده‌ست. وه‌هه‌ر وه‌ها باس له‌ وه‌ ده‌کات که‌ له‌و ناوچه‌یه‌ کۆمه‌ڵه‌ خێڵه‌کیه‌ سه‌ردارانی هۆز و خێله‌کان ئاماده‌ نه‌بوون مل بۆ ده‌وڵه‌ت خانم بده‌ن ، ئه‌وێش به‌ ناچاری ده‌ست له‌ ده‌سه‌ڵات هه‌ڵده‌گرێت و ده‌یدات به‌ میرعه‌زه‌دین حوسه‌ینی برای.

هه‌روه‌ها شه‌ره‌فخان باسی حه‌لیمه‌ خانمی هه‌کاری، کوێخا نیرگزی شوانمان بۆ ده‌کا که‌له‌ نێو ئه‌و ده‌وه‌ره‌ نێوبانگیان ده‌رکردووه‌
.
له‌ نێو ژنانی شاعێرو نووسه‌رانی سه‌ده‌کانی رابردوودا ماه‌ شه‌ره‌فخانی ئه‌رده‌ڵان که‌ به‌ مه‌ستووره‌ی ئه‌رده‌ڵانی ناسراوه‌ رۆڵێکی مه‌زه‌نی بینیوه‌.مه‌ستووره‌ خانی ئه‌رده‌ڵان سه‌ر باری دیوانی شێعره‌که‌ی که‌ له‌ بیست هه‌زار به‌یت پێک هاتووه‌ و له‌ ساڵی 1926 له‌ ژێر نیوی (دیوان ماه‌ شه‌ره‌ف خانم کوردستانی _ مه‌ستووره‌ ) له‌ چآپ دراوه‌ مێژووی ئه‌رده‌لانی نوسیوه‌ته‌وه‌ که‌ له‌ سه‌ر ده‌می خۆی دا مێژوو نوسینه‌وه‌ ته‌نیا کاری پیاوان بووه‌. به‌ وته‌ی خانمه‌ رۆژهه‌ڵات ناسی رووسی ڤاسیلییڤا مه‌ستوره‌ خانم شوێنێکی تایبه‌تی له‌ هیستوگرافی ئه‌رده‌ڵاندا له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان هه‌یه‌. ده‌ست نووسه‌که‌ی ماه‌ شه‌ره‌ف خانم له‌ ساڵی 1946 له‌ سنه‌ چآپکراوه‌ و هه‌ر هه‌مان رۆژهه‌ڵات ناس کتێبه‌که‌ی وه‌رگه‌راندۆته‌ سه‌ر زمانی رووسی و له‌ سالێ 1990 له‌ مۆسکۆ بڵاو کراوه‌ته‌وه‌.

8march.jpgخانزاد خانی خوشکی میر سلێمان فه‌رمانره‌وای میرنشێنی سۆران،له‌ دوای ئه‌وه‌ی ۆالی به‌غدا میر سه‌لیمان ده‌کوژی ، خانمه‌ میرزاده‌یه‌ وه‌کو ئه‌میره‌ی سۆران له‌ مێژووی کوردی و ژنان دا نیوی ده‌رکردووه‌ و به‌ وته‌ی مێژوونووسان زۆر شوینه‌واری له‌ د‌وای خۆی به‌جی هێشتوه‌.وه‌کوو پرد، مزگه‌وت، قوتانخانه‌ و تا ئیستاش شوێنه‌واری کۆشکی خانزاد له‌ هه‌ریر ماوه‌. له‌ کاتی فه‌رمانره‌وایی خانزاد شاری شه‌قڵاوه‌ زؤر گه‌شه‌ی کردووه‌ و هاوینه‌ هه‌واری قه‌رالیچه‌ بووه‌ و له‌ سه‌ر لوتکه‌ی چیای سه‌فینیش گۆره‌پانێک به‌ نێوی خانزاده‌وه‌ هه‌یه‌ و ده‌گێرنه‌وه‌ که‌ هاوینان له‌و شوینه‌ هه‌ساوه‌ته‌وه‌. وه‌هه‌روه‌ها له‌ هه‌مووی گرینگتر ده‌ڵێن که‌ گوایه‌ خانزاد بۆخۆشی له‌ هه‌موو شه‌ره‌کاندا به‌شدار بووه‌.

مه‌لا مه‌حمودی بایه‌زیدیش باس له‌ وه‌ ده‌کات که‌ له‌ کاتی شه‌ری 1877 دا له‌ نیوان ده‌وڵه‌تی ئوسمانی و رووسیادا قه‌ره‌ فاتم سه‌رکێشی 500 سواری کوردی کردووه‌ له‌ ناوچه‌کانی قارس و ئه‌رزه‌رۆم.

میتۆته‌ر لیخیش باس له‌ به‌شداری چالاکانه‌ی ژنانی کورد ده‌کات له‌ کاتی سه‌رهه‌ڵدان و راپه‌رینه‌کان.
مێجه‌رسۆن که‌ له‌ ساڵی 1909 له‌ ژیر نیوی بازرگان ده‌چیته‌ هه‌ڵه‌بجه‌ و له‌ نزیکه‌وه‌ عادیله‌ خانمی هاوسه‌ری عوسمان پاشای چاف ده‌ناسێ. به‌ وته‌ی سۆن عادیله‌ خانم ژنێکی بێ هاوتایه‌ و تێگه‌یشتو و خاوه‌ن که‌سایه‌تیه‌کی به‌ هێز بووه‌. بۆ خۆی به‌ ته‌نیا فه‌رمانره‌وای شاری شاره‌زوور بوووه‌، بێجگه‌ له‌ کاری سیاسی بۆ خۆی دادگایه‌کی هه‌بووه‌ که‌ به‌ عادیلانه‌ تاوانبارانی سه‌زا ده‌دا. و له‌ شآری هه‌له‌بجه‌ کۆشک و ته‌لاری جوان بازارێکی باشی بۆ بازرگانی درووست کردوو. ئه‌م بازاره‌ سرنجی ئوسمانیه‌کانی له‌ سه‌رده‌می خۆی دا راکێشابوو و ده‌یان ویست به‌ هه‌ر شیوه‌یه‌ک بێت بچنه‌ نێو شاری هه‌له‌بجه‌وه‌، به‌ڵام عآدیله‌ خانم به‌ ‌هیچ شێوه‌یه‌ک ده‌رفه‌تی پێیان نه‌ده‌دا که‌ بێنه‌ نێو حوکمرانیه‌که‌یه‌وه. له‌م ده‌ڤه‌ره‌ هه‌موو که‌س رێزیان له‌ عادیله‌ خانم گرتووه‌ و که‌س له‌ فه‌رمانه‌کانی سه‌رپێچی نه‌کردووه‌.و نازناوی جان به‌هادوۆری یان پێ به‌خشیوه‌.
عادیله‌ خانم دوای کۆچی دوایی هاوسه‌ره‌که‌ی له‌ دوای شه‌ری جه‌هانی یه‌که‌م سه‌رکردایه‌تی یه‌کیک له‌ گه‌وره‌ترین هۆزی کوردی ده‌کرد که‌ هۆزی جاف بووه‌.

ئیدمۆندز باس له‌ حه‌بسه‌ خانی نه‌قیب ده‌کات که‌ هاوسه‌ری شێخ قادری برای شێخ مه‌حمودی حه‌فید بووه‌ و به‌ ژنێکی زیره‌ک و نێودار پێناسه‌ی ده‌کات و ده‌ڵی که‌ له‌ سیاسه‌تی نا وچه‌که‌دا رۆلیکی گرینگی بینیوه‌ و سه‌رگه‌وره‌ی ژنانی شاری سوله‌یمانی بووه‌، یه‌کێک له‌ کاره‌کانی که‌ ئه‌نجامی داوه‌ ئه‌وه‌ بووه‌ تێکۆشاوه‌ که‌ مه‌دره‌سه‌یه‌کی ئێوارانه‌ بۆ ژنان درووست بکات. و هه‌ر له‌ سوله‌یمانیه‌وه‌ هاری کاری کۆماری مه‌هابادی کردووه‌ و ته‌نانه‌ت پێشه‌وای نه‌مر نامه‌ی سوپاسگوزاری بۆ ناردووه‌.
ئیدمۆنز له‌ نووسینه‌کانی دا باس له‌ وه‌ ده‌کات که‌ هیز و توانایه‌کی زۆر له‌ پیکهاته‌ی ژنی کوردا هه‌یه‌ و هه‌میشه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن خۆیان پێش بخه‌ن و له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵی (هه‌میشه‌ و له‌ یه‌که‌م رۆژی ده‌ست به‌ کار بوونمانه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ی کوردییه‌کاندا بی وچان داوامان ڵئ ده‌کری که‌ مه‌دره‌سه‌ بۆ کچان بکه‌ینه‌وه‌ و نه‌ک ته‌نها له‌ شار و شارۆچکه‌کان ته‌نانه‌ت له‌ گونده‌کانیش)


مینا خانم هاوسه‌ری نه‌مر پێشه‌وا قازی له‌ سه‌ره‌تای کار و خه‌بات سیاسی هانده‌ری بووه‌ بۆ کار و خه‌باتی له‌ دامه‌زراندنی کۆماری مه‌هاباد، و له‌ سه‌ر ده‌می کۆمار له‌ مه‌هاباد یه‌کێتی ژنانی دامه‌زراند بۆ خۆشی سه‌ر په‌رستی رێخراوی ژنانی ده‌کرد،له‌ سه‌رده‌می کۆمار مینا خانم بۆ به‌ده‌ست هێنانی مافی ژنان و دابین کردنی مه‌دره‌سه‌ بۆ ژنان خه‌باتێکی‌ مه‌زه‌نی کردووه‌.

رابیعه‌ خانم سه‌رگه‌وره‌ی نانه‌واکانی شاری سوله‌یمانی بووه‌و ، رۆلێکی گرینگی بینیوه‌ له‌ دابینکردنی نان له کاتی شه‌ر دا.
فاتمه‌ خانم ره‌واندزی له‌ دوای مردنی هاوسه‌ره‌که‌ی کارو باری 8 گونده‌ی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ی گرتۆته‌ سه‌ر ئه‌ستۆی خۆی و هه‌موو جۆره‌ بازرگانیه‌کی ده‌کرد. خه‌ڵکی ده‌ڤه‌ر ئه‌وه‌نده‌ باوه‌ریان پێ هێنابوو که‌ به‌ نوێنه‌ری خۆیان هه‌لیان بژارده‌بوو.

پیه‌ترۆ گه‌ریده‌یه‌کی ئۆروپایی له‌ گه‌شتێکی بۆ کوردستان به‌م شێوه‌یه‌ باسی ژنانی کورد ده‌کات ( ژنه‌کانیان بی ده‌موچاوداپۆشین به‌ سه‌ر به‌ستی دین و ده‌چن و له‌ گه‌ڵ پیاواندا چ کورد وچ بیانی به‌ ئازادی گفتۆ گۆ و هه‌ڵس و که‌وت ده‌که‌ن))
.
له‌ دوای شه‌ری یه‌که‌می جیهانی و له‌ ساڵی 1919 بۆ یه‌که‌مین جار له‌ گۆر زانیاری و هه‌وڵه‌کانی سه‌رچاوه‌کانی مێژوو ، یه‌که‌مین رێخراوه‌ی ژنانی کورد له‌ ئه‌سته‌نبۆل دامه‌زرا. ئه‌نجوم خانمی هاوسه‌ری موسته‌فا پاشای یامولکی سه‌رۆکی کۆمه‌ڵه‌که‌ بووه‌. زۆرتر داوای مافی ژنان و دابینکردنی مه‌دره‌سه‌ و برایه‌تی گه‌لان کاری کردووه‌و له‌ بواری په‌روه‌رده‌ی منداڵان هه‌نگاوێکی مه‌زنی هه‌ڵگرتووه‌. له‌ کاتی سه‌رهه‌ڵدانی که‌مالیزمه‌وه‌ ئه‌م رێخراوه‌یه‌ په‌رته‌وازه‌ ده‌بن.
له‌ وه‌ زیاتر هێچ زانیاریه‌کی باشترمان له‌ به‌ر ده‌ست دا نییه‌

فاتیمه‌ محێدین و گوزیده‌ خانم هاوسه‌ری عه‌بدولعه‌زیز یامولکی ئه‌و دوو ژنه‌ کورده‌ بوون که‌ زه‌نگی کاروانی خویندنیان له‌ باشوری کوردستان لێدا. و به‌ درێژایی ته‌مه‌نیان هه‌وڵی فێرکردنی زانست به‌ کچانی کوردیان داوه‌ سه‌ره‌رای ئه‌و هه‌موو ئاسته‌نگه‌ی که‌ هه‌بووه‌.
یه‌کیک له‌ لایه‌نه‌ لاوازه‌کانی چالاکی ژنانی کورد له‌ بواری رۆژنامه‌ گه‌رییه‌ بووه‌.
هۆیه‌کانی ئه‌م لاوازیه‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ نه‌خوێنده‌واری له‌ نێو ژنانی کورد و دواکه‌وتوویی کۆمه‌لگه‌ی کوردی. لایه‌نێک ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌رێنه‌وه‌ که‌ کوردان خۆیان مه‌یلی رۆژنامه‌نووسیان که‌م بووه‌ و لایه‌نێکی دیکه‌ش هۆیه‌که‌ی بۆ نه‌زانینی له‌ بواری کاری رۆژنامه‌نووسی کوردی دا ده‌گه‌رێنه‌وه‌.
.ئه‌و ڵاوازیه‌ی له‌ لایه‌ن ژنانه‌وه‌ هه‌بووه‌ له‌ بوواری رۆژنامه‌نیگاری، له‌و سه‌رده‌مه‌دا له‌ لایه‌ن پیاوانه‌وه‌ پر کراوه‌ته‌وه‌، پیاوانی رۆشنبیری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌ بیروو باوه‌ری خۆیان له‌ سه‌ر ژنانیان ده‌نوسیه‌وه‌ وبابه‌ته‌کانیان به‌ نازناوی ژنانه‌ بلاو ده‌کرده‌وه‌.

له‌ رۆژنامه‌کانی زه‌مانی 1950 بابه‌ته‌کانی که‌ له‌ سه‌ر ژنان نوسراون به‌ نێوه‌کانی (کچی کورد،خوشکی راستی،دایکی سۆلاڤ،خونچه‌ موکریانی،ئه‌بریه‌ مه‌حه‌مه‌د،ئه‌دیبه‌ عه‌لی ، پرشه‌نگ .زیبا عه‌بدولواحید،و رووناک)له لایه‌ن نووسه‌رانی پیاو وه‌کوو(فایه‌ق هۆشیار،قانع،گیوی موکریانی ،کاکو مه‌م بۆتانی ، مومتاز حه‌یده‌ری ،خالید دلیر ،مسته‌فا ساڵح ، که‌ریم) نوسراونه‌ته‌وه‌.
له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان ده‌ست به‌ قه‌له‌می ژنان له‌ کاتی 1960 ته‌کاندا به‌ره‌و زیاد بوون رۆیشت. و له‌و کاته‌دا ده‌رفه‌تی ره‌خسا که‌ کچانی کورد بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات ده‌رۆیشتن بۆ ته‌واو کردنی زانینگا و ده‌هاتنه‌وه‌ بۆ کوردستان.و کار و خه‌باتیان بۆ وه‌ده‌ست هێنانی مافی خۆیان به‌رده‌وام ده‌کرد و هه‌تا ئیستاش جێپه‌نجه‌یان دیاره‌.

له‌ ده‌وای کۆماری مه‌هاباد و به‌رده‌وام بوونی فکریه‌تی ئازادی خوازی ، ژنانیش رۆلێکی مه‌زنیان بینیوه‌ و به‌ به‌شدار بوونیا له‌ هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌دا و له‌ گۆر فکریه‌تی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ هه‌نگاویان بۆ ئازادی و یه‌کسانی هه‌ڵهێناوه‌. هه‌ر چه‌ند خه‌باتی ژنان له‌ شۆرشه‌ چه‌کداری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ زۆر سنوردار بوو به‌ڵام به‌شداری ژنان له‌ خه‌باته‌کاندا یه‌که‌م هه‌نگاو بوو له‌ خه‌باتی رزگاری خوازی ژنان، و لێره‌شدا ژن سه‌لماندی که‌ له‌ هه‌موو بواره‌کاندا بۆ رزگاری خۆی و نه‌ته‌وه‌یی رۆڵی به‌رچاو ده‌گێرێت.
ئێمه‌ له‌ بواری چه‌کداری دا شاهێد زۆر ژنه‌ قاره‌مان بووین که‌ هه‌تا دوا هه‌ناسه‌ی سه‌ری بۆ رژیمی داگیرکه‌ر نه‌ نه‌واند و بوون به‌ ئه‌زموونێک بۆ ژنان و سیمبولێکی له‌بیر نه‌کراو.
به‌ هه‌زاران ژن و کچی کورد بوونه‌ قوربانی ژنۆساید و پاکتاوکردنی نژادی و وێران کردن کوردستان له‌ لایه‌ن داگیرکه‌رانه‌وه‌. به‌ هه‌زارانیش له‌ زیندانه‌کاندا توند کران یان زینده‌ به‌ چاڵ کران و سه‌دانیش ده‌ست درێژیان کرایه‌ سه‌ر و له‌ سێداره‌ دران له‌م نێوانه‌دا ناتوانین ئاماژه‌ به‌ فاتمه‌ ره‌ش خه‌ڵکی بانه‌ و له‌یلا قاسم،نه‌که‌ین.

له‌ 30 ساڵی رابردوودا به‌ پێشه‌نگایه‌تی خه‌باتی رزگاری خواز گه‌لی کورد له‌ باکوری کوردستان ده‌توانین ئاماژه‌ به‌(( سه‌ما،بیریتان، بێریڤان، زیلان، ڤیان، زیلان په‌پوله‌،رووناهی، ژیان هتد.. )) بکه‌ین که‌ به‌ فیداکاری خۆیان و پێشکه‌ش کردنی گیانی خۆیان بۆ ئازادی نه‌ته‌وه‌یی بوونه‌ سیمبولی به‌رخۆدان و گه‌یشتنه‌وه‌ به‌ئاستی ئیلاهه‌ی ژن و به‌ خوداوه‌ند بوونیان.
له‌م ده‌هه‌یه‌ی رابه‌ردوودا به‌ درووست بوونی پارتێکی سه‌ربه‌خۆی ژنان له‌ سه‌ر بنه‌مای فکریه‌تی ئازادی و ریزگاری خوازی و ئیدیۆلۆژیه‌کی فه‌لسه‌فی و گه‌رانه‌وه‌ بۆ سه‌ر بنه‌ما و کۆکی رابه‌ردوو ژنان له‌ باکوری کوردستان توانیان هێزێکی پۆڵاین بئافرێنن و به‌ هه‌ڵکۆلینی گۆره‌کانی وه‌کوو ئیشتار و زه‌نۆبیا و هه‌تاکیلۆپاترا، سه‌میره‌، ئه‌میسیه‌کان، و دیسان رۆحیان به‌ به‌ردا بکاته‌وه‌و له‌ جه‌سته‌ی گریللا و هێزی رزگاری خوازی ژنان له‌ سه‌ر شاخه‌کانی کوردستان بیانبینینه‌وه‌.

به‌ سپاسه‌وه‌ نیگار.
+ نوشته شده در  Thu 8 Oct 2009ساعت 1:5 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

کورده‌کانی باکوور بیر له‌ جیابوونه‌وه‌ ده‌که‌نه‌وه‌

 

Aysel-Tugluk

دوای کۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ی رۆژی یه‌کی سێپته‌منه‌ری شاری “ئامه‌د”، پارله‌مانتارێکی کورد ڕایگه‌یاند: ده‌بێ شاخ و ئیمرالی بێ چه‌ند و چۆن بکرێنه‌ به‌شێک له‌ پرۆسه‌ی چاره‌سه‌یی پرسی کورد. ئه‌گه‌ر ئه‌و پرۆسه‌یه‌ش فه‌شه‌ل بێنێ، ئه‌وا کورده‌کان بیر له‌ جیابوونه‌وه‌ ده‌که‌نه‌وه‌.سه‌باره‌ت به‌ لێدوانه‌ تونده‌کانی وه‌زیری ناوخۆی تورکیا سه‌باره‌ت به‌ “له‌ناوبردنی په‌که‌که‌”، نوێنه‌ری “ئامه‌د” له‌ پارله‌مانی تورکیا ئایسه‌ل توغلووک، گوتی: له‌ سه‌رده‌می [تورگوت] ئۆزالیشدا ده‌خوازرا کرانه‌وه‌ی وه‌ک ئه‌وه‌ی ئێستا ده‌ست پێ بکرێ، به‌ڵام ده‌وڵه‌تی ئه‌و کات ده‌وڵه‌تی ئاشتبوونه‌وه‌ و پێکهاتن نه‌بوو. له‌ لێدوانه‌کانی ئه‌م دواییه‌دا وا ده‌رده‌که‌وێ که‌ دیسان ئاشتبوونه‌وه‌ و پێکهاتن له‌گۆڕێدا نه‌بێ. جه‌نابی وه‌زیر باسی “بناخه‌ی پارله‌مانی” ده‌کا، به‌ڵام ڕوون نییه‌ ئه‌و بناخه‌ پارله‌مانییه‌ چی لێ ده‌که‌وێته‌وه‌.

هه‌وڵی له‌ناوبردنی په‌که‌که‌

وه‌زیری ناوخۆی تورکیا به‌شیر ئاتالای حه‌وتووی ڕابردوو ڕایگه‌یاندبوو که‌ ” له‌ ناو ئه‌و پرۆسه‌یه‌دا چه‌ککردن و له‌ناوبردنیش جێ ده‌گرێ” و یه‌کدابه‌دووی ئه‌وه‌ش ڕای گشتیی کورده‌کانی باکووری کوردستان ئه‌وه‌یان وه‌ک “هه‌وڵی له‌ناوبردنی په‌که‌که‌” به‌ناوکردبوو.

ئایسه‌ل توغلووک، که‌ یه‌کدابه‌دووی کۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ی ڕۆژی یه‌کی سێپته‌مبه‌ر له‌ شاری ئامه‌د له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌نووسان دوا، له‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ لێدوانه‌که‌ی وه‌زیری ناوخۆی تورکیادا گوتیشی: “ئه‌گه‌ر ئاکه‌په‌ پاشه‌کشێ له‌ پڕۆسه‌که‌ بکا، بێگومان ده‌یدۆڕێنێ. باشکردنی ڕه‌وشی ئیمراڵی، ئه‌نستیتۆی زمان، گێڕانه‌وه‌ی ناوه‌ کوردییه‌کانی گونده‌کان و گوته‌ی “وه‌رن له‌ ناو ده‌وڵه‌تدا جێی خۆتان بکه‌نه‌وه‌” ڕازیمان ناکا.”

له‌وانه‌یه‌ ده‌ته‌په‌ له‌ پرۆسه‌که‌ بکشێته‌وه‌

پارتی کۆمه‌ڵگه‌ی دێموکراتیک DTP، که‌ بیست نوێنه‌ری له‌ پارله‌مانی تورکیا هه‌یه‌ و خۆی به‌ لایه‌نێکی کێشه‌ی کورد ـ تورک ده‌زانێ، ڕایگه‌یاندووه‌ که‌ کێشه‌که‌ به‌بێ به‌شدارکردنی لایه‌نی کوردی چاره‌سه‌ر نابێ و جه‌ختیشی ده‌کاته‌وه‌ که‌ “عه‌بدوڵا ئۆجالان کلیلی چاره‌سه‌ریی پرسه‌که‌یه‌”.

ئایسه‌ل توغلووک له‌و بواره‌وه‌ گوتی: چاوه‌روانیمان له‌ پارتی داد و گه‌شه‌پێدان ئه‌وه‌یه‌ لێدوانه‌که‌ی ئاتاڵای سه‌رراست بکاته‌وه‌؛ ئه‌گه‌ر نا، ئێمه‌ وه‌ک ده‌ته‌په‌ له‌وانه‌یه‌ له‌و پڕۆسه‌ بێ ناوه‌رۆکه‌ بکشێینه‌وه‌. ته‌نیا له‌ گه‌ڵ چاره‌سه‌ریی یه‌کجاریدا ده‌توانین باس له‌ چه‌ککردن بکه‌ین. ئه‌گه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ بێننه‌ گۆڕێ، پێش له‌ چاره‌سه‌ریی ده‌گرن. پارتی داد و گه‌شه‌ پێدان ده‌بێ ڕوونکردنه‌وه‌یه‌ک بدات، له‌ چوارچێوه‌ی دروستکردنه‌وه‌ی متمانه‌دا.”

کورده‌کان بیر له‌ جیابوونه‌وه‌ ده‌که‌نه‌وه‌

پارله‌مانتاره‌که‌ی ده‌ته‌په‌ له‌ دیداره‌که‌یدا له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌نووسان ئاماژه‌ی به‌وه‌ کرد که‌ “ئیمڕاڵی باسی “هێزی پاراستن”ی کرد بۆ کورده‌کان، به‌ڵام هه‌موو به‌ هه‌ڵه‌ له‌وه‌ تێگه‌یشتن. که‌چی ئه‌من پێم وایه‌ ئه‌وه‌ ڕوونکردنه‌وه‌یه‌کی ئه‌خلاقییه‌.” ڕوونیشی کرده‌وه‌ که‌ “جیهان ئیتر به‌ره‌و ده‌سته‌ڵاتی هه‌رێمی ده‌ڕوا، ئه‌و ده‌سته‌ڵاته‌ هه‌رێمییه‌ له‌تبوون نییه‌. ئه‌من به‌ هه‌لومه‌رجی “ده‌سته‌ڵاتی خۆبه‌ڕیوه‌بردنی هه‌رێمیی ئه‌رووپا” ده‌یشوبهێنم. ئیمڕاڵی له‌ ساڵی 99 به‌ولاوه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ی گوتووه‌. یه‌ک ده‌وڵه‌ت و یه‌ک ئاڵا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ هیچ کێشه‌یه‌کمان نییه‌، به‌ڵام ده‌بێ شارۆمه‌نده‌کانی پێکه‌وه‌ ئاشت بنه‌وه‌ و مافه‌کانیان گارانتی بکرێن.”

له‌ کۆتاییشدا گوتی: “ئه‌گه‌ر ئه‌و پرۆسه‌یه‌ش فه‌شه‌ل بێنێ ئه‌وکاته‌ کورده‌کانیش بژاره‌یه‌کی دیکه‌ دێننه‌ گۆڕێ، له‌وانه‌یه‌ باسی جیابوونه‌وه‌ بکه‌ن.”

+ نوشته شده در  Fri 4 Sep 2009ساعت 8:30 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

"ئۆجه‌لان ئازاد ده‌كرێت"
فه‌له‌كه‌دین كاكه‌یی: ئومێده‌وارم له‌ هه‌ولێر پێشوازی‌ لێبكه‌ین
ده‌نگوباس، هێمن مامه‌ند – وه‌زیری‌ رۆشنبیری‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان پێیوایه‌ به‌مزووانه‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان سه‌ركرده‌ی‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان "په‌كه‌كه‌" له‌ زیندان ئازاد ده‌كرێت و ئومێدیشی‌ خواست له‌ هه‌ولێر پێشوازی‌ لێبكرێت.
 له‌ لێدوانێكیدا بۆ ده‌نگوباس، فه‌له‌كه‌دین كاكه‌یی وه‌زیری‌ رۆشنبیری‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان و ئه‌دیب و نووسه‌ری‌ به‌ناوبانگی‌ كورد رایگه‌یاند: به‌مزووانه‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان سه‌ركرده‌ی‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان "په‌كه‌كه‌" له‌ زیندان ئازاد ده‌كرێت.
كاكه‌یی وتیشی‌: "ئومێده‌وارم له‌ شاری‌ هه‌ولێر پێشوازی‌ لێبكه‌ین".
ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا كه‌ ئازادكردنی‌ ئۆجه‌لان بۆته‌ پرسێكی‌ سیاسی‌ گرنگی‌ ناوخۆی‌ توركیا، هه‌رچه‌نده‌ زۆرلایه‌ن هه‌ن ناڕازین، به‌ڵام پێموایه‌ هه‌ر ئازاد ده‌كرێت، چونكه‌ كلیلی‌ چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌كانه‌.
كاكه‌یی وتیشی‌: "ئومێده‌وارم له‌ هه‌ولێر پێشوازی‌ له‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان بكه‌ین".
جێی‌ ئاماژه‌یه‌ نزیكه‌ی‌ 10 ساڵه‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ توركیاوه‌ ده‌ستگیركراوه‌ و ئێستا به‌ تاوانی‌ "خیانه‌ت" له‌ زیندانی‌ تاكه‌كه‌سی‌ ئیمراڵی‌ سزاكه‌ی‌ ده‌باته‌سه‌ر كه‌ زیندانی‌ هه‌تاهه‌تاییه‌.
پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان به‌ سه‌ركردایه‌تی‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان له‌ ساڵی 1984ه‌وه‌ خه‌بات ده‌كات له‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی‌‌ مافه‌كانی‌ كورد له‌ به‌شه‌كه‌ی‌ توركیا و به‌پێی لێدوانه‌كانی‌ سوپا، تائێستا 45 هه‌زار كه‌س له‌شه‌ڕ و پێكدادانه‌كاندا له‌ماوه‌ی‌ ئه‌م 25 ساڵه‌دا گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.
+ نوشته شده در  Fri 4 Sep 2009ساعت 8:17 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

دیوانی پارێزگای سلێمانی... به‌ڵگه‌كان ده‌دوێن

 سه‌رتیپ جه‌وهه‌ر   ‌13:13   01/09/2009


پێموانییه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگای سلێمانی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌بن هه‌موو رۆژێك كه‌سانێك كۆنگره‌ی رۆژنامه‌وانی ببه‌ستن و پاكانه‌ بۆ گه‌نده‌ڵی ناو دیوانی پارێزگا بكه‌ن و داوای بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ بكه‌ن له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵییه‌كان، به‌ڵام پێده‌چێت كاتی ئه‌وه‌هاتبێت ئیتر كارێك بكه‌ین چیتر كۆنگره‌ی رۆژنامه‌وانی نه‌به‌ستن له‌پێناو پینه‌كردنی بارودۆخێك كه‌ پێشتر كه‌مێك قسه‌مان له‌سه‌ر كردبوو وه‌ك رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، چونكه‌ ته‌نها چه‌ند كه‌سێكی نێو ئه‌نجومه‌نی پارێزگا له‌به‌رئه‌وه‌ی سه‌ر به‌ كوتله‌یه‌كی دیاریكراون.
بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و گه‌نده‌ڵییانه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌واندا نییه‌، بۆیه‌ كه‌وڵیان كه‌وتۆته‌ خوران و ده‌یانه‌وێت به‌ موزایه‌ده‌ روبه‌ڕووی ئه‌و ناڕه‌زاییه‌ ببنه‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ر نوسینێكی پێشتر له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ دروستبوو، به‌ڵام هه‌رچۆنێك بێت ئه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ به‌رگری له‌ گه‌نده‌ڵی ده‌كه‌ن لێپرسراوبوون له‌ به‌ڕێوه‌چوونی كاروباره‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا و دیوانی پارێزگا، به‌ واتایه‌كی دیكه‌ ئه‌وان به‌رپرس بوون له‌ ئاوه‌دانی و خزمه‌تگوزاری شاری سلێمانی و به‌ره‌وپێشچونی، ئه‌م به‌رگریكردنه‌شیان نه‌ك له‌ به‌رژه‌وه‌ندیاندا نییه‌، به‌ڵكو خراپ به‌سه‌ریاندا ده‌شكێته‌وه‌، نه‌خاسمه‌ پێش هه‌ڵبژاردن و دوای هه‌ڵبژاردن ئه‌وان پشتیوانیان له‌ گروپێك كردووه‌ كه‌ دروشمی گۆڕان و نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵییان هه‌ڵگرتبوو، وه‌لێ مه‌خابن ئه‌مڕۆ ئه‌و چه‌ند كه‌سانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر لیستی گۆڕان حیساب بوون دێن كۆنگره‌ی رۆژنامه‌وانی ده‌به‌ستن و ده‌یانه‌وێت وانیشانی بده‌ن ئه‌و شتانه‌ی له‌سه‌ر دیوانی پارێزگای سلێمانی بڵاوبۆته‌وه‌ فه‌بره‌كه‌و بوختانه‌و هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك نییه‌ بیسه‌لمێنێت.
نه‌ده‌بوو ئه‌وان چیتر كۆنگره‌ی رۆژنامه‌وانی ببه‌ستن، چونكه‌ جارێكی دیكه‌ بابه‌ته‌كه‌یان له‌خۆ زیندوو كرده‌وه‌ و خستیانه‌وه‌ ناو روپه‌ڕی رۆژنامه‌كانه‌وه‌، به‌ڵام پێده‌چێت له‌ سه‌روی خۆیانه‌وه‌ (مه‌به‌ست ئه‌و لیسته‌ی كاری بۆ ده‌كه‌ن) فه‌رمانیان پێكرابێت ئه‌و كاره‌بكه‌ن، یاخود ئه‌و كه‌سانه‌ی ئه‌م كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییانه‌ ده‌به‌ستن به‌ناوی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای سلێمانییه‌وه‌ (ئه‌م ماسته‌ موی تێدابێت)، دیارترین تێبینیش له‌سه‌ر ئه‌م كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییانه‌ گرنگی پێدانیه‌تی له‌لایه‌ن میدیاكانی لیستی گۆڕان وه‌ك به‌رگریكردنێك له‌ ئاماده‌كارانی كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییه‌كه‌ كه‌ سه‌ر به‌لیستی گۆڕانن.
مه‌به‌ستم نه‌بوو به‌ڵگه‌كان بڵاوبكه‌مه‌وه‌، به‌ڵام بۆ داكۆكیكردن له‌ متمانه‌ی رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ و ئه‌و بابه‌ته‌ی بڵاومكرده‌وه‌ له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵییه‌كانی ناو دیوانی پارێزگای سلێمانی، ناچار ئێستا ئه‌و به‌ڵگانه‌ ده‌خه‌مه‌ڕوو كه‌په‌یوه‌ندیان به‌ به‌شێك له‌و گه‌نده‌ڵییانه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌نێو دیوانی پارێزگادا رویانداوه‌.
حه‌قیقه‌تێك هه‌یه‌ نابێت له‌بیری بكه‌ین، ئه‌ویش له‌م راپۆرته‌ی چاودێری دارایی به‌ڕوونی ناوی چه‌ند كه‌سێك هاتووه‌ كه‌ ده‌ستیان هه‌بووه‌ له‌ گه‌نده‌ڵییه‌كاندا، به‌ڵام ئێستا لێكۆڵینه‌وه‌ی دیكه‌ له‌لایه‌ن دادگای سلێمانییه‌وه‌ به‌رده‌وامه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و سه‌ره‌داوانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌و بارودۆخه‌ نه‌خوازراوه‌وه‌ هه‌یه‌، ئاماژه‌ش بۆ ئه‌وه‌ بكه‌ین پارێزگاری سلێمانی وه‌ك سه‌رۆكی یه‌كه‌ی ئیداریی لێپرسراوی یه‌كه‌می سه‌ركه‌وتن و شكستی به‌ڕێوه‌چوونی ئیداره‌ی دیوانی پارێزگایه‌.
هه‌موو به‌ڕێوبه‌ر و لێپرسراوێك كاتێك كاره‌كانی به‌ڕێكی ده‌كات ئه‌وا ده‌ستخۆشی لێده‌كرێت، به‌ڵام كاتێك به‌پێچه‌وانه‌وه‌ كاره‌كان به‌ڕێوه‌ده‌ڕۆن، كاتێك فه‌رمانگه‌كه‌ی پڕده‌بێت له‌ گه‌نده‌ڵی و كێشه‌و گرفتی تێده‌كه‌وێت، ئه‌وا دیاره‌ ئه‌و كه‌سه‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌ و به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌ستخۆشی لێناكرێت و قسه‌ی تر ده‌كرێت.
ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ دیوانی پارێزگا روویداوه‌ له‌ژێر لێكۆڵینه‌وه‌دایه‌ و دادگا بڕیارده‌دات كێ ده‌ستی تێدایه‌ و كێی تریش گه‌نده‌ڵی سه‌ره‌كییه‌، بۆیه‌ پێویسته‌ چیتر خه‌ڵكانێك له‌ناو ئه‌نجومه‌نی پارێزگادا كۆنگره‌ی رۆژنامه‌وانی نه‌به‌ستن، ئه‌گه‌رنا عوزریان له‌ قه‌باعه‌تیان گه‌وره‌تر ده‌بێت.
به‌ڵگه‌كان بریتین له‌ به‌شێك له‌و راپۆرته‌ی كه‌ له‌لایه‌ن دیوانی چاودێریی دارایی ئاماده‌كراوه‌ و وێنه‌یه‌كی ره‌وانه‌ی هه‌ره‌یه‌ك له‌ په‌رله‌مانی كوردستان و وه‌زاره‌تی هه‌رێم بۆ كاروباری دارایی و جێگری سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم كراوه‌ له‌ به‌رواری 2/7/2009دا.
به‌پێی به‌ڵگه‌نامه‌كان گه‌نده‌ڵییه‌كان بریتین له‌ ئیختیلاس و ته‌زویر و دزیكردنێكی زۆر و دیارنه‌مانی پاره‌یه‌كی زۆر كه‌ به‌ملیاره‌ها دینار ده‌خه‌مڵێنرێت، هاوكات كێشه‌یه‌كی دیكه‌ دیارنه‌مانی هه‌زاران نوسراو كه‌ په‌یوه‌ندی به‌حیساباتی 2007 ه‌وه‌ هه‌یه‌، واته‌ ته‌واوی وردبینی و حیساب ختامی 2007 ی دیوانی پارێزگا دیار نه‌ماوه‌، له‌ كاتێكدا به‌پێی به‌ڵگه‌ی ژماره‌ 15 هه‌موو ئه‌و نوسراوانه‌ به‌ئیمزای پارێزگار و جێگره‌كه‌ی و ژماره‌یه‌ك به‌رپرسی دیوان ته‌سلیم به‌ گه‌نجینه‌ كراوه‌ته‌وه‌، دیارنه‌مانی به‌ڵگه‌نامه‌ و حیسابی ختامی 2007 واته‌ ساڵێك گومانی زیاتر دروستده‌كات كه‌ بۆ شاردنه‌وه‌ی راستییه‌كانی به‌ڕێوه‌چوونی كاره‌كان و خه‌رجی و حسابی ئه‌و ساڵه‌ بووبێت كه‌ پێویست بوو دواتر چاودێری دارایی بۆ ئاماده‌كردنی ئه‌م راپۆرته‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌باره‌وه‌ بكات.
له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ بۆ پاراستنی هه‌ندێك نهێنی كه‌ ره‌نگه‌ دادگا سوودی لێ ببینێت و له‌ڕووی یاساییه‌وه‌ له‌سه‌ر رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ بكه‌وێت، ناوی چه‌ند كه‌سێك و پله‌و پایه‌كه‌یان داپۆشراوه‌ و لای ئێمه‌ پارێزراون، به‌ڵگه‌كانیش وه‌ك خۆی بڵاوده‌كه‌ینه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی ئێمه‌ قسه‌ی تری تێدا نه‌كه‌ین.
دۆكیومێنته‌كان سێ به‌شن، به‌شێك راپۆرتێكی كورته‌ ره‌وانه‌ی دیوانی پارێزگا كراوه‌ و به‌كورتی گه‌نده‌ڵییه‌كانی ناو پارێزگا رونكراوه‌ته‌وه‌، به‌شی دووه‌م راپۆرتێكی دیوانی چاودێری داراییه‌ له‌باره‌ی گه‌نده‌ڵییه‌كانی ناو دیوانی پارێزگای سلێمانی، سێیه‌م دۆكیومێنتیش ژماره‌ 15 تایبه‌ته‌ به‌ ته‌سلیمكردنی حیساب ختامی ساڵی 2007 به‌ گه‌نجینه‌ی دیوانی پارێزگاوه‌.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


+ نوشته شده در  Wed 2 Sep 2009ساعت 3:41 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

ئۆجه‌لان: وولاتی هاوبه‌ش ،کوردستان و تورکیایه‌

پارتی چاره‌ سه‌ ری دیموکراتی کوردستان

ڕیبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدولا ئۆجالان له‌ پاش 2 هه‌فته‌ ئاسته‌نگکردنی دیداره‌کانی له‌گه‌ڵ پارێزه‌رانی دا ،ڕۆژی چوارشه‌مه‌ی رابوردوو ‌چاوی به‌پارێزه‌رانی که‌وت و له‌باره‌ی نه‌خشه‌ی ڕێ، که‌ ڕای گشتی چاوه‌ڕوانی ده‌کات، زانیاری دا.
ئۆجه‌لان رایگه‌یاند که‌نه‌خشه‌ی ڕێ، نه‌ته‌نیا بۆ کوردان، به‌ڵکوو هاوکات بۆ وڵاتی تورکیا و هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین گرنگه‌.
ئۆجه‌لان له‌و باره‌دا، به‌م شێوه‌یه‌ دوا:
نه‌خشه‌ی ڕێ، نه‌خشه‌ی دیموکراتی و ئاشتیخوازیه‌، و ته‌واوکه‌ره‌. ئه‌و بانگه‌شانه‌ی که‌پارتی مه‌هه‌په‌، له‌باره‌ی جوداییخوازبوونی ئێمه‌پێشی ده‌خات، له‌راستیه‌وه‌دوورن. به‌پێچه‌وانه‌وه‌، نه‌خشه‌ی ڕێ یه‌کپارچه‌یی هه‌موو گه‌لانی تورکیای به‌بنه‌ما گرتووه‌و تورکیا له‌بواری دێمۆکراتیزه‌بوون پێش ده‌خات. ته‌نانه‌ت وه‌زیری کاری ناوخۆی تورکیا له‌باره‌ی نه‌خشه‌ی ڕێ دا ده‌ڵێت: مۆدێلێکه‌ بۆ تورکیا . له‌راستی دا نه‌خشه‌ی ڕێ، مێتۆدێکه ‌له ‌پێناو چاره‌سه‌ری پرسه‌کانی تورکیا. من نه‌خشه‌ی ڕێم، له ‌160 لاپه‌ره‌دا ئاماده‌کردوه‌ هه‌روه‌ها 600 لاپه‌ره‌شم بۆ به‌شی دێمۆکراتیزه‌کردنی کولتوری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین، له‌به‌رگرینامه‌که‌م دا ئاماده‌ کردوه‌، من هه‌ردووکیانم راده‌ستی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی زیندان کردووه‌. هه‌ڵوێستی من لێره‌دا، هه‌وڵدانه‌ له ‌پێناو به‌رده‌وام کردنی ژیانێکی شه‌ڕافه‌تمه‌ندانه‌ و وه‌ده‌ست هێنانی ماف و راستیه‌کانه‌، له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی گه‌لان. هیچ که‌س ناتوانێت من له ‌ڕێیه‌دا پاشه‌گه‌ز بکاته‌وه‌. من که‌سێکی ڕووک و ڕاستم. له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ش به‌رده‌وم ده‌بم.


 


ئۆجالان ده‌ستنیشانیشی کرد ،که‌ تورکیا، وه‌دوی که‌سانێکی دیکه‌ که‌وتووه‌و له‌و بواره‌ش دا، وه‌ک نموونه ‌ئاماژه‌ی به‌سه‌ردانی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی تورکیا بۆ سوریا و ئێران و باشووری کوردستان کرد.
ئۆجه‌لان وه‌ڵامی کاربه‌ده‌ستانی ده‌وڵه‌تی تورکی دایه‌وه که‌ ده‌لین:
زمانی فه‌رمی ده‌وڵه‌ت، تورکیه‌.
له‌و باره‌وه‌ ئۆجه‌لان وتی:
ده‌کرێت زمانی فه‌رمی ده‌وڵه‌تی تورکی بیت، باشه‌ ره‌وشی زمانی بیست میلیۆن کورد، چۆن ده‌بیت ؟
هاوکات ئۆجه‌لان سه‌رنجی بۆ سه‌ر گرینگی به‌ڕێکخستن بوون، به‌کار هێنان و پێشخستنی زمانی کوردی له‌بواره‌کانی په‌روه‌رده‌ و ڕاگه‌یانده‌کان، ڕاکێشا.
ڕێبه‌ری گه‌لی کورد هه‌روه‌ها، ڕه‌خنه‌ی له‌و گفتوگۆیانه‌ گرت که‌له‌سه‌ر مژاری ماف به‌ڕێوه ‌ده‌چن و باس له‌وه ‌ده‌کرێت که‌ ئایا ده‌بێ ماف، تاکه‌که‌سی بێت یان کۆمه‌ڵایه‌تی . له‌و پێوه‌ندیه‌دا گوتی:
جیا کردنه‌وه‌ی ئه‌و دووانه‌، هه‌رگیز ناکرێ و جێگه‌ی په‌سه‌ند نییه‌. ئه‌و کاره‌ به‌و واتایه‌ دێت، ئێمه‌ تاکه‌که‌سه‌کان به‌فه‌رمی ده‌ناسین، به‌ڵام کۆمه‌ڵگاکه‌ به‌ فه‌رمی ناناسین. ئه‌وش تێڕوانینێکی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌یه‌. تاکه‌که‌س بێ کۆمه‌ڵگا ، بێ واتایه‌. هه‌بوونی تاکه‌ که‌س، به‌کۆمه‌ڵگاوه‌، مومکینه‌..


 

ئۆجه‌لان، به‌کورتی داخوازه‌کانی کوردانیشی، به‌مشێوه‌یه‌ ده‌ربڕی:
ده‌بێ کولتوری کوردان به‌ته‌واوی ئازاد بێت. پێویسته‌ کوردان، ماف و ئازادی ڕێکخراوه‌کانی کلتوریان هه‌بێت. بۆ کولتوره‌کانی دیکه‌ش به‌و شیوه‌یه‌. بۆ چاره‌سه‌ری پرسی کورد، پێویسته‌کوردان بتوانن به‌شێوازێکی دێمۆکراتیک و له ‌ئاستی جیهان دا، چالاکیان هه‌بێت و گوزاره‌ له‌ خۆیان بکه‌ن. ده‌ستورنامه‌یه‌کی دیمۆکراتیکیان هه‌بێت. ده‌بێ زهنیه‌تی دێمۆکراسی، گفتوگۆیه‌کی دێمۆکراتی هه‌بێت، ده‌بیت سه‌رده‌میکی دێمۆکراتیک، سیاسه‌تێکی دێمۆکراتیک و خۆبه‌ڕێخستن کردنێکی دێمۆکراتیک هه‌بێت. به‌بێ ده‌ستورنامه‌یه‌کی دیموکراتی ‌، پرسه‌که‌ چاره‌سه‌ر ناکرێت. ولاتی هاوبه‌ش تورکیا و کوردستانه‌. تورکیش کوردستان،وه‌ک وڵاتێکی هاوبه‌ش بناسن. وشه‌ی کوردستانیش من دامنه‌هیناوه‌. یه‌که‌مین که‌سیش نیم که‌ ئه‌و ناوه‌به‌کار دێنم. سوڵتان سه‌نجری سه‌لجووقی، یه‌که‌مین جار ئه‌و ناوه‌ی به‌کار هێناوه‌. کوردستان، چه‌مکێکی مێژووییه‌. پادشاکانی ئۆسمانیش، ئه‌و چه‌مکه‌یان له‌ناو نامه‌کانی خۆیان دا به‌کار هێناوه‌.
ئۆجه‌لان جارێکی تر، سه‌رنجی بۆ سه‌ر چه‌مکی پاراستنی ڕه‌وا ڕاکێشا، که‌ بۆته‌ مژاری زۆرێک له‌ هێز و لایه‌نه‌کان. به‌ بۆچوونی ئۆجه‌لان، ئه‌و که‌سانه ‌به‌ئانقه‌ست، ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌خه‌نه‌ ڕۆژه‌ڤه‌وه‌ و له‌وباره‌شه‌وه‌ وتی:
له‌تورکیا، دو سه‌د هه‌زار ئه‌ندامی ڕێکخراوی سیخوڕی و ئاسایشی هه‌ن. ئه‌وه‌ی که‌من ده‌مه‌وێت، ئه‌رته‌شێک نییه‌ له‌ناو ئه‌رته‌شێکی دیکه‌دا. ئه‌وه‌ی که‌باسی لێوه‌ده‌که‌م، کارمه‌ندانی گه‌ڕه‌ک و شاره‌کانیش ده‌گرێته‌وه‌. ئه‌و کارمه‌ندانه‌ی که‌له‌ لایه‌ن خه‌ڵکی گه‌ڕه‌ک و شاره‌کان‌ هه‌ڵده‌بژێردرێن. له‌گونده‌کانیش، ئه‌رکدارانی ئاسایشی که‌ جێگه‌ی متمانه‌و باوه‌ڕی دانیشتوانی ئه‌و گوندانه‌بن، له‌لایه‌ن خودی خه‌ڵکه‌که‌وه ‌دیاری بکرێن. ئێمه‌ده‌توانین ناوی پێکهاته‌ی ئاسایشی بۆ دانێنین.. ده‌بێ گه‌ل، خۆیان ئه‌و که‌سانه ‌هه‌ڵبژێرن. 86 هه‌زار جه‌رده‌وان له‌گونده‌کاندا هه‌نه‌ بێگومان که‌سانی جه‌رده‌وان ناتوانن ئاسایشی هه‌رێمه‌که‌ دابین بکه‌ن. سیسته‌می جه‌رده‌وانی له‌گونده‌کان، سیسته‌م و پێکهاته‌یه‌کی خراپ و ناله‌باره‌. به‌و سیسته‌مه‌کۆنه‌، هیچ کارێک جێ به‌جێ ناکرێت، پێویسته ‌پێکهاته‌یه‌کی نوێ دامه‌زرێت. من پێشتریش گوتبووم. گه‌لی هه‌رێمه‌که‌خۆیان ئه‌و که‌سانه ‌هه‌ڵده‌بژێرن و هه‌ر خۆشیان، ئاسایشی خۆیان دابین ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ی که‌من ئێستا باسی لێوه‌ده‌که‌م، نه‌ک بابه‌تی ئێستاکه‌، به‌ڵکوو مژارێکه ‌بۆ داهاتوو. من ئه‌و بابه‌ته‌ به‌ سه‌ر که‌س دا ناسه‌پێنم، به‌ڵام ئه‌وه‌ پره‌نسیپێکه‌. با هیچ که‌س به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ لێم تووڕه‌نه‌بێت و به‌هه‌ڵه‌ لێم تێ نه‌گه‌ن. چوونکه‌ له ‌ئه‌نجام دا، ئه‌و بابه‌ته ‌ده‌گاته‌ ئه‌و قۆناغه‌.
ئۆجه‌لان له‌ به‌شێکی دیکه‌ی لێدوانه‌که‌یدا هه‌ڵوێستی دژبه‌رانه‌ی پارتی نه‌ژادپه‌رستی مه‌هه‌په‌ و پارتی کۆماری گه‌ل جه‌هه‌په‌ سه‌باره‌ت به‌ چاره‌سه‌رنه‌کردنی پرسی کوردیشی راڤه‌ کرد و گوتی:
رۆژگارێک دێت که‌ ئه‌وانه‌ بکه‌ونه‌ به‌ر لێپرسینه‌وه‌.
بانگیشی له‌و دوو پارته‌ کرد که‌ واز له‌و هه‌لوێسته‌ بێنن.
ئۆجالان داواشی له‌ سه‌رۆک وه‌زیرانی تورکیا ئه‌ردۆگان کرد که‌ به‌ هۆی هه‌ندێ هه‌ره‌شه‌وه‌، هه‌نگاو بۆ دواوه‌ نه‌نێت.

‌رێبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدولا ئۆجه‌لان له‌ دوا دیداریدا له‌گه‌ل پارێزانی ئاماژه‌ی به‌ کاریگه‌ری
ئه‌رگه‌نه‌کۆن، گلادیۆ و ئه‌مه‌ریکای کرد له‌ سه‌ر رێره‌وی رووداوه‌کان له‌ تورکیا وتی:

ئه‌گه‌ر ئه‌ردۆگان خۆی به‌ ده‌سه‌لاتدار بزانێ پێویسته کارو کرده‌وه‌ی ئه‌و هێزانه‌ بزانێ و ئاماژه‌ی به‌وه‌ دا که‌ مسته‌فا که‌ماڵ ئه‌گه‌ر بۆ ماوه‌یه‌کی کورتخایه‌نیش بێت ،به‌ره‌نگاری ئه‌و هێزانه‌ بۆیه‌وه و ئه‌م هه‌ڵویسته‌ش جێگای بایه‌خه، به‌ڵام له‌وه‌ دڵنیا نییه‌ که‌ ئایا ئه‌ردۆگان ده‌بێته‌ خاوه‌ن وه‌ها هه‌ڵوێستێک یان نا؟!
ده‌رباره‌ی هه‌ڵوێستی دژبه‌رانه‌ی سه‌رۆکی پارتی مه‌هه‌په‌ی نه‌ژادپه‌رست ده‌وله‌ت باخچه‌لیش ئۆجه‌لان گوتی: باخچه‌لی له ‌هه‌موو که‌سێک زیاتر قۆناغه‌که‌ی هه‌رس کردووه‌.
چونکه‌ ئه‌و جۆره‌ که‌سانه‌ درک به‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ چ شتگه‌لێک له‌ ده‌ست ده‌ده‌ن،بۆیه‌ دژایه‌تی پرۆسه‌ی چاره‌سه‌ری ده‌که‌ن، له‌ راستیدا ئه‌و که‌سانه‌ به‌رهه‌می ده‌ستی ئه‌مه‌ریکان.
له‌و چوارچیوه‌یه‌دا ئۆجه‌لان ئه‌وه‌ی به‌ بیرخسته‌وه‌ که‌ سه‌رۆکی پێشووی پارتی مه‌هه‌په‌ی نه‌ژادپه‌رست ئالپ ئه‌رسه‌لان و که‌سانێكی وه‌کو ئالته‌مور کلچ و سوبحی قاره‌مان له‌ ئه‌مه‌ریکا په‌روه‌رده‌ کراون و باخچه‌لیش به‌رهه‌می هه‌مان رێچکه‌یه‌ و رۆژگارێکیش دێت ، لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بکرێت ‌سه‌باره‌ت به‌ کوشتنی که‌سانی چه‌پگر و نیشتمانپه‌روه‌ران،
باخچه‌لیش بیرله‌ چاره‌نووسی خۆی ده‌کاته‌وه‌ له‌ دوای چاره‌سه‌رکردنی پرسی کورد، بۆیه‌ پێداگیری له‌ سه‌ر هه‌لوێستێکی دژبه‌رانه‌ی خۆی ده‌کات سه‌باره‌ت به‌ چاره‌سه‌رکردنه‌که‌.
ئۆجه‌لان بانگی له‌ هه‌ر دوو پارتی مه‌هه‌په‌ و جه‌هه‌په‌ کرد که‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و سیاسه‌تانه‌ بن که‌ چاره‌سه‌ری ئاسته‌نگ ده‌که‌ن و به‌م شێوه‌یه‌ درێژه‌ به‌ قسه‌کانی دا:
چه‌پگرانی تورکیا هیچ له‌وه‌ تێناگه‌ن که‌ چ کارێک ئه‌نجام ده‌ده‌ن؟ وێرای ئه‌مه‌ش هه‌ندێکیان بوون به‌ به‌شێک له‌ ئه‌رگه‌نه‌کۆن، ئێستا سه‌رۆکی پارتی کرێکارانی تورکیا دۆغو په‌رینچه‌ک هاوشان له‌ ته‌ک کوده‌تاچی
موزه‌فه‌ر ته‌کین و ئالپ ئه‌رسلانی فاشست له‌ سه‌ر دۆزی ئه‌رگه‌نه‌کۆن دادگایی ده‌کرێن، سه‌یری ئه‌و دۆخه‌ هه‌مواره‌ بکه‌ که‌ چه‌پگرانی تورکیا تێکه‌وتوون، ناوی هه‌ر 3 که‌سه‌که‌ له‌ دۆسیه‌ی کوشتنی دادوه‌ری دادگای راوێژکاری ده‌وله‌تدا هاتووه‌، ئه‌وه‌ی ئه‌و 3که‌سه‌ی له‌ ده‌وری یه‌کتر کۆکردووته‌وه‌ زهنیه‌ت و ناوه‌ندێکی هاوبه‌شه‌.
ئۆجه‌لان گوتی: ‌ چه‌مکی نه‌ته‌وه‌ ده‌وله‌ته‌ که‌ وای له‌ تورکیا کردووه‌ پرۆسه‌ی چاره‌سه‌ری به‌ربه‌ست بکات و بۆ لابردنی کۆسپ و ته‌گه‌ره‌کانی به‌رده‌م چاره‌سه‌ری پێویسته‌ سیاسه‌تێکی راست و دروست پیاده‌ بکرێت و له‌و چوارچیوه‌یه‌شه‌دا ئاماژه‌ی به‌ گرنگی په‌که‌که‌ و ده‌ته‌په‌ دا.رێبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدوڵڵا ئۆجه‌لان ده‌رباره‌ی ته‌ندروستی خۆیشی زانیاری دا و ده‌ستنیشانی کرد که‌ دۆخی ته‌ندروستییه‌که‌ی وه‌کو جارانه‌.ئۆجه‌لان گووتی: هه‌ر رۆژێکی ئێره‌ له‌ ئه‌شکه‌نجه‌ خراپتره‌، سه‌ره‌ڕای هه‌موو گرفته‌کان، هێزم دایه‌ به‌ر خۆم و نه‌خشه‌ی رێم ئاماده‌ کرد.

+ نوشته شده در  Sat 29 Aug 2009ساعت 6:7 PM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

 

شێخە عەرەبەكان: ئەگەر كەركووك بكەوێتە

 دەست كورد لەسەر نەخشە نایهێڵین

ئەنتۆنی شدید
قەرەقوش - عێراق

 لویز خنۆ ئەندامی ئەنجوومەنی شارەوانییەكە كە شارەكەی لەسەرووی كۆنتڕۆڵی ئەوەوەیە. شەقامە گیراوەكانی پڕی میلیشیای چەكدارە كە شەپقەیان لەسەرە و پانتۆڵی جینزیان لەبەرە و كڵاشینكۆڤێكیشیان بەدەستەوەیە. ئەوان گوێ لەیەكێكی دیكە دەگرن . بەڕێوەبەرانی هێزەكانی پۆلیس لایەنگیری نەتەوەی خۆیان دەكەن، جا كورد بێت یاعەرەب . پیاوانی ئایینی لایەنگیری كوردن و خنۆ و هاوكارانیشی لایەنگیری عەرەب دەكەن. لەمبارەوە خنۆ گوتی" هەرچەندە ئێمە لە ناكۆكییەكەوە دوورین، بەڵام كەوتووینەتە ناوجەرگەی ناكۆكییەكەی نێوان كورد و عەرەب، ئێستا ئێمە لە نێوەڕاستدا گیرمان خواردووە".
خنۆ ئەو شارۆچكەیەی ناونا "هێڵی رووبەڕووبوونەوە"، كە هەنگاوێك لە بەرەی باكووری عێراقەوە دوورەو ناكۆكییەكە بەهۆی ركابەرایەتی مێژوو، جوگرافیا و دەسەڵات دروستبووە. ئەو هێڵە هەرێمی كوردستانی عێراق لە بەشەكانی دیكەی ئەو وڵاتە جیادەكاتەوە، ئەمڕۆش ئەو بەرەیە، مەترسیدارترین هێڵی نێو عێراقە، هەر لەوێ و لەنزیك گردەكانی كە بەكێڵگەی گەنم داپۆشراون، مانگی رابردوو هێزەكانی كورد و عەرەب ئەوەندەی نەمابوو رووبەڕووی یەكتر ببنەوە.
بەرپرسانی كورد پێیانوایە رووبەڕووبوونەوەیەكی دیكە ئەوەندە دوور نییە، چونكە گفتوگۆكان چەقیون و كاربەدەستە ئەمریكییەكانیش دانیان بەوە دانا كە تەنیا هاتنە ناوەوەی ئەوان رێگر بووە لە دروستبوونی گۆماوی خوێن.
لە ساڵی 2003وە كاتێك هێزەكانی ئەمریكا خۆیان خزاندە بەغداوە، سەدام حوسێنیان رووخاند و شیعەكانیان بەرز كردەوە و سوپای چەكداری سووننەیان هەڵوەشاندەوە، بەشێوەیەكی گشتیی شەڕێكی تایفەرگەری سەریهەڵدا لەنێوان شیعە و سوننەی عەرەب، بەڵام ئەو شەڕە ئێستا كز بووە، سەرەڕای ئەوەی تاڵی لەنێوانیان هەر ماوە.
 چەندین مانگ مەترسی ئەوە هەبوو شەڕی تایفەرگەری سەرهەڵداتەوە، دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، بەڵام ئەمڕۆ ئەو مەترسییە دووركەوتووەتەوە و بەرپرسانی ئەمریكی دەڵێن گەورەترین مەترسی بۆ چەند ساڵی داهاتوو شەڕی نەتەوایەتییە، كوردانی باكوور دژی عەرەبن كە حكومەتی بەغدایان كۆنترۆڵكردووە كە كێشەكان هەر بەچارەسەرنەكراوی ماونەتەوە، لە دوای داگیركردنی عێراق لەلایەن بەریتانیاوە لە دوای جەنگی جیهانی یەكەم.
ئەو ناكۆكییە بووەتە هۆی دروستكردنی هاوپەیمانییەتێك كە سەرۆك وەزیرانێكی شیعەی هێناوەتە نێو باوەشی شێخە سوننییە بەهێزەكانی پارێزگای ئەنبار كە وەختی خۆی خاڵی بەهێزی یاخیبوون بوو. ئەوەش مەترسییە كۆنەكەی كوردی نوێ كردووەتەوە بەوەی هاتنە سەركاری حكوومەتێك لە بەغدا كە ئامانجی لاوازكردنی دەسەڵاتی حكوومەتی هەرێمە، كە لە 25/7 هەڵبژاردنیان بۆ پەرلەمان و سەرۆكێكی نوێ ئەنجامدا و شارۆچكەكانی سەرسنووری وەك قەرەقووشی خستووەتە بارودۆخێكی ناهەموارەوە كە هەندێ مەترسی ئەوەیان هەیە شەڕ و پێكدادان دروست ببێت.
ئەسیل نوجێفی، كە پارێزگاری نەینەوایە و عەرەبێكی سوننەیە لەمبارەیەوە گوتی" رەنگە شەڕ دروست نەبێت، چونكە ئێمە بەدەست شەڕەوە بێزاربووین، بەڵام بەدڵنیاییەوە لێرەو لەوێ پێكدادان دروست دەبێت".

تووندوتیژی لە ئەنباری سوننە

ماوەیەكی كورت لەمەوبەر لە پارێزگای ئەنبار كە پارێزگایەكی فراوانە و كەوتووەتە رۆژئاوای بەغداوە، دەنگوباس هەر دەربارەی كوشتنی ئەمریكییەكان، لێدانی كافران و دەركردنی سیاسەتمەدارە شیعەكان و ئێرانییە پاڵپشتیكارانیان لە بەغدا بوو، بەڵام ئێستا شتی دیكە جێی قسەوباسە . رەعد عەلوانی كە شێخێكی رومادییە راشكاوانە قسە دەكات، گوتی" كورد لە هەمووان مەترسیداترن، لەبەرئەوەی ئەوان وەك هاووڵاتی عێراقی لەنێوان ئێمەدا دەژین. پێویستە ئەوان ئەوەیان لەبیربێت كە رۆژێك دادێت حكوومەتی بەغدا بەهێز دەبێتەوە".
هەروەها خالید عەبدوڵڵا فەهدی ئامۆزاشی كە بەدەم جگەرە كێشانەوە چایشی دەخواردەوە لەوبارەوە گوتی" وەختی خۆی یەك پۆلیس بە شەق هەموو كوردەكانیان دەردەكرد". ئامۆزایەكی دیكەشی بەناوی ئەسكەندەر حوسێن محەممەد خۆی تێهەڵقورتاند و گوتی" ئەگەر خۆشمان نەمانتوانی، ئەوا منداڵەكانمان بەشەق دەریان دەكەن ".
نوری مالیكی سەرۆك وەزیران سوودی لەو ناكۆكیانە وەرگرتووە بۆ ئەوەی خۆی بكاتە سەركردەیەكی نیشتمانی. ئەو ناسنامەیەكی بۆ خۆی دروستكردووە كە بەرگریكاری یەكگرتوویی عێراق و ناسنامە عەرەبییەكەیەتی. ناوبراو پێداگیری كردووە لەسەر بەهێزبوونی حكوومەتی ناوەندی و گۆڕانكاری لە دەستووردا كە كورد حەز بەم كارە ناكەن و پێیانوایە ئەو دۆكیۆمێنتە شورەی ئەوانە دژی خواستەكانی بەغدا. لە ساڵی رابردووەوە مالیكی سوپای عێراقی رەوانەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان كردووە كە زۆربەی ناوچەكە پڕی نەوت و غازی یەدەگە.
لە ئەنبار، مالیكی كە پێشنیازی هاوپەیمانیێتی كردووە لەگەڵ ئەحمەد ئەبوڕیشە، كە بەهێزترین شێخی سوننەی ئەو پارێزگایەیە و براكەشی سەرۆكایەتی شەڕی دژی رێكخراوی قاعیدەی كرد لە عێراق، هەتا لە ئەیلولی 2007 تیرۆر كرا. ئەبوڕیشە دەربارەی سەرۆك وەزیران گوتی" مالیكی یەكگرتوویی عێراقی دەوێت، بۆیە بیروڕا و بۆچوونمان زۆر لەیەكەوە نزیكە".
ئەگەر بڵێی سیاسەتی عێراق ئاشكراو روونە، وەكو ئەوە وایە بڵێی سەعاتە رۆڵێكسەكەی ئەبوڕیشە تەقلیدە، بەڵام لە راستیدا وانییە و یاریەكەی ئەم دواییەی بەغدا، وردبینی پاڵنەرە راستەقینەكەی مالیكی پیشاندەدات . ئایا مالیكی ئەو كەسە بەهێزە نیشتمانییەیە كە زۆر كەس لێرە پێی سەرسامن، چونكە سوورە لەسەر بەرگریكردن لە یەكپارچەیی عێراق لە دژی ئامانجەكانی كورد؟ یاخود ئەو بە نهێنی جوداخوازێكی تایفەگەرە و هەوڵدەدات مەترسییەكانی عەرەب گەورە بكات بۆ ئەوەی سەرقاڵیان بكات، بئ ئەوەی ئاگایان لە فراوانبوونی دەسەڵاتی شیعە لە بەغدا نەمێنێت؟
لە پارێزگای ئەنبار عەلوانی دووپاتیكردەوە كە سیاسەتە تووندەكانی مالیكی بەرامبەر بە كورد پیلانێكە بۆ راكێشانی دەنگدەری عەرەب بۆ هەڵبژاردنەكانی پەرلەمان لە مانگی كانوونی دووەمی داهاتوو. شێخێكی دیكە بەناوی حەمید هایس، ستایشی مالیكی كرد لەسەر هەڵوێستەكەی بەرامبەر كورد، بەڵام جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە پێویستە تووندتر بێت .
لەگەڵ سەرلەقاندنی شێخە عەشایەرەكانی دیكە، هایس پێشنیازی خۆی بۆ چارەسەركردنی مەسەلەی كەركووك خستەڕوو، كە شارێكە لەلایەن كورد، عەرەب و توركمانەوە ركابەرایەتی لەسەر دەكرێت و گوتی" ئەگەر ئەوان ویستیان دەستی بەسەردا بگرن، ئەوا ئێمە لەسەر نەخشە نایهێڵین".

گومان لەنێو كورددا

لەسەردەمی بەریتانییەكانەوە زۆربەی گفتوگۆكانی كورد لە گەڵ بەغدا شەڕی بەدواداهاتووە، كە دواترینیان كومەڵكوژییەكەی سەدام حوسێن بوو دژی كورد لە كۆتایی شەڕی نێوان عێراق و ئێران لەساڵی 1988.
فەلاح مستەفا بەكر، وەزیری كورد پرسیاری كرد " ئایا سیاسەتێك هەیە بۆ دواخستنی ئەو كێشانە هەتا ئەو كاتەی عەرەبەكان بەهێز دەبن و خواستەكانیان بەسەرماندا دەسەپێنن؟".
مالیكی هەتا ئێستا دوو شاندی رەوانەی هەولێر كردووە، بەمەبەستی ئەوەی ئەو گیرخواردنەی نێوان حكوومەتی بەغدا و حكوومەتی كوردی بشكێنن، بەڵام مالیكی بۆ ماوەی ساڵێكە قسەی لەگەڵ مەسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان نەكردووە، كە ئەمەش هێمایەكە بۆلاوازبوونی ئەو پەیوەندییە بەهێزەی وەختی خۆی هەیان بوو. هەروەكو بەرپرسێكیش ئاماژەی بە خراپی پەیوەندییەكاندا و گوتی" ژهرێكی زۆر لەئارادایە".
بەرپرسانی ئەمریكی دانیان بەوە دانا كە مەسەلەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان بووەتە مەسەلەیەكی یەكجار هەستیار لە نێو كێشە هەڵپەسێردراوەكانی عێراق كە بریتییە لە ئاشتەوایی نیشتمانی و یاسای نەوت، دابەشكردنی داهات و بەڕێوەبردنی نەوتی یەدەگی عێراق كە رێژەیەكی زۆرە.
بۆ چەند مانگێكیشە ئەمریكا، رۆڵی سەرەكی خۆی بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشانە، داوە بە نەتەوەیەكگرتووەكان، كە هەتا ئێستا زۆر شتی بەدەست نەهێناوە. لەگەڵ ئەوەشدا كاتەكە زۆر نەگونجاوە، چونكە كورد ئێستا سەرقاڵی ئەنجامی هەڵبژاردنەكانن كە پارتە ئۆپۆسزیۆنەكان بەشێوەیەكی چاوەڕوان نەكراو ئاستێكی باشیان پیشاندا و پێكهێنانی حكوومەتیش رەنگە هەتا مانگی ئەیلول بخایێنێت و لەگەڵ ئەوەی هەڵمەتی هەڵبژاردنی نیشتمانیش مانگی تیشرینی دووەم دەست پێدەكات، بۆیە ئەوەندە كات بۆ گفتوگۆكردن نەماوە.
بەهەمان شێوەی عەرەبی عێراق، هەندێ كوردیش گومانیان لە ئاڵۆزبوونی ئەو ناكۆكییە هەیە، محەممەد تۆفیق سیاسەتكاری ئۆپۆسزیۆنی كورد گوتی" ئەوە بۆ بەكارهێنان وئیستیهلاكی ناوخۆییە"، بەپێی قسەی ئەو پەرەسەندنی ئەو ناكۆكییە بەمەبەستی سەرقاڵكردنی خەڵك و دوورخستنەوەیانە لە هەبوونی گەندەڵی و شكستی هەردوو پارتە سەرەكییەكەی ئەو هەرێمە پارتی و یەكێتی، لەو بارەیەوە ناوبراو گوتی" بۆ ئەوان بیرە نەوتییەكان زۆر گرنگترن لە شنگار و خانەقین".
مانگی رابردوو لەبەر هێزەكانی ئەمریكا نەبووایە لە مەخموور شەڕ لەنێوان كورد وسوپای عێراق روویدەدا، نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی كوردستان پرسیار دەكات " كەی جارێكیتر ئەوە روودەداتەوە؟" هەروەها گوتیشی " ئێستا بە لۆجیكی كێ بەهێزەو كێ لاوازە رەفتار دەكرێت".

شارۆچكەیەكی فرە لایەنگیری

یەكەم پرسیار لە خاڵی پشكنینی ئەم شارۆچكە كریستییان نیشینە كە نزیكی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكانە، لەلایەن چەكدارێكەوە كە جلوبەرگی سەربازی لەبەردابوو كرا"لەكوێوە هاتوویت؟".
بەڵام پرسیارەكانی دواتر ئەوە نەبوون " تۆ مەسیحیت؟"، "تۆ كوردیت؟" "تۆ عەرەبیت؟".
ئێستا لە قەرەقوش ئەو پرسیارانە گرنگن.
پێدەچێ دانیشتوانی ئەو شارۆچكەیە، نەیانەوێت شارۆچكەكەیان بە هەرێمی كوردستانەوە بلكێنرێ. زۆربەی مەسیحییەكانی ئێرە شانازی بەوە دەكەن كە سەر بە كۆمەڵگەی كۆنی میزیۆپۆتامیان. هەندێكیش بەرامبەر بە دەستتێوەردانی هێزی ئاسایشی كوردی نیگەرانن كە دانیشتووانەكانی ئەو شارۆچكەیە ئاشكرایان كرد لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا چەندین خەڵكیان دەستگیركردووە و رەوانەی زیندانیان كردوون لە هەولێر و ئاكرێ.
یەكێك لە سیاسەتكارەكان گوتی" كاتێك ئەو زیندانییانە ئازاد دەكرێن دەبێ دەمیان دابخەن".
زمانی جێگری بەڕێوەبەری پۆلیسی ئەو شارۆچكەیە كوردییەو، رەخنەگرانی پێیانوایە كە لایەنگری كوردە. بەڕێوەبەرەكەی بە عەرەبی قسە دەكات . ئەندامانی ئەنجوومەنی پارێزگا لایەنگری نوجێفی دەكەن كە هەندێك ئاو و كارەبا بۆ قەرەقوش دابین دەكات.
بەڵام ئەوەی زیاتر هاوكاریان دەكات سەركیس ئاغا جانە كە دەوڵەمەندێكی مەسیحییە و وەختی خۆی وەزیری دارایی كوردستان بوو. ناوبراو پاسی بۆ قوتابیان دابین كردووە، سەنتەری چاودێریكردنی منداڵی بێ دایك و باوك داناوە و كڵێسەكانی نۆژەنكردووەتەوە، هەروەها مۆلیدەی كارەبای دابین كردووە بۆیان. هەروەها بەرپرسان ئەوەشیان دركاند كە ناوبراو لەپشت چەكدارەكانی ئەو ناوچەیەشەوە كە ژمارەیان دەگاتە 1200 چەكدار.
قەدیر سەلیم كە یەكێكە لە فەرماندەكان گوتی" ئێمە لەلایەن دەوڵەتەوە فەرمانمان پێدەگات"، كە پرسیاریشی لێكرا، كە ئەو مەبەستی بەغدایە؟، وەڵامی دایەوە و گوتی" نەخێر، كوردستان".
لە رۆژنامەی Washington post وە

+ نوشته شده در  Sat 29 Aug 2009ساعت 11:40 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

ئۆجەلان هه‌زاران باڵا  لە مێژوو 
ی مرۆڤایه‌تێدا ......................عەلی سیرینی, سیدنی
ئۆجەلان باڵایەک لە مێژوو .......................عەلی سیرینی, سیدنی


دە ساڵە بە تەنیا و چوار دیوار بە دەوریا، لە ژێر ئەشکەنجە و جەنگی دەروونی و مامەڵەی ئاژەڵە دڕندەکانی جەللادانی زیندانی دوورگەی مەڕمەڕە، لە نێو هاژەی شەپۆڵە سەر شێتەکانی دەریای ئێجە، باڵایەک لە مێژوو، لە سووچێکی ژووری زیندانی تاکە کەسی، ئارام دانیشتوە و سەری بە سەر کتێبێکەوە گرتووە!
دێڕەکان رێچکەکانی زانست و عیرفانن و ئۆجەلان بە ناویانا بەرەو مێژوو دەڕوات! ئێواران کاتێک رۆژ لە کەنارەکانی ئێجە بەرەو ئاوا بوونە، ئۆجەلان گەیشتووەتە کۆتایی دوا رێچکەی کتێب، هەڵوەدای رێچکەکانیتر دەبێت و، هەڵدەستێت، باسکێکی تری مێژوو بە سەر باڵایەوە بڵند بووەتەوە!
بێ کەشوفشی پاسەوانی زۆر، کاروانی سەیارەی جامڕەش بە دوایەوە، چەکدار و دارودەستە، کۆشک و تەلاری بڵند کرا و بە سەر شاخ و گردەوە، کامێرا و تەلەفزیۆن و زوڕنای بەردەوامی گەندەڵی.
بێ ئەوانە هەموو..
مێژوو خۆی و حەشەمەتی و، خۆی دارودەستەی، خۆی رێچکەکانی و بڕیارەکانی، وەک سەرسامێکی ئەبڵەق، دێت و لە پشت پەنجەرە بچوکەکەی ژووری تاکەکەسی، گوێچکەکانی بۆ ئۆجەلان شل دەکات.
ئەمڕۆ 15/8/2009 هەموو تورکیا و کوردستان و ئەوروپا، دەبێت بە گوێ و چاو بۆ بیستن و بینینی ئەو نەخشەی، زیندانییەکی دە ساڵە دەیکێشێت بۆ ئایندەی نەوەکانی داهاتوو!
ئافەرین مرۆڤ.
ئافەرین پیاو، لە بنەماڵەیەکی هەژاری بێ دەرامەت، لە گوندێکی لە بیرکراوی کوردستان، دوای برسی بوون و تینویەتی، دوای دەربەدەری و راونان، بێیت و لە ناو میللەتێکی خاپور کراو، لە ناو میللەتێکی نەخوێندەوار کراو، لە ناو کوردستانێکی سوتێندراو، پارتێک دروست بکەی کچە ناسکۆڵەکانی، گڕ لە بەفر بەربدەن و لەنێو چیاو چۆڵ و شاخ و دەشت و کێو، چەک بە کۆڵەوە، کتێب بەدەستەوە، وانەی رۆشنبیری و بوژانەوە فێر ببن و بیبەخشنەوە!
ئافەرین پیاو.
گەورەیی و سەروەریت لە کەسەوە بۆ جێ نەماوە!
ئافەرین پیاو...
وەها دڵسۆز بیت بۆ گەلەکەت، نە کۆشک و ڤیللات جێهێشتووە، نە سەیارەی جوان، نە پارەی بانکەکان. بەڵام ئێستا دڵی هەموو کوردێکی دڵسۆز و راستگۆ، بووەتە بانکی خۆشەویستی تۆ!
نە چەکت پێیە بمانترسێنیت، نە دەسەڵاتت هەیە نانبڕمان بکەی، نە زێڕەڤان و "ئاساییش و زانیاری" ت هەیە دەنگمان تەزویر بکەی. بەڵام هەموومان، هەر یەکەو بە ڕێژەیەک، هەریەکەو بە شێوەیەک، دەنگت بۆ دەدەین!
ئافەرین پیاو...
مەحرومکراوی لە لەزەتی ژیان (خواردنی خۆش، گەشت و گوزار، رابواردن، پارە و پول، دەسەڵات)، بەڵام توانیت ژوورە بچوکەکەت بکەیتە قوتابخانەی زانست و فەلسەفە و مێژوو!
لە سەردەمی بەرەو دواوە گەڕانەوەی کتێب، ئەو پەیامە دەگەیەنیت بە نەوەی تازە پێگەیشتوو، کە کتێب بە لەزەتترین خۆراکە!
ئەو پەیامە دەچرپێنیت بە گوێی سەرکردە گەندەڵەکانی ئەملاو ئەولا، کە خۆشەویستی گەل گەورەترین هێز و پشتی سەرکردە و پارتە!
خەباتکردن بۆ هەژار و چەوساوەی میللەت گەورەترین سەروەری و سەرمایەیە!
ئافەرین پیاو...
نە شەپۆڵی هەژدیهای دەریا، نە گەردەلولی نێو شاخان، نە پلانی ژەهراوی دونیا چۆکی پێت دانەدا و، تۆش بۆ مانەوەت، "پە کە کە" بۆ مانەوەی، نەچوون لەشکرکێشی دوژمن بکەن بۆ سەر کورد خۆی!
هەی ئافەرین.
پشتت نایە گەلەکەت و شاخت کردە عەرشی مەملەکەتی خۆڕاگرتن و سەرفرازی، زانست و رۆشنبیریت کردە خۆراکی نەوەی ئێستا بۆ گەیشتن بە کەناری ئایندەیەکی پڕشنگدار!
ئافەرین.
تورکیا بە هەموو هێزیەوە، بەو هەموو پلان و دڕندیەتییەوە، زەبەلاحیەتییەوە، نەیتوانی ناچارت بکات ببیتە دارودەستەی ئەو، تا خۆڕاگری تۆ سەری تورکیای چەماند و، واتلێکردن بە سەر شۆڕیەوە دان بنێنن بە مافی کورد و چاوەڕێی نەخشەی رێگات بکەن...
ئەو دێڕانەی ئەمڕۆ دەینوسی رێگای مێژوون، وێنەتکێشاون بۆ گەیشتن بە رۆژگارێکی پرشنگدار و سەرکەوتوو بۆ کورد و گەلانی ناوچە.
تۆ باڵایەکی لە مێژوو.
باڵای مێژووش، نە بە تورکیا و نە بە هەموو هێزی وڵاتان ناچەمێتەوە


!

Rêber APO

Şanlı 15 Ağustos Atılımı ve Doğru Devrimci Siyasetin Zaferi

راستی کەسایەتی سەرۆکایەتی لەکوردستان

ئەگەر زیاتر لەژێر رۆشنایی ئەو راستیانەی کە لەسەرەوەدا باسمان لێوەکرد، بابەتەکە فراوان بکەین، ئەوا بەئاشکرا بۆمان دەردەکەوێ کە کەسایەتی کورد راستی دوژمنی لەخۆیدا بەرجەستە کردووە. بەو ئاستەی کە دوژمن لەکوردستاندا هەیە، بەڕادەیەکی ئەوتۆ بەگێلی و خیانەتکاری و بەڕاستی دوژمنەوە گرێدراوە، کە سایکۆلۆژیەتی گاڕان لەخۆیدا بەرجەستە دەکات. بە جۆرێک ناتوانێ ببێتە هیچ، جگە لەکەسایەتیەکی نەفرەت لێکراو و چارەڕەش، هەروەها نابێتە کەسایەتیەکی سەرکردە و خەباتگێڕیش. جا ئایا دەتوانین بەبێ شیکردنەوەی ئەو کەسایەتییە و بەخستنەبەر لێکۆلینەوە و گفتوگۆ و رەخنەی قووڵ، بژین؟
پەندێکی پێشینان هەیە دەڵێ "کەسایەتی فوڵانی ناتوانێ شارۆچکەیەک بونیاد بنێ، بەڵکو تەنانەت گوندێکیش". بەڵام ئەو جۆرە کەسایەتیەی باسمان لێوە کرد، بگرە ناتوانێ کۆشکێکی بچوکیش دروست بکات، زیاتر لەمەش ئەو کەسایەتییە ناتوانێ حەزەکانی رۆژانەی خۆی تێر بکات.. جا با هەر یەکێک بیر لە رەوشى خۆی بکاتەوە و خۆی لەکورتە باڵایەک کەمتر نەبینێ کە لە وڵاتێکدایە خەریکە مێژووەکەی بەپیتی بریسکەدار دەنوسرێتەوە. زۆربەی ئەوانەی خیانەتکارن لەکاتێکدا کە کەمترین رێزیان بۆ خۆیان نییە و وەکو پێویست جوانی وڵاتەکەیان نابینن، ئەگەر بشیبینن، ئەوا وەکو پێویست سوودی لێ نابینن. ئایا کەسێک هەیە ئەم پرسیارانەی لەخۆی کردبێت؟ ئایا ژیان لەوڵاتێکی وەهادا دەچێتەسەر؟ ئایا لەوانەیە رۆژێک ببێتە شتێک؟ و ئەوانەی ئەم پرسیارانە دەکەن لەجیاتی ئەوەی بە ئەرکی سەرشانیان هەڵسن، هەڵدێن. واتە هەموو لەحاڵەتی هەڵاتن و گەیشتنن بە ئاستێکی بەرز لەهەندەران و بەشێوەکی تایبەتی هەوڵدەدەن بۆ ژیانێک کە لەبۆتەی دوژمندایە. ئەو مرۆڤە کێیە و دەبێ بەچی؟ دەبێ چ ناوێکی لێ بنێین؟ با بیر لەمێژووی ئەو کەسانە بکەینەوە، ئەوانە خۆیان بە سەرکردە دادەنێن و بەئەندازەی پلەو پایەیان، کە لەدامەزراوەکانی دوژمندا وەریان گرتووە. بە واتایەکیتر بەئەندازەی ئەو شوێنەی کە لەژێر سایەی سیستەمی کلکایەتیدا دەستیان کەوتووە، خۆیان بە سەرۆکایەتی پرۆفیسیۆناڵ دەزانن. بیر و باوەڕی باوی ئەوانیش وەک کەشتیوانێکن کە کەشتیەکانیان لەنقوم بوون رزگار کردووە. ئەوان خۆیان بەپیاوی توانا و فەرمی و شەریف و بەڕێز دادەنێت، ئەوەش گەورەترین هەڵەیە، لەوەش زیاتر دەبێتە سەرچاوەی گێلی و نەفامی و بەرەو خیانەتکاری و کەوتنی لەمرۆڤایەتی دەبات.
PKK بە واتایەک لە واتاکان بریتییە لە دیتنی ئەو راستیانە و یاخیبوون لە بەرامبەریان. کەواتە سەرۆکایەتی گەل و وڵات لەلای ئێمە، یەکەمجار بە دیتنی ئەو راستیانە دەستپێدەکات. جا بەدیتنی ئەو راستیانەی سەرەوە دەگەینە ئەو ئەنجامەی کە حەقیقەتی وڵاتێک و گەلێکی جیاواز هەیە، کە لەم وڵاتەدا دەژین. ئەمە هەنگاوێکی سەرەتایە، بەڵام ئەم هەنگاوە زۆر گرنگ و پێویستە.
ئێمە لەبەردەم کەسانێکین کە وڵاتەکەیان بە تەواوی لەبیرکردووە، یان روونتر بڵێین کەسانێکن وەڵامیان بۆ پرسیاری ئایا دەبێ من وڵاتم هەبێ، نییە. تەنانەت ئەو کەسانە پێویستی ئەوەش نابینن کە ئەمجۆرە پرسیارانە لەخۆیان بکەن، هەروەها وەڵامیشیان بۆ پرسیاری ئایا دەبێ ئێمە گەلێکی جیابین، نییە. تەنانەت ناشیانەوێ ئەم پرسیارە لەخۆیان بکەن. لەمانە هەمووی خراپتر ئەوەیە کە دەگوترێت:"تا چ رادەیەک من تورکم ــ ئێراقیم ــ سوریم ــ ئێرانیم..؟". ئەو راستیەش ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە کەسایەتی خۆمان لەدەستداوە. جا چۆن دەتوانرێ رێگای ژیان بۆ ئەو کەسانە بدۆزرێتەوە کە نکۆڵیان لەخۆیان کردووە، بەڕادەیەک بۆ بەجەستەکردنی ئەو جۆرە کەسایەتییە لەدامەزراوەکانی دوژمندا کاریان کردووە؟ ئەمەش ناکۆکیەکە کە بەئاشکرا لەمرۆڤی ئێمەدا دەبینرێت. دواتریش دێت لەڕێگای ژیان دەگەڕێت. ئەمەش گەورەترین خەیاڵێتی. لەتوانای هەر مرۆڤێکدا هەیە کە تێبینی ئەو جیاوازیە بەرفراوانە بکات لەنێوان داواکارییە تایبەتییەکانی مرۆڤی ئێمە و راستیەکانی ژیانی رۆژانەدا. لێرەوەش گەورەترین تێکچڕژاوی دەردەکەوێ، ئا ئەوەیە سەرچاوەی ئەو ناکۆکیە ئاشکرایە کە ئێمە بەگێلی ناوی دەبەین؟ هۆیەکانی ئەم ئاڵۆزیە نامۆییەی کە لەکەسایەتی کورددا هەیە بۆ ئەو ناکۆکیە دەگەڕێتەوە. بەواتایەکی دیکە ئەمە نەک هەر تەنیا ملکەچ کردنە، بەڵکو راکردنە لەراستیەکان کە هەموو سنوورەکان دەبەزێنێ. ئەمەش تا رادەیەک ئەوە دەگەیەنێ کە هەتاکو ئەو ترس و تۆقاندن و بێبەشکردنە لە رێگای ژیاندا هەبێ، ئەوا جگە لەچوونە ژێر سایەی سەرۆکایەتی دوژمن نەبێ ــ کە بەم رەوشەی بردین ــ هیچی دیکە ناگەیەنێ. ئەمەش خراپترین کۆیلایەتی هاوچەرخ لەخۆیدا دەنوێنێ، هەروەها ئەمە خۆ هاوێشتنی کۆیلەیە بۆ باوەشی ئاغاکەی. ئەمەش تەنها لەبواری هزریدا نەماوەتەوە، بەڵکو کاریگەری لەهۆش و گیان و هزر و دۆزی هەر کەسێکدا دەبێت. ئەوەی لێرەدایە بەتەنها نامۆبوون و شێواندن و لادان نییە، بەڵکو کۆششکردنە بۆ ئەوەی لەمەلیکێک مەلیکتر بێت. کاتێک لەئەنجامدانی ئەمەشدا شکست دێنێ، ئەوا دەبێتە کەسایەتیەک، کە وەک مینێکی شێتی لێدێت و نازانرێت کەی و چۆن و لەکوێ دەتەقێتەوە؟ لەهەمانکاتدا ئەم هەلومەرجە لەبویەری ئێمەدا دەرکەوتنی نمونەی کەڕترین و لاڵترین و کوێرترین کەسایەتی دەنوێنێ. لەبەرئەوەی نمونەی کەسایەتیەکە کە نکۆڵی لەخۆی دەکات و بەمڕادەیە خۆی دەخاتە باوەشی دوژمنەوە. هەربۆیە ئەم کەسایەتیە نمونەی کەسایەتیەکی کوێر و بێ ویژدان و شێتە، لەم گۆشە نیگایەوە دەتوانین بگەین بە ناوەڕۆکی کەسایەتی تاکەکەسی لەوڵاتی ئێمەدا. لەخودی ئەم ناکۆکیانەشدا گەندەڵی ــ خراپەکاری ــ توانەوە ــ دزی و تاڵان و هەموو کەموکوڕییەکی دیکە هەڵدەقوڵێ. تەماشا بکەن! ئەگەر بڕەخسا بوایە ئێستا هەموو دەبوون بە دز و جەردە و گێل و نەفام و خزتمەکاری دوژمن. کەوابێ چۆن دەتوانین ئەم جۆرە کەسایەتییە بە کەسایەتیەکی بەرێز لەقەڵەم بدەین؟
لەسەر ئەم بناخەیە ئەگەر بمانەوێ راستی PKK لەخۆوە بگرین، یاخود بخوازین راستی سەرۆکایەتییەکەی لەخۆوە بگرین، ئەوا دەبێ دەرک بەوە بکەین کە بەمشێوەیە لەڕووداوەکانی گۆڕەپانی وڵات و پەیوەندیەکان و دیاردەکانی دەڕوانێ. هەورەها بەمشێوەیە دەڕوانێتە هەموو دیاردەکانی کۆمەڵگا. دیالەکتیکی PKKش کە پێویستە لەخۆماندا بەرجەستە و نوێنەرایەتی بکەین ئەوەیە. ئەگەر خاڵی دەستپێکردنی بەمشێوەیە بێت، ئەوا زۆر سروشتییە کە لەچارەسەرکردنی ئەم نەخۆشیانەدا سەرکەوێت و بە تێپەڕبوونی کات رێچکەی کۆمەڵگاش راستبکاتەوە. بەواتا لەبەربەستکردنی ژیان و دژ بە نکۆڵیکردن و سنوور دانان بۆ گێلی و بێ ئاگایی سەردەکەوێ.
جەختکردن لەسەرئەوەی کە لەتوانادا هەیە ئەم وڵاتە ببێتە وڵاتی ئێمە و گەلیش ببێتە گەلی ئێمە، هەروەها جەخت کردن لەسەر بەرهەمهێنانی بیر و سیاسەتێک، ئەگەر بکرێ رێڕەوێکی سیاسی بۆ ئەم مەبەستە دیاری بکرێ و لەبواری رێکخستنیشدا هەوڵی لەپێناودا بدرێت. ئەمانە هەموو تایبەتمەندی سەرۆکایەتی PKK و چۆنێتی پەرەسەندنی بوون لەقۆناخی ئایدیۆلۆژی، کە ناوی دەبەین بە کرۆکی رێکخستن و شێوە سەرەتاییەکەی.

PKK دەرکەوتنێکی سەرۆکایەتیە لەکوردستان
دەرکەوتنی سەرۆکایەتی لە PKKدا دەرکەوتنێکی جیاواز و دیارە، بەو مانایە دەرکەوتنێکی نوێ و مێژووییە، هەر بەر ئەمەشە کە هەلی پەرەسەندنی خۆی بەدیدێنێ، چونکە لەبەرامبەر بویەرێکی بەستەڵەک و بەتەواوەتی داخراودا، هەلی ژیان دەخوڵقێنێ. هەروەها توانای سەرلەنوێ دامەزراندنی وڵاتێکی لەبیرکراوی لە قوڵایی مێژوودا دێنێتە کایەوە. هەتا ژیانیش بۆ گەلی ئەم وڵاتە دەڕەخسێنێ. سەرۆکایەتی لە PKKدا دەرکەوتنێکی هزریە و هەر لەم پێناوەشدا دەست دەکات بە چالاکیەکانی پڕوپاگەندە بۆ ئەوەی بگۆڕدێت بۆ رەوتێکی کرداری و چەمکێکی ئاشکرا. هەر لەسەرەتاوە مەزنایەتی PKK لەم خاڵەدا بەرجەستە بووە. هەر ئەمەش بۆتە هۆی تێگەیشتنی لەگروپە سەرەتاییەکانمان لەکاتی دروستبوونیاندا.
قۆناخی سازکردنی گروپی یەکەم، مانای دورستبوونی ناوک یان چاندنی تۆوی یەکەم دەبەخشێ، ئەوەش مانای خۆ ئامادەکردنە بۆ پێکهێنانی بڵندترین ئاست. لەو قۆناخەدا چالاکیەکانی هزری ئایدیۆلۆژی و شێوازێکی خەبات باڵادەست دەبێ کە دەستە و گروپی بچوک پێی هەڵدەستن، کەچی شێوازی سیاسی و سەربازی تا رادەیەک لەخۆوە دەگرێ، بەڵام بەسیاسی بوون و پێگەیشتنی سەرۆکایەتی ئەم گروپە بچوکانە لەقۆناخەکانی دواییدا دێتە ئاراوە. پێکهێنانی گروپی سیاسی و سەرۆکایەتی سیاسی چی دەگەیەنێ؟
بەسیاسی بوونی دەستە و گروپێک بەرپەرچدانەوەی سیاسی باری دوژمن و پاشان سیاسەتی دەوڵەت هەروەها بەرپەرچدانەوەی کلکایەتی و گێلی و نەفامی و سایکۆلۆژییەتی گاڕان دەگەینێت.
ئەم سروشتی بەرەنگاربوونەوەیە هەر لەسەرەتاوە لەسەرۆکایەتی PKKدا هەیە، ئەو دیاردە سیاسیەی کە لەکۆتایی حەفتاکاندا پەرەی سەند و لەگەلێک بۆنەدا باس و لێدوانمان لەسەر کرد، پەرەسەندنی هەمان ئایدیۆلۆژییە کە لەسەرەتای حەفتاکانەوە دەرکەوت و گەشەی کرد. بێگومان پێشبینی لەوە نەدەکرا کە گروپی ئایدیۆلۆژی هەر لەسەرەتای دروستبوونیەوە دووچاری فشاری دەوڵەت ببێت، چونکە هێشتا ئەوەندە پەرەینەسەندبوو کە پێویست بەوە بکات زۆر و کوتەک بەرامبەری بەکاربهێنرێت، بەڵام هەر لەسەرەتاوە هێرشی هزری هەبوون، لەو کاتەدا ئەوانەمان بە سۆسیالیزمی شۆڤێنی و میللیگەرای سەرەتایی ناودەبرد، بەواتا شەڕ تەنیا لەبواری ئایدیۆلۆژی سنووربەند کرابوو. بەڵام قۆناخی سیاسی ( کە لەدوای قۆناخی ئایدیۆلۆژی دێ ) مانای بەرپەرچدانەوەی راستەوخۆی دەوڵەت و هاوکارانی دەگەیەنێت، دواتریش رۆڵی زۆر و کوتەک دەستپێدەکات. دوابەدوای ئەم هەنگاوەش پارتی بەفەرمی ڕاگەیەنرا، ئەمەش مانای گەیشتن بە شێوازێکی رێکخراوەیی ئاست بڵندتر دەگەیەنێت.
بەم شێوەیە کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات گەلێک واتای مەزن لەخۆوە دەگرێت. مادام سەرۆکایەتی سیاسی نایەوێت رووبەڕووی لەنێوچوون ببێت ئەوا هیچ رێگایەکی دیکەی لەبەردەمدا نەماوە جگە لەکۆچکردن نەبێ بۆ دەرەوەی وڵات. هەروەک چۆن لەهەموو شۆڕشە گەورە و بچووکەکانی جیهانیشدا ئەمە روویداوە، بۆ نموونە ــ سەرۆکایەتی شۆڕشی فەرەنسی پەنای بۆ ئینگلتەرا برد و، سەرۆکایەتی شۆڕشی بەلشەفی پەنای بۆ ئەوروپا، شۆڕشی ئیسلامیش پەنای بۆ مەدینەی منەوەرە برد. ئەم کۆچکردنە لەهەمانکاتدا مانای ئامادەکاری و پێشخستنی لایەنی سەربازیش دەگەیەنێت. چونکە ئەگەر لەجێگایەکدا زۆر و کوتەکی کۆنەپەرستی بەرفراوان پەیڕەو بکرێت، ئەو کاتە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم رەوشە پێویستە پەنا بۆ زۆر و کوتەکی شۆڕشگێڕی ببردرێت. هەرئەمەش بوو کە ئێمە لەدوای ساڵانی هەشتاکان هەڵساین بە پێشخستنی لەناو PKKدا.
لێرەدا سەرنجتان بۆ ئەوە رادەکێشین کە زێدە ناچینە نێو قووڵایی مێژوەوە، چونکە پێشتر ئەمانەمان لەبابەتەکانی دیکەدا باسکردووە. بەڵکو لێرەدا هەوڵدەدەین کە چۆنێتی چارەسەری پێکهاتەیەکی نوێ لەڕووی سەرۆکایەتییەوە و ئاشکراکردنی لایەنەکانی تیۆری و فەلسەفی و بگرە ئەخلاقیش روون دەکەینەوە، چونکە ئەمە بەتەواوەتی رەوشێکی جیاوازە. سەرۆکایەتی پێکهاتەیەکی لەهەموو پێودانگە باوەکان و ئەوەی کە گەل و ئەوەی کە دوژمن دان بە شەرعیەتیدا دەنێت جیاوازە، بەواتایەک لەواتەکان ناچارە کە بەمشێوەیە بێت و خۆی هەڵبستێت بەپێکهێنان و بەدیهێنانی شەرعیەت بۆ خۆی.
شتێکی دیکەش هەیە کە لەم ساڵانەدا جێبەجێیکرا و شایانی ئاماژە پێکردنە، کە تیایدا ئەو هەڵوێستانە دەرکەوتن و مامەڵەیان لەگەڵ سیاسەت و ئایدیۆلۆژی و تەنانەت لەگەڵ خەباتی چەکداریشدا دەکرد. ئەمەش بەس نییە، لەساڵی 1985 بەڕێژەیەکی زۆر داخراوی دەرکەوتن، هەروەها لەساڵانی دیکەشدا ئەم داخراویە (انغلاقات) دەبینرێ. هۆی سەرەکی ئەمەش گیروگرفتەکانی گەشەکردنە، کە کادیرەکان بە دەستیەوە دەیانناڵاند، چونکە هەرقۆناخێک تایبەتمەندێتی و گیروگرفتی تایبەت بەخۆی هەیە. ساڵی یەکەم ــ 15یەمین ــ ساڵی 20م هەریەک لەم ساڵانەدا خاوەنی گیروگرفت و تایبەتمەندی خۆیەتی. ئەم کارەش ڕەنگدانەوەی ئاستی کۆمەڵایەتی کۆنی کەسانێکە لەناو پارتیدا، هەرچەندە ریزەکانی پارتی فراوانترببێ ئەوەندەش زیاتر تایبەتمەندی کۆیلایەتی و بەکرێگیراوێتی و کۆڵۆنیالیزمی زیاتر دزە دەکاتە نێو ریزەکانی پارتی. ئەم راستیانەش زیاتر دەرکەوتن، هەرچەندە پێشەنگایەتی پێشبکەوێ و سەرۆکایەتی PKK جێگیرببێ. هەرچەندە شوێنەواری نامۆیە و دوژمنکاریەکان بگوازرێنەوە نێو رێزەکانی پارتی، بەو رادەیەش رەنگدانەوەی کاریگەریەکانی کۆیلایەتی و گێلی و خیانەت زیاتر دەبن. ئەگەر تێکۆشەرە بەتواناکان و سەرکردە وشیارەکان وەکو پێویست وەڵامی ئەو کاریگەریە نەدەنەوە، ئەوا ئەو خراپەکارییەی لەنێو ریزەکانی پارتی بڵاودەبێتەوە، تارادەیەک لەهەشتاکان و نەوەتەکاندا ئەو شتەمان رووبەڕوو بۆوە، هەروەها ئەمە تووشی شۆڕشەکانی دیکەش هاتووە. بۆ نمونە با تەماشای شۆڕشی روسیا بکەین، ئەو دیاردەیەی تیایدا دەرکەوت لەکاتێکدا کە لەدەروازەی سەرکەوتندا بوو، بەڵام سەبارەت بە شۆڕشی فەرەنسا ئەوا لەدوای ساڵانی نەوەتەکاندا ئەم رەوشە بەهۆی بوونی سەرکردە گەورەکان ژیانی دەکرد، دەتوانین ئەمەش ناوی لێبنێین بەرەو راستڕەوی چوون یاخود، گۆڕانی بۆرجوازیەت بۆ دۆخێکی کۆنەپەرستانە. بەڵام لەشۆڕشی ئیسلامدا، ئەم بویەرە دەرکەوت و بەرەو گەڕانەوە بۆ دواوە دەستیپێکرد کە هێشتا تەرمی پیرۆزی پێغەمبەر بەخاک نەسپێردرابوو.
بەکورتی لەوانەیە هەموو شۆڕشێک کاتێ دەگاتە لوتکە دووچاری هەوڵی راکێشانی بەرەو راستڕەوی ببێ. بەڵام رەوشی لای ئێمە هەندێک جیاوازە. نەک دوای بەدەست هێنانی سەرکەوتن، بەڵکو گەلێک پێش سەرکەوتن، بگرە هەتا لەو کاتانەی کە گروپە سەرەتاییەکانی پارتی ئاوا دەبوون رووبەڕووی گەلێک تەقەلای لەمجۆرە بووینەوە کە دەیانویست بەرەو راستڕەویمان ببەن. چونکە ئەو زەمینەیەی کە پشتی پێدەبەسترێ زەمینەیەکی یەکجار لاوازە و زۆر بەتووندی بەرەو دوژمن هەڵپە دەکات. لێرەدا پێویستیی هەمەلایەنی هەیە کە دەبێ لەسەرۆکایەتیدا بەرجەستە ببن، هەر لەبەر ئەم هۆیەش بوو کە بە پێویستمان زانی ئەو هەموو شیکرنەوە و لێکۆلینەوانە بنوسین.
رێبه‌ر ئاپۆ 
1994


هیچ هێز و لایه‌نێک توانای ته‌حریک کردنمانی نییه‌
22 Aug 2009

هیچ هێز و لایه‌نێک توانای ته‌حریک کردنمانی نییه‌ به‌ڵام به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک سه‌ری خۆمان له‌ به‌رامبه‌ر هیچ چه‌شنه‌ زوڵم و زۆریه‌ک دانانه‌وێنین

له‌ سه‌ر بانگی کۆما جڤاکی کوردستانKCK به‌ مه‌به‌ستی ده‌ستپێکردنی 
قۆناخێ چاره‌سه‌ری پرسی کورد‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و ئێران، له‌ لایه‌ن پارتیمان PJAKه‌وه‌ قۆناخی بێچالاکی ده‌ستی پێکرد و هه‌تا ئێستاکه‌ش به‌رده‌وامه‌. وه‌ک بزاڤی ڕزگاری خوازی گه‌لی کورد به‌ پێی ئه‌زموونی مێژوویی پێکه‌وه‌ ژیانی گه‌لانی ئێران،شیمانه‌ی ئه‌وه‌مان ده‌کرد که‌ ده‌وله‌تی ئێران به‌ر له‌ ده‌وڵه‌تی تورکیا پێشه‌نگایه‌تی ئه‌م قۆناخه‌ بکات و وڵامێکی ئه‌رێنی بداته‌وه‌ به‌ بانگی ئاشتیخوازانه‌ی گه‌ل و پارتیمان که‌ به‌ گه‌رم و گوڕی ئاراسته‌ی ده‌وله‌تی ئێران کرابوو. ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ دوای تێکۆشانێکی بێ وچان له‌ لایه‌ن گه‌لی کورد و پێشكه‌ش کردنی به‌ هه‌زاران شه‌هیدی قاره‌مان و به‌رخۆدانی تێکۆشه‌رانی کورد، له‌ باکووری کوردستان قۆناخێکی نوێ که‌ تێیدا چاره‌سه‌ری پرسی کورد تاووتوێ ده‌کرێ، ده‌ستی پێکردوه‌. به‌ڵام وا دیاره‌ رژێمی ئێران نایهه‌وێ ئه‌و پێشکه‌وتنانه‌ی که‌ له‌ هه‌رێم و جیهان دا ڕوو ده‌دات به‌تایبه‌تی ئه‌و پێشکه‌وتنانه‌ی که‌ له‌ چوارچێوه‌ی چاره‌سه‌ری پرسی کورد دا هاتۆته‌ ئاراوه‌ ببینێ و به‌ پێی ئه‌م ڕاستیه‌ هه‌ڵسوکه‌وت بکات. رژێم به‌ پێچه‌وانه‌ی هه‌نگاوی ئه‌رێنی له‌و چوارچێوه‌ دا، قۆناخی بێچالاکی وه‌کوو هه‌لێک بۆ سه‌قامگیر کردنی هێزه‌ چه‌کداره‌کانی له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و هه‌روه‌ها ملیتاریزه‌ کردنی ئه‌م هه‌رێمه‌ و زه‌خت و گوشار له‌ سه‌ر گه‌لی کورد و چالاکانی سیاسی و مه‌ده‌نی قۆزته‌وه‌ و به‌ تایبه‌تی په‌ره‌ی به‌ گرتن و ئه‌شکنجه‌ کردنی لاوان و چالاکانی کورد به‌ مه‌به‌ستی چاوترسێن کردن و شکاندنی ئیراده‌یانی داوه. 
رژێم له‌ قۆناخی دوایی دا به‌ سه‌قامگیر کردنی هێزه‌کانی له‌ سه‌ر سنووری رۆژهه‌ڵات و باشووری کوردستان و ده‌ستپێکردنه‌وه‌ی تۆپ بارانی هه‌رێمه‌ شاخاویه‌کانی باشووری کوردستان و به‌ تایبه‌تی وه‌رگرتنی بڕیاری ئیعدام بۆ چالاکێکی تری مه‌ده‌نی و سیاسی کورد، حوسێن خزری که‌ بۆ پێکهێنانی ئه‌م بڕیاره‌ حوکمه‌که‌ی دراوه‌ به‌ سازی پێوه‌ندی دار، هه‌ڵوێستێکی گرتۆته‌ به‌ر که‌ به‌ هیچ پێوانێکی مرۆڤایه‌تی هه‌ڵناسه‌نگێندرێت. ئه‌م بڕیاره‌ ته‌نیا بڕیارێک له‌ سه‌ر ئه‌م چالاکه‌ سیاسیه‌ نیه‌ و هاوکات بڕیارێکه‌ له‌ سه‌ر ته‌واو‌ی گه‌لی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و نیزیک بوونی رژێم له‌ قۆناخی داهاتوو له‌ به‌رامبه‌ر گه‌لی کورد دیاری ده‌کات. له‌ هه‌مان کات دا دیاری که‌ری وڵامی رژێمه‌ بۆ بانگی ئاشتی خوازانه‌ی گه‌لی کورد. حوسێن خزری چالاکێکی سیاسی و مه‌ده‌نی کورده‌ که‌ هیچ تاوانێکی جگه‌ له‌ خزمه‌ت به‌ گه‌لی کورد و به‌ رێکخستن کردنیانی نییه‌. 
وه‌ک پارتی ژیانی ئازادی کوردستان ڕاده‌گه‌یێنین که‌ هه‌ڵوێستی رژێم له‌ به‌رامبه‌ر حوسێنی خزری بۆ ئێمه‌ خاوه‌ن گرینگیه‌کی تایبه‌ته‌ و هه‌ڵوێستی رژێم له‌ نزیکه‌وه‌ چاوه‌دێری ده‌که‌ین. بێ گومان له‌ ئه‌گه‌ری پێکهێنانی بڕیاری له‌م شێوانه‌، وه‌ک PJAK چاو به‌ سه‌ر بڕیاری بێ چالاکیمان داده‌خشێنینه‌وه‌ و ئه‌م کرده‌وانه‌ بێ وڵام ناهێڵینه‌وه‌. گه‌لی کورد، لاوانی کورد و به‌ تایبه‌تی هێزه‌کانی گه‌ریلا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک کرده‌وه‌ی له‌م شێوه‌یه‌ ته‌حه‌موول ناکات و خاوه‌ن هێزی تۆله‌ سه‌ندنه‌وه‌یه‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌ راده‌گه‌یێنین هیچ هێز و لایه‌نێک توانای ته‌حریک کردنمانی نییه‌ به‌ڵام به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک سه‌ری خۆمان له‌ به‌رامبه‌ر هیچ چه‌شنه‌ زوڵم و زۆریه‌ک دانانه‌وێنین.. 
وه‌ک گه‌لی کورد و پارتیمان به‌ به‌رخۆدان و مانگرتنی 47 رۆژه‌ی 25ی ئاگۆستی 2008ی هه‌ڤاڵانمان و چالاکانی سیاسی کورد ڕاشکاوانه‌ ڕامانگه‌یاند که‌ نه‌ک ته‌نیا بڕیاری ئیعدام و ئه‌شکه‌نجه‌ و کرده‌وه‌کانی رژێم توانای چاوترسێنکردنمانی نییه‌ ته‌نانه‌ت له‌ پێناو گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ پیرۆزه‌کانمان به‌ پێشوازی شه‌هاده‌ته‌وه‌ ده‌چین و هاوکات رووحی 14 ته‌مووزی زیندانی ئامه‌د به‌م کرده‌وانه‌ی رژێم گه‌شتر ده‌بێت. ترسی مردن له‌ سایه‌ی فه‌لسه‌فه‌ و ئایدۆلۆژیای ڕێبه‌ر ئاپۆ له‌ کوردستان به‌ گشتی و له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان نه‌ماوه‌ و بێگومان گه‌لی کورد له‌م ڕێیه‌ دا ئاماده‌ی پێشکه‌ش کردنی هه‌ر چه‌شنه‌ به‌دیلێکه‌ و رژێمی ئێران پێویسته‌ ئه‌م راستیه‌ به‌ باشی ببینێت. له‌و چوارچێوه‌یه‌ دا بانگ له‌ رژێمی ئێران ده‌که‌ین که‌ به‌ جێی کرده‌وه‌ و سیاسه‌ت گه‌لێک که‌ تێدا هه‌وڵ بۆ پوچه‌ڵکردنه‌و‌ی قۆناخی چاره‌سه‌ری پرسی کورد له‌ باکووری کوردستان بدرێت و خزمه‌تی ئاژاوه‌گێری و قووڵ کردنه‌وه‌ی کێشه‌کان بکات، چاو به‌ کرده‌وه‌ و بڕیاره‌کانی دا بخشێنێته‌وه‌ و ئه‌گه‌ر ویستی کاریگه‌ریه‌کی هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌ هه‌رێمی رۆژهه‌ڵاتی ناوین دا هه‌یه‌ پێویسته‌ ڕۆڵی پێشه‌نگایه‌تی بۆ چاره‌سه‌ری دیموکراتیانه‌ی کێشه‌کان وه‌ئه‌ستۆ بگرێت. هاوکات پێویسته‌ رژێم به‌ ئه‌زموون وه‌رگرتن له‌ تێکۆشانی گه‌لی کورد له‌ باکووری کوردستان و هه‌روه‌ها تێکۆشانی گه‌لی کورد و بزاڤی ڕزگاری خوازی له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان دان به‌ ئیراده‌ی گه‌لی کورد و به‌ هێزی پارتیمان دابنێت. هه‌ڵوێستی پێچه‌وانه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ ڕه‌وش به‌ره‌و ئاڵۆزی و توند و تیژی ده‌بات که‌ له‌م بابه‌ته‌ دا ئێمه‌ وه‌ک PJAK به‌رپرسیار نین و رژێم بۆ خۆی به‌رپرسیاری تێکشکانی هه‌لومه‌رجه‌که‌یه‌.
لێره‌ دا پێشاوپێش ساڵوه‌گه‌ری به‌رخۆدانی مێژوویی هه‌ڤاڵانمان و چالاکانی سیاسی و مه‌ده‌نی له‌ 25ی ئاگۆستی 2008 له‌ هه‌موو گیراوانی سیاسی و مه‌ده‌نی و سه‌رجه‌م گه‌لی کورد پیرۆزبایی ده‌که‌ین و بانگ ده‌که‌ین که‌ هه‌موو گیراوان به‌ پاراستنی یه‌کیه‌تی نێوانیان، ئاستی تێکۆشان و به‌رخۆدان به‌رفراوانتر بکه‌نه‌وه‌. 
هاوکات بانگ له‌ گه‌لی کورد ده‌که‌ین که‌ له‌ به‌رامبه‌ر کرده‌وه‌کانی رژێم وشیارانه‌ هه‌ڵسوکه‌وت بکه‌ن و به‌ چالاکی جیاجیا خاوه‌ن داریه‌تی له‌ هه‌موو گیراوانی سیاسی کورد و به‌ تایبه‌تی حوسێن خزری که‌ مه‌ترسی له‌ سێداره‌ دانی له‌ سه‌ره بکه‌ن. به‌ تایبه‌تی پێویسته‌ لاوانی کورد له‌ هه‌موو گۆڕه‌پانه‌کانی خه‌بات گوڕ به‌ چالاکی و تێکۆشان بده‌ن و پێش له‌و کرده‌وانه‌ی رژێم بگرن.




کۆردیناسیۆنی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان PJAK
+ نوشته شده در  Sat 29 Aug 2009ساعت 8:43 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  | 

 

سڵاو له‌ هه‌موو لایه‌ک،سه‌یری ئه‌و کورته‌ فیلمانه‌ بکه‌ن و فرشته‌کانی ئازادی کوردستان بێبینن،ئه‌و رۆله‌ شۆرشگیره‌ قاره‌مانانه‌ی کوردستان  رۆله‌کانی پکک و پژاک

http://www.youtube.com/watch?v=7L5PeNiAgjY&feature=related







سڵاو له‌ ئه‌و سه‌رۆکی که‌ جه‌ۆی له‌ دۆژمنانی گه‌لی کورد حه‌رام کردوه‌ .ئه‌و ئاوینه‌ی مێژووه‌
،ئه‌و رۆحی شهیدانه‌
پارتی چاره‌ سه‌ ری دیموکراتی کوردستانمن ژیانێکی ئابڕومەند بە بنەما دەگرم کەس ناتوانێ پێچەوانەی ئەوانەمان بە سەردا بسەپێنێت،

لێدوانەکەی وەزیری ناوخۆی تورکیا بەشیر ئاتاڵای‌ کەموکوڕِی تێدایە و
 دەبێت ناوەڕۆکەکەی پڕِ بکرێتەوە. هەروەها
پێویستە‌ سەرۆک وەزیر ئەردۆغان بۆ چارەسەری رسک بخاتە بەر
چاو و هەڵوێستێکی بڕیاردەرانە نیشان بدات.
دەکرێت پرسەکە وەها چارەسەر بکرێت، بە ئەرۆدغان دەڵێن سەرکێشی
 دەکات بێ گومان دەکرێت ئەوەی دەیکات مجازەفە بێت، من بە
کراوەیی ئەو نامەیە بۆ ئەردۆغان و ئاکەپە دەنێرم دەبێت ئێوە لەو
 بابەتەکەدا رسک بدەنە بەرچاوتان و ئەگەر وا نەبێت، بە تێگەی لێرە
 دەیدۆڕِینم و لێرە دەسکەوتم دەبێت، هیچ ئەنجامێک بەدەست ناهێنن،
 
ئەو کێشەیەکی مەزنە، ئەگەر هەڵوێستێکی بڕیاردەرانە نیشان بدرێت،
 دەکرێت کێشەکە چارسەر بکرێت، پێویستە جەسور بن، ئەگەر نا
 ئەوا‌ زیهنیەتی ئەرگەنەکۆن هەمووتان لەناودەبات، پێویستە خۆتان
 یەکلایی بکەنەوە کە لایەنگری کودەتاچی و ئەرگەنەکۆنەکانن یان
لایەنگری دیموکراتیزەبوون دەبن.
پێویستە لەگەڵ هەموو ئەو کەسانەی کە چارەسەری دەخوڵقێنن دیدار
ئەنجام بدرێت، ئەگەر پێکەوە قسە نەکەن پرسەکە چارەسەر نابێت، بە
 پێچەوانەوە بەردەوام دەبێت، ئەوانە بە هێندەی من شارەزای پرسەکە و
 چارەسەرییەکەی نین، من نالێم ئیلا دەبێت بێن و لەگەڵ من دیدار
 ئەنجام بدەن، من لەوانە ناپاڕێمەوە، بەڵام ئەگەر ئێوە بڵێن من پرسەکە
 چارەسەر بکەم و مخاتەبیش خۆم دەست نیشانی دەکەم، ئەوە مایەی
 پەسەند نییە، کورد ئەوە پەسەند ناکات، من ناڵێم لە قۆناغی رابردوودا
لەگەڵ من دیداریان ئەنجام نەداوە، دیدار لەگەڵ من ئەنجام درا و من
 پێشتریش باسی ئەوەم کردبوو، بەڵام هیچ هەنگاوێکی جددی نەنرا،
من دیسانەوە دەڵێم ئەوە کارێکی ئاسان نییە، پێویستی بە بوێری هەیە،
 رۆژانە مرۆڤ دەمرن، من لێرەوە هەوڵ دەدەم رێ بەو مردنانە بگرم،
بە هەڵوێستێکی هەرزان ناتوانن پرسەکە چارەسەر بکەن، پرسەکە بە
چەمکی کلاسیکیش چارسەر نابێت. پێویستە سەرەتا تەگەرەکان تەخت
 بکرێن، تەمەنی من 60 ساڵە، ماندوو دەبم و سەختی دەبینم، بەڵام من
 بەرپرسیاری خۆشم باش دەزانم، ئەوەی دەکەوێتە ئەستۆم بەجێی دێنم، با هیچ کەسێک نەڵێت نەیانگوت، من باس لە راستیەکان دەکەم، من پێشتریش گووتبووم و دەیڵێم، ئەگەر پەرە بە چارەسەری نەدرێت و هەنگاوی بوێرانە نەنرێت، شتێک نییە لێرە من بیکەم، ئەو کاتەش دەڵێم بەدوای چارەسەری خۆتاندا بگەڕێن، پرسەکە بەترس‌ چارەسەر نابێت، بەرێز سەرۆک کۆمار، بەرێز سەرۆک وەزیر تکا دەکەم، وەرن پرسەکە چارەسەر بکەن، ئەگەر پرسەکە چارەسەر نەبێت، شەڕ گوڕِتر دەبێت،من لێرەوە فەرمانی ئەوە نادەم، من تەنیا ئەگەری روداوەکان باس دەکەم کۆتایی تامیلییەکان لەبەرچاوە، ماوەیەکی درێژ لەگەڵ تامیلیەکان دیداریان ئەنجام دا، پاشانیش لەناوبران، ئەگەر ئەوە گەمە بێت، پەرە بە چارەسەری نەدرێت، ئەوان من ناکەومە ناو ئەو گەمەیەوە، دەبێت ئەوە باش بزانرێت.
وەک دەزانرێت کە سوڵتان سنجار، یاوز سەلیم و مەجید عبدلحەمید هەبوون، لە سەردەمی ئەوان دا، سەردەمی بومین، سوڵتان و پاشاکانیان دا، نکوڵی کردن لە کوردستان نەبوو، لە سەردەمی ئەوانەدا بێژەی کوردستان بەکاردەهێنرا و دەستەڵاتیش بە پێی ئەوە پێک دەهات، سەلجوقیەکان و عوسمانییەکان دانیان بە کورد دا دەنا، مستەفا کەمالیش باسی لە ئیدارەی خۆجێی کورد کردووە، دەبێت داکۆکی لە میراس و مێژووی ئەوانە بکرێت، دەڵێن ئێمە ئیسلامین، عوسمانین، ئاکەپە نە ئیسلامییە و نە عوسمانییە، هەبێت نەبێت نەژاد پەرسته، نەژاد پەرستیش فاشیزمه، فاشیزم لە ناودەبات، لەناوچوو حساب بۆ دەور و بەری خۆی دەکات، لەبەرئەوە هیوای چارەسەری لێ ناکرێت، ئەوە چ موسڵمانییە؟ دەلێن ئێمە ئیسلامین، ئیسلام دەناسین، بەڵام قورئان و حەزەرتی محەمەد لەوانە باشتر دەزانین.
من زۆر روون و راشکاوانە دەڵێم من جوداخواز و جیاکار نیم، من سەقفی داواکان بەرز ناکەمەوە من ژیانێکی ئابڕومەند بە بنەما دەگرم کەس ناتوانێ پێچەوانەی ئەوانەمان بە سەردا بسەپێنێت، ئێمە ئەوە قەبوڵ ناکەین، کورد ئەوە قەبوڵ ناکەن، کەس ناتوانێت زماندرێژی لەسەر بوون و بەهاکانمان بکات، هیج کاتێک ژیانێکی بێ نرخ قەبوڵ ناکەین، کەسێک بەناوی دیاب ئاغا هەیە، خەڵکی دەرسیمە، نوێنەری دەرسیمە، هەموو کەسێک دەڵێت بەهۆی داگیرکارییەوە هەڵدێت دەچێتە سیواس، ئەو سورە لەسەر ئەوەی کە لە ئەنکەرە بمێنێت، دەڵێت من لە ئەنکەرە ناچمە هیچ جێیەکی تر، لە مەجلیس بە کوردی قسەکانی دەکات، ئێستا ئێمە دەڵێین رێز لەو هەلوێستەی دیاب ئاغا بگرن و چی پێویستە بیکەن، سەید رەزا کەسایەتییەکی زۆر گرنگە، من بە دەرسیمییەکان دەڵێم با دەرسیمییەکان رێزیان بۆ یەک هەبێت، داکۆکی لە مێژوو و بەهاکانیان بکەن و به پێی‌ ئەوە قسە بکەن و بێنەوە هۆش خۆیان، هەموو کەسێک ناتوانێت خۆبەخۆ هەستێ و بە ناوی دەرسیمییەکانەوە قسە بکات، دەبێت دەرسیم نوێنەری خۆیان هەبێت و بەناوی ئەوانەوە‌ قسە بکات.
بیر و رایەک کە ناوەندەکەی ئەوروپایە، کاریگەری لە منیش کردبوو، بەڵام نەک تەنیا وازم لەو بیر و رایانەم هێنا کە پشتیان بە ناوەند و سیستەمی ئەوروپی دەبەست، بەڵکو تێمپەڕاندن، ئێمە ژیانێکی هاوبەشمان لەگەڵ ئەوروپادا نەبووە، بەڵام مێژووی پێنج هەزار ساڵی ناوەندی شارستانی ئەم جوگرافیایە لە ئارادایە، ئەو کاتە ئەوروپا نەبوو، لە سەردەمی تاریکی دا بوو، بەرلەو سەردەمەی کە پێنج هەزار ساڵی خایاند، کەلتووری چەرخی بەردینی نوێ 10 هەزار ساڵ بوو هەبوو، شۆڕِشی کەلتووری هەبوو، ئەوروپا دیسان نەبوو، ئێوە بۆ ئەو سیاسەتە خوێناویەی ئەوروپا قەبوڵ دەکەن کە لە ماوەی ئەم 200 ساڵەی دواییەدا دروست بوو؟ من ئەوروپا بە گشتی رەت ناکەمەوە، من لایەنە زانستییەکانی دەگرم، لایەنی پۆزەتیڤیستییەکەشی رەخنە دەکەم، بیر و رام پشت قایمە بە ژیانێکی پێکەوەیی، دەڵێن ئێمە‌ هەزار ساڵە پێکەوە دەژین، ئەگەر ئەوە باش تێنەگەن، ناتوانن پرسەکانیش چارەسەر بکەن، داخۆ دەتوانن خۆتان لە بیر و بۆچونێکی ناوەندەکەی ئەوروپا رزگار بکەن؟ بۆ ئەوە بوێرییان هەیە؟ من ئەو پرسە دەکەم. سیستەمی بیر و بۆچونی ئەوروپا پۆزەتیڤیستە، من ئەوەم لە بەرگرینامەکەم دا دەربڕِیوە، لە بناغەی سیاسەتی ئەوروپا دا خوێن هەیە، لەسەر خوێندا خۆی بونیاد ناوە، لە سەدەی 20 دا دوو شەڕی جیهانیان بەرپا کرد، بوونە هۆی مردنی سێ سەد ملیۆن مرۆڤ لە نیو 200 ساڵی دوایی دا ئێمەیان کرد بە گژ یەکدا، کاتێک ئەوروپا ئەوەی کرد، لە رۆژهەڵاتی ناوین، رۆژهەڵاتناسی بەکارهێنا، بوونی خۆشی لە رۆژهەڵاتی ناوین بەو شێوەیە درێژە پێدا، ئەو مێشکەی ئەرگەنەکۆن مێشکێکی چۆنە کە ئەو رووەی ئەوروپا نابینێت؟ لە راستی دا من ئەوەم لە یەکلاییکردۆتەوە، لەبەرئەوەی‌ ئەرگەنەکۆن لە هەمانکات دا بەردەوامی چەمکی ئیتحادیە، سەد ساڵیشە دەستەڵاتدارە، بۆچی لەوە تێناگەن؟ داخۆی نایبینن؟ دووپاتی دەکەمەوە داخۆ چۆن مێشکێکیان هەیە؟ من لایەنە ئەرێنیەکانی مستەفا کەمال دەبینم، بەڵام چەمکی ئیتحاد ئەو لایەنە ئەرێنیەی گەمارۆ دا.
شاری وان دەڤەرێکی هەستیارە و دەکرێت لە نێوان 7-8ساڵدا کۆشکی کەلتووری لەسەر لێواری دەریاچەی وان دامەزرێندرێت. کۆشکێکی هاوشێوەش بۆ شاری دێرسیم پێشنیار دەکەم. ‌بەشی چوارەمی بەرگرینامەکەم کە تایبەتە بە رۆژهەڵاتی ناوین وا خەریکە تەواو دەبێت. هەندێ لەو نامانەی کە لە زیندانەکانەوە بۆم رەوانە دەکرێن، رادەستم ناکرێن. سڵاوی بە هەموو گیراوانی زیندانەکان رابگەیەنن. سڵاو بۆ هەرکەسێک

 
 
ريوار آبدانان

جستاري كوتاه در «مانيفست جامعه‌ي دموكراتيك» اثر رهبر عبدالله اوجالان

در كيهان‌شناسي جوامعي كه هنوز با مقوله‌ي تمدن آشنا نبودند و به شكل جامعه‌ي طبيعي مي‌زيستند، براي كيهان نوعي عدالت در نظر گرفته مي‌شد كه به‌شكل هم‌آهنگي ميان سه‌پايه‌ي اساسي طبيعت،‌ جامعه و انسان تعريف مي‌گشت. يعني از نقطه‌ي اتصال قدرت‌مدارانه‌اي به‌نام هژموني (مستوليّت) خبري نبود. اين كيهان‌شناسي (Cosmology) فرم گسترده‌تر چيزي بود كه آن را هستي‌شناسي (بودشناسي =Ontology) مي‌خوانيم. هستي‌شناسي در پي آن است تا بدون مشغول‌ماندن به تعيّنات خاص، تنها به امر هستي چون هستي بپردازد. به‌واقع جوهري متافيزيك دارد. زيرا از تعيّنات و جنبه‌هاي چگونگي تحقق فارغ است و تنها «بود‌ن» را مدنظر قرار مي‌دهد. به‌ هر حال بشريت در اعصاري كه به شكل جامعه‌ي طبيعي مي‌زيست و زبان اسطوره‌شناختي بازنمود آن دوران بود، با چنان نگرشي كه اشاره‌اش رفت به جهان مي‌نگريست. طبيعت، جامعه و انسان درهم‌تنيده بودند. سامانه‌‌ي قدرتي موجود نبود تا يكي منقاد ديگري باشد. روابط همزيستانه بودند و به‌دور از سلطه‌جويي. گرايش به طبيعت و ارجمند بودن جامعه كه همچون پاره‌اي از وجود طبيعت بود،‌ نه‌تنها فرد انساني را تحقير نمي‌نمود بلكه او را كه جزء متفكر و ويژه‌ي طبيعت است، در مسير پيشروي قرار مي‌داد. جامعه، مأمن انسان بود. تعيين‌كنندگي نقش جامعه در آفرينش فرد و نقش فرد انساني در برساخت اجتماعي هيچ خللي در كار يكديگر ايجاد نمي‌نمود.
و اما در اين جستار مختصر در پي آنيم كه نگرش هستي‌شناختي مدرنيته به جهان را به نقد بنهيم. اگر بخواهيم خود مدرنيته را به خوبي درك كنيم ناگزير نقطه‌ي عزيمت‌مان براي بررسي مؤلفه‌هاي مؤثر آن، نگاهي است به هستي‌شناسي(انتولوژي) مدرنيته. زيرا هستي‌شناسي هر گرايش، مكتب و يا انديشه‌اي نشان‌گر آن خواهد بود كه جهان را چگونه درمي‌يابد و از اين رهگذار محتملاً چه كنشي را نيز در قبال آن، در پي خواهد گرفت.
تضاد ژرفي كه در مدرنيته به چشم مي‌خورد اين است كه مدرنيته خود با دستان خويش بنيان‌هاي هستي‌شناسي‌اش را لرزان مي‌سازد و حتي فرومي‌پاشاند. زيرا كاراكتر اين نوع هستي‌شناسي، تخريب‌گري است. يعني از نظرگاهي به جهان مي‌نگرد كه در افق آن فروپاشي روابط متقابل طبيعي انتظارمان را مي‌كشد. دليل چنين مسئله‌اي اين است كه در هستي‌شناسي مدرن، انسان بر طبيعت و هر چيز ديگري ارجحيت دارد. حتي انسان را بر متافيزيك ارجح مي‌داند. در اين نگرش، طبيعت مادر و زاينده‌ به زير فرمان انسان درمي‌آيد. اگر در كيهان‌شناسي قدما، «عدالت» محور هستي را تشكيل مي‌داد؛ در مدرنيته اما بيداد حكمفرماست. حتي دگم‌ترين انديشه‌ي ديني اگرچه با خدمت نمودن به قشر فرادست ـ‌كه به شكل خدايي‌شده بازتاب داده مي‌شودـ انسان را در مقابل مديريت قدرت‌مدار به بردگي درافكنده و كنش‌پذير ساخته است اما بازهم به‌واسطه‌ي جوهر اخلاقي خود از نابودگري كامل ممانعت مي‌‌نمايد. يعني به‌خوبي مي‌دانند،‌ اگر انسان و جامعه به‌كلي نابود شوند ديگر نمي‌توان حتي كوچك‌ترين منفعتي را نيز براي آن قشر فرادستِ متعالي‌شده در نظر گرفت. متد جزم‌گرايانه‌ي ديني،‌ طبيعت را مرده مي‌انگارد ولي نيك مي‌داند كه بايستي دست‌كم اميدي هرچند ضعيف را به‌شكل جهاني ديگر در حوزه‌ي ذهنيت بيافريند. اما مدرنيته، با گسيختن تمام روابط اخلاقي و بازگذاشتن دست انسان ـ‌كه ديگر يكّه شناساي جهان است و قادر به هرگونه اِنگارش‌ـ زمينه‌ي نابودي جامعه و طبيعت را فراهم مي‌آورد و هيچ گزينه‌اي را نيز همچون اتوپيا در اختيار انسان قرار نمي‌دهد. روزمرگي مدرن، با اتوپيا ناسازه است. بنابراين هستي خود مدرنيته نيز به ورطه‌ي چالشي عظيم فرومي‌غلتد. از همين روست كه در تمامي عرصه‌هاي حيات نشانه‌هاي بيشماري را از تداوم‌ناپذيرشدن مدرنيته شاهديم. رهبر آپو در تحليل مسائل گذار از مدرنيته‌‌ي كاپيتاليستي چنين مي‌گويد: «مواردي همچون اتمام مرحله‌ي گسترش مركزـ پيرامون، تداوم‌ناپذير شدن اكولوژي، بيكاري، فساد، كاهش دستمزدها، رسيدن بروكراسي به ابعادي كه قادر است موارد خارج از خويش را ببلعد، فروپاشي جامعه‌ي خدايي، هژموني‌يافتگيِ[گردانندگان] سرمايه‌ي ماليِ جهاني(Finance) به‌مثابه‌ي انگل‌ترين قشري كه دور از توليد سرمايه‌اند، و توسعه‌ي شبكه‌هاي مقاومت نزد اكثريت قريب به اتفاق جامعه در هر حوزه و در برابر تمامي پديده‌هاي فوق، «بحراني ساختاري» را در نظام مدرنيته‌ي كاپيتاليستي ايجاد نموده است.» يعني بحراني كه با ايجاد حاكميت انسان بر جهان ايجاد مي‌شود در خود مدرنيته نيز بازتاب مي‌يابد. وقتي در انديشه‌اي وارونگي عظيمي عليه جهان اعمال شود، آن انديشه نيز به‌مثابه‌ي بخشي از جهان نمي‌تواند خود را از بحران و باژگونگي برهاند.
در نگرش مدرنيته به طبيعت، جامعه و انسان تناقضات و پارادوكس‌هايي ديده مي‌شود كه خلاصه‌وار آنها را بيان مي‌كنيم:
تناقض اول: انسان، خود موجودي است كه متافيزيكي زندگي مي‌كند. لذا تقدم انسان بر متافيزيك گزاره‌اي است غلط. متافيزيك، كاراكتر انسان است. انسانِ فاقد متافيزيك ديگر انسان نيست تا بتوان بر متافيزيك رجحانش بخشيد. گويي از آنجا كه مدرنيته تنها و تنها منفعت‌پرستي فردگرايانه را اساس مي‌گيرد چنين تعريف مغلطه‌اندازي را ارائه داده است. بايستي دانست كه جامعه نيز كاراكتري متافيزيك دارد. رهبر آپو در كتاب خويش چنين مي‌آورد:« جامعه‌ي نهادينه‌شده و حتي كل جامعه، براي تعريف متافيزيكي مساعدتر است.» بنابراين مدرنيته براي محكم‌سازي بنيان منفعت‌خواهانه‌ي(Utilitarian) خويش نياز به آن ديده كه جامعه به مثابه‌ي امري متافيزيك كه فراورده‌ي ذهنيت است و از سوي اراده‌ و انديشه‌ي آدمي برساخته مي‌شود، طرد گردد. اما آيا انسان خارج از جامعه ديگر مي‌تواند اندرونه‌اي انساني داشته باشد تا مدرنيته به‌زعم خود با بخشيدن جايگاه برترين سوژه او را به مقام خداوندگاري جهان برساند؟!
مي‌توان چنين انگاشت كه عامل پنهان در پس تقابل مدرنيته با متافيزيك نبرد با دو عامل اجتماعي‌بودن و اخلاق است كه از منفعت‌پرستي و خودمدارانگاري ممانعت مي‌نمايند. رهبر آپو اين واقعيت را چنين بيان مي‌نمايد: « بي‌ترديد، اخلاق ادراكي متافيزيكي است.» اخلاق آزاد از خودگرايي و سودپرستي ممانعت به‌عمل مي‌آورد، همچون ملاطي است كه اجزاي جامعه‌ را به هم پيوند مي‌دهد و از انهدام بدنه‌ي آن جلوگيري مي‌نمايد. همين رويكرد اخلاقي است كه در برابر آزمندي تمدن مدرنيته‌ي كاپيتاليستي كه دندان براي دريدن تمامي ارزش‌ها تيز نموده، مانع‌سازي مي‌كند. بنابراين بر سرلوحه‌ي بيانيه‌ي مدرنيست‌ها نبرد با متافيزيك حك شده است تا جامعه و مديريت آن را ـ‌كه همانا اخلاق است‌ـ از پاي‌بست ويران سازد.
با اين وجود خود مدرنيته نامطلوب‌ترين نوع متافيزيك است. زيرا ساختار انديشه‌ي آدمي متافيزيكي است و انديشه‌اي كه از طريق علم‌گرايي بر مدرن‌بودن اصرار نمايد نيز نمي‌توان خود را از ويژگي متافيزيكي وارهاند. اما اين متافيزيك ديگر يك متافيزيك سازنده نيست. حتي متافيزيكي كه دنياهاي ديگري مي‌آفريند و مجرمان را در آتش دوزخش تا ابد شكنجه مي‌نمايد نيز چنين نيست. زيرا متافيزيك موجود در علم‌گرايي مدرنيستي عاري از مقولات زيبا و انساني است. محصول متافيزيك انديشه‌ي مدرن، دنيايي است مجازي، فانتزي، شبيه‌سازي‌شده و فرسنگ‌ها به‌دور از جهان واقعيت. اينكه هنر مدرن را مي‌توانيم ابتذال و نمايش عرياني و وقاحت نام نهيم نيز از همينجا نشأت مي‌گيرد. نوعي متافيزيك است كه هيچ نيازي از انسان را برآورده نمي‌سازد و تنها به تخدير اذهان منجر مي‌گردد و بس.
تناقض دوم: انساني كه از منظر مدرنيته برتري تام و تمام دارد توسط خود مدرنيته نابود مي‌شود. جنگ‌ها، قتل‌عام‌هاي نژادي،‌ فرهنگي و فيزيكال نمونه‌ي آنند.
كشتاري كه روزانه عليه انسانيت روا داشته مي‌شود نشان مي‌دهد كه برتري انسان از منظر مدرنيته، هيچ ضمانتي ندارد. انساني كه با هيولاي مدرنيته‌ي كاپيتاليستي روبروست، حتي نسبت به اعصاري كه در آن‌ها هنوز سلاحي براي دفاع از خود در مقابل هجوم جانوران نداشت، بي‌دفاع‌تر مي‌نمايد. موجوديت انسان، از همه‌ي ابعاد با هجوم مواجه شده. از بحران هويتي گرفته تا نبود امنيت خلق‌هايي كه تحت ستم‌اند نشانه‌هاي آشكاري را از اين واقعيت ترسناك مشاهده مي‌كنيم. موقعيت انساني كه مدرنيته مي‌خواهد بر هرچيز سروري‌اش ببخشد، با تلنگر كوچكي از سوي همين مدرنيته درهم‌مي‌شكند. فاصله‌ي عظيم ميان تعريف هستي‌شناسانه‌ي مدرنيته از موقعيت انسان در جهان، با واقعيتي كه در آن شاهد مصايبي هستيم كه خود مدرنيته براي انسانيت به ارمغان آورده، نشانگر پارادوكسي غامض است.
تناقض سوم: از منظر مدرنيته، انسان جايگاه سوژگي را اشغال نموده و جهان پيرامون كه عنصري مادّي و عاري از جان است، تحت امر و مفعول گمان‌ورزيِ انسان است و تا سطح ابژگي فروكاسته شده. اما همين متمايزسازي، در عمل با تناقض رويارو مي‌شود،‌ زيرا مي‌بينيم كه انسان از مرتبت سوژگي پايين كشيده مي‌شود و زير تيغ ابژه‌‌سازي نظام قدرت تا سطح هيچ تقليل داده مي‌شود. «ابژه‌ي جنسي‌»بودنِ زن بزرگ‌ترين مدرك است بر همين پارادوكسي كه مدرنيته‌ را به چالش مي‌كشاند. البته اين تنها مشمول زنان نمي‌شود. رهبر آپو اين واقعيت را در واكاوي مدرنيته چنين بيان مي‌نمايد: «در مدرنيته‌ي كاپيتاليستي، علاوه بر تبديل‌نمودن كامل زن به ضعيفه(پيشرفته‌ترين بردگي) از طرف تمدن طبقاتي شهري، با اخته‌نمودن مرد(در سايه‌ي شهروندي) و ضعيفه‌نمودنش، جامعه را همانند زني ضعيفه مديريت مي‌نمايند. جامعه، اسبِ سواري و زنِ دولت‌ـ ملت است.» پيداست، كه فروكاستن انسان از مقام سوژه‌ي برتر به اسب سواري و زن دولت‌ـ ملت، بنيان هستي‌شناسي مدرنيته را از پايه دچار آسيب مي‌سازد.
مسئله را اندكي ديگر شرح دهيم؛
انسان از منظر دين،‌ گناهكار است و از بهشت‌رانده، اما از منظر مدرنيته معصوم شمرده مي‌شود. دين، دگماهاي لازم را از يك‌سو براي حفظ منافع مديريت فرادست و از ديگرسو براي اخلاقي‌‌نگاه‌داشتن انسان، از راه گناهكار اعلان نمودن انساني كه از بهشت هبوط كرده مي‌آفريند. مدرنيته نيز براي به اوج رسانيدن اين انسان، تا سطح نامحدود، او را بي‌گناه اعلان مي‌كند و اخلاق را مردود مي‌‌سازد. مدرنيته با اخلاق‌زدايي از جامعه توانست، چنان سوژه‌اي بيافريند كه هيچ محكمه‌اي نتواند او را به گناهكاري محكوم سازد. اما آيا اينچنين سوژه‌اي مي‌تواند خود را از قانون تغيير برهاند و تا ابد مطلق، معصوم و سرور باشد؟
مدرنيته مي‌كوشد تا انسان را به سوژه‌ي مطلق مبدل سازد. اما اين سوژگي به راحتي به قطب مخالف خود مبدل مي‌شود. زيرا امروزه انسان علي‌رغم اينكه به برگزيده‌ترين سوژه مبدل شده(در چارچوب تعاريف شهروند دولت‌ـ ملت) در عين حال به سطحي‌ترين ابژه نيز تنزل يافته است. يعني انسان از يك سو به بزرگ‌ترين سوژه‌ در مقابل طبيعت مبدل شد و از ديگر سو خود به ابژه‌ي خويشتن مبدل گشت. اين تناقضي است كه هم طبيعت و جامعه‌ را ـ‌كه طبيعت ثاني دانسته مي‌شودـ با خطر رويارو نموده است. زيرا فرد در مقام سوژه، با طبيعت در تقابل قرار مي‌گيرد و آنگاه انسان در مقام جامعه به ابژه‌اي كم‌مايه براي شبكه‌ي دانش‌ـ قدرت سيستم جهاني مدرنيته مبدل ‌مي‌شود. تا جايي‌كه علوم مدرن، به آزمايشگاه‌هايي مبدل شده‌اند كه خوراك آزمايشگاهي آنها جسم، روان، كنش، جنسيت،‌ انديشه و فرهنگ آدمي است.
اگرچه مدرنيته داعيه‌ي آن دارد كه با طرد دين از ساحت جامعه و فردي‌نمودن آن طي پروژه‌ي سكولاريسم سلطه‌ي ماوراءالطبيعه را بر انسان فرومي‌پاشد، اما با مبدل ساختن انسان به سوژه‌ي حاكم بر تمامي جهان، سلطه‌ي ديگري را مي‌آفريند. يعني انسان را مركز جهان قرار مي‌دهد. اما متوجه اين نيز بايد بودكه چون انسان مي‌تواند خويشتن را به ابژه‌ي خود مبدل كند پس قادر است شديدترين سلطه را بر خود هم ايجاد كند. اين امر در سامانه‌ي قدرتي قابل مشاهده است كه تمامي جامعه‌ را دربرگرفته. اگرچه انسان سوژه‌ي برتر شمرده شد، اما هستند انسان‌هايي كه سايرين را در حكم ابژه‌اي كم‌مايه و قابل‌تصرف مي‌انگارند. لذا، هرچند مرگ خدا توسط نيچه اعلان شد اما همچنانكه فوكو ابراز مي‌دارد، مدرنيته مرگ انسان را نيز با خود به‌همراه داشته است.
در مقابل آخرت‌گرايي دين و جاودانگي‌خواهي ذهنيت درون‌گرايانه‌ي شرق،‌ مدرنيته مي‌كوشد انسان را به‌منزله‌ي سوژه‌ي برتر در همين جهان ابدي سازد. خودمدارانگاري(اگوئيسم) شديد موجود در مدرنيته ناشي از همين است. خودمداري مدرن اگرچه مي‌خواهد تا سطح گلوباليزاسيون خود را توسعه بخشد،‌ اما تنهايي دهشت‌آوري را نيز به دنبال دارد. زيرا روابط سطحي مي‌شوند و انسان علي‌رغم دستيابي به هرجاي اين دهكده‌ي كوچك دستش به هيچ جايي نيز بند نيست! اينترنت، تلويزيون و ساير رسانه‌ها و تكنولوژي‌هاي ارتباطي جهان را كوچك مي‌سازند اما انسان در اين جهان كوچك هيچ نقطه‌ي تعلقي ندارد تا با خيال راحت بدان تكيه نمايد. زمين زير پاي انسان مدرن پوك است و تعليق و تشتت حاكم مي‌گردد. انسان مدرن، با جامعه و طبيعت بدرود مي‌گويد تا خويشتن را دريابد اما فرجام اين گسست ازخودبيگانگي و مرگ است. در يك كلام مي‌توان گفت هستي‌شناسي مدرن، ضدّ اكولوژيك است؛ منظور از اكولوژي هم در معناي طبيعت كلي آن است و هم زيست‌بوم اجتماعي. چنين خصلتي، بنيان بحراني است كه بشر امروزي در آن دست و پا مي‌زند تا مگر مفرّي بيابد. وجود همين فضاست كه پست‌مدرن را مطرح مي‌سازد. با اين وجود تا زماني كه نتوان از انديشه‌ي مدرن گذار كرد، نمي‌توان از اين تعليق و پادرهوايي نيز رهايي يافت. پست‌مدرنيسم به دليل ناتواني در گذار عملي از اين وضعيت نتوانست از سردرگمي نجات يابد. 
مي‌توان گفت كه مدرنيته به‌واسطه‌ي ليبراليسمي كه در درون خود مي‌پرورد نمي‌تواند به شناخت صحيحي نيز دست يابد تا بر اساس آن هستي را مورد عمل شناسايي قرار دهد. يعني نمي‌تواند نقاط متضاد با خويش را به‌مثابه‌ي غنا در خود جذب نمايد. با اسلحه‌ي ليبراليسم، تمامي بذرهاي غني انديشه و كردارهاي معنادار را در درون خود خفه مي‌سازد. با وجود اينكه نمي‌تواند از ديالكتيك فراتر رود و قطب مخالف خويش را به تمامي نابود نمايد اما از تحليل‌بردن آن غافل نمي‌ماند. پس عقلانيت مدرنيته قادر نيست شناخت صحيحي داشته باشد، زيرا به رغم دم زدن از پلوراليسم(تكثرگرايي)، با ليبراليسمش دگرانديشه‌گان را تضعيف مي‌سازد. بنابراين نظام دانايي موجود در مدرنيته، نظامي نيست كه از انديشه‌هاي سازنده و صحيح فراهم آمده باشد. شناخت مدرنيته از جهان،‌ شناختي ناقص است. رهبر آپو در خصوص عقلانيت(Rationality) چنين اظهار نظر مي‌كند: «عقلانيّت، به‌تنهايي نمي‌تواند جامعه را به پيش برد. شايد بتواند جوامع را همانند رُبات‌ نمايد و به‌‌شكل حيواناتي پيشرفته درآورد، اما نمي‌تواند آن‌ها را به‌صورت انسان باقي نگه دارد». عقلانيت مدرن، قادر نيست جهان، انسان و جامعه را به خوبي بشناسد و تعريف نمايد. زيرا اين عقلانيت كاراكتري مادّي‌گرايانه و ابزاري دارد؛ جنبه‌هاي متافيزيك را طرد مي‌سازد و بر اساس آن شناخت ناقص مي‌خواهد سعادت را براي آدمي به ارمغان آوَرَد. با اين حال آشكار است، هيچ بينش ماترياليستي نمي‌تواند حتي ماهيت خود انسان را به‌خوبي فهم‌ نمايد، چه رسد به كليت جهان.
هر هستي‌شناسي با دريافتي كه از جهان دارد حقيقتي را مي‌سازد. اما مدرنيته‌ي كاپيتاليستي نه‌تنها حقيقت‌ساز نيست بلكه خود محصول حقيقت‌گريزي است. زيرا مدرنيته،‌ نقطه‌ي اوج تمدن است. به دليل همين كاراكتر تمدني‌ است كه نمي‌تواند حقيقت را برسازد. همان‌طور كه رهبر آپو اشاره نموده: «حقيقت، عشق است و عشق، حيات آزاد!» و در جاي ديگري تمدن را چنين تعريف مي‌كند «تمدن، چيزي است كه پس از تخليه‌ي معناي حيات آزاد باقي مي‌ماند!» با يك استنتاج مي‌توان گفت، جايي كه تمدن حاكم باشد، نمي‌توان از حقيقت دم زد. طبق اين گزاره‌ها و بُن‌انگاره‌هاي صحيح مي‌توانيم بگوييم كه تمدن مدرنيته‌ نمي‌تواند يك فرهنگ يا اجتماعي‌بودن باشد زيرا بي‌معنابودن را در بطن خود مي‌پروراند؛ ضد فرهنگ، ضد اجتماعي‌بودن و دشمن انسان است.
عينت‌گرايي يكي از ويژگي‌هاي اساسي مدرنيته است. هستي‌شناسي‌اي كه با ديد عينت‌گرا به جهان بنگرد نمي‌تواند جهان را بشناسد. زيرا جهان تنها از امور عيني تشكيل نگشته. مدرنيته با پديدارانگاري خود تمام هستي را در پديده‌هاي تحصلّي،‌ تحقيق‌پذير و قابل آزمايش محدود مي‌كند. بنابراين هستي‌اي كه مدرنيته در پي شناخت آن است فاقد لايه‌هاي دروني، جوهر و حسّيات است. ناگفته آشكار است كه چنين هستي‌اي نمي‌تواند همين هستي‌اي باشد كه ما نيز بخشي از آنيم. آيا ما به عنوان انسان پديده‌اي هستيم كه آزمايش‌گر پوزيتيويست مدرنيته مي‌تواند همه‌ي درونياتمان را به آزمايش بگذارد؟ جواب «خير» كه در پاسخ به اين پرسش مي‌دهيم، نشان مي‌دهد كه مدرنيته نه در جستجوي شناخت بلكه در پي فروكاستن هستي تا سطح مادّه‌اي بي‌ارزش و قابل مانور در بازار عرضه و تقاضاست.
مدرنيته،‌ جهاني را كه به‌گونه‌اي مكانيستي بازتعريف مي‌نمايد، تنها جهان ممكن مي‌نامد. يعني بر وجود ساير جهان‌ها خط بطلان مي‌كشد و اين را همچون دليلي هستي‌شناسانه بيان مي‌دارد. بايستي دانست كه چنين بازتعريفي است كه اذهان را براي پذيرش دروغ «پايان تاريخ!» آماده مي‌سازد. يعني جهان انديشه‌هاي صحيح را با انگ متافيزيكي‌بودن، مردود مي‌خواند اما خود را ابدي و ازلي معرفي مي‌كند.
رهبر آپو در تحليلات خويش چنين مي‌نويسد:« نبايد نگرشي را كه مي‌گويد "هر موجود زنده، جهاني مخصوص به خود دارد" از نظر دور داشت. همچنين تفكر از طريق نگرش مبتني بر "وجود كيهان‌هاي موازي" نيز مي‌تواند جوانبي براي تبيين برخي مقولات داشته باشد.» همچنين اين سؤال مهم را مطرح مي‌سازد«هر سلول زنده‌ در يك بافت‌ انسان، هستاري است با چارچوب مختص به خويش. حتي در ياخته‌‌هاي مغز، انديشه صورت مي‌گيرد. آيا سلول‌هايي با اين كيفيت، مي‌توانند بگويند كيهان به همان اندازه‌اي است كه مي‌انديشيم؟ از طرفي نيز اين ياخته‌‌ها از كيهان موجود در انسان و كيهان‌ عظيم خارج از او بي‌خبر هستند. اما اين وضعيت نمي‌تواند موجوديت كيهان انساني و ساير كيهان‌هاي ماكرو و ميكرو را از ميان بردارد. آيا نمي‌توانيم انسان را نيز در درون ماكروـ‌كيهان(Microcosm) تا سطح چنين سلولي كاهش دهيم؟ اگر به راحتي جسارت انجام اين كار را نشان دهيم، مي‌توانيم از جهات متفاوت، حكم به‌ صحت موجوديت كيهان‌ها بدهيم.» وي هدف از چنين تحليلاتي را گمانه‌زني بي‌پايه و اساس نمي‌داند، بلكه مي‌كوشد تا گذار از تنگ‌نظري را همچون نيازي اساسي برجسته سازد تا بتوانيم از كژروي شعور و اعتقاد كه ماحصل بيماري‌هاي متديك و فشار ناشي از نظام هيرارشيك و دولت است، رهايي بيابيم. دولت‌ـ‌ ملت به‌عنوان يكي از اساسي‌ترين پايه‌هاي مدرنيته ساختار فكري ما را مختل ساخته و هستي‌شناسي و كسمولوژي خود را با تحريف و فريبكاري بسيار به خورد اذهان مي‌دهد. بنابراين با گذار از چنين تنگ‌نظري‌هاي ديكته‌شده از سوي نظام است كه مي‌توان به حقيقت كيهان، انسان و جامعه نزديك شد.
در پايان، اشاره به بخشي از گفته‌هاي رهبر آپو در زمينه‌ي شناخت صحيح سه‌ مؤلفه‌ي اساسي استناد مي‌كنيم كه مي‌توان بر پايه‌ي آن به هستي‌شناسي درستي دست يافت:
«بايستي يقين داشت كه، در كيهان يك اصل عدالت وجود دارد... پديد آمدن انسان نيز رويدادي است كه عادلانه‌ تحقق يافته. مي‌توان گفت تمامي ‌نظم‌‌هاي كيهاني، دنياي بيولوژيك و شالوده‌هاي اجتماعي، در خدمت تكوين انسان هستند» وي همچنان‌كه تأكيد مي‌كند جهاني انسان‌محور(Anthropocentrism) را مطرح نمي‌سازد اما خصلت‌هاي جمع‌شده در وجود آدمي را برمي‌شمارد. اين خصلت‌ها عبارتند از: 
«1ـ اتم‌ها كه سنگ بناهاي مادّه هستند، در انسان ـ هم از نظر شمارش و هم چيدمان‌ـ داراي غني‌ترين هستومندي(Entity= موجوديت) و تركيب مي‌باشند.
2ـ انسان، برخوردار از‌ مزيّت بازنماييِ تمامي بافت‌هاي گياهي و حيوانيِ دنياي زيست‌شناختي است. 
3ـ پيشرفته‌ترين اَشكال حيات اجتماعي را تحقق بخشيده است. 
4ـ نمايانگر جهان ذهنيِ بسيار منعطف و آزاد است. 
5ـ قادر است به‌صورت متافيزيكي زندگي كند.
خصوصيات ذكرشده كه در يك آن، به‌گونه‌اي مختلط و به شكل كلّيت در درون انسان وجود دارند،‌ دليلي است بر موجوديت منبع شناختي كه بي‌همتاست. درك‌نمودن‌ اين منبع در درون يك كلّيت، مساوي با درك كيهان موجود است.»
مي‌توان با بهره‌گيري از اين نظريات چنين نتيجه گرفت كه تنها با گذار از هستي‌شناسي مدرن، و درهم‌شكستن نگرش ضد اكولوژيك آن مي‌توان سه‌پايه‌ي طبيعت، جامعه و انسان را دوباره بر ثقل راستين آن قرار داد. زيرا اين نظريات، نه انسان را در مقام سوژه‌ي برتر قرار مي‌دهد، نه جامعه را تا سطح ابژگي تقليل مي‌دهد و نه عدالت كيهان را از ياد مي‌برد. يعني نقش‌ويژه‌ي هر كدام را در جايگاه بايسته‌ي خويش مدنظر قرار مي‌دهد و بر اين اساس رويكردي صحيح را در قبالشان اتخاذ مي‌نمايد. نه نيروي ماوراءالطبيعه‌‌اي را براي به انفعال كشانيدن انسان،‌ خلق مي‌كند و نه انسان را به سوي خودمداري سوق مي‌دهد. در نظم كيهاني، هر چيز در جايگاه خود نقشي را ايفا مي‌كند تا زماني كه اين نظام را با ديد يك عدالت عظيم ننگريم و بخواهيم فريبكاري پيشه كنيم، نمي‌توانيم بينش هستي‌شناسانه‌ي صحيحي را از آن داشته باشيم.
 
 
 
 
 
 

سواڵ و دزى و بازرگانى بەلەشەوە..................ئا/ مەریوان عەلى


2009-08-18


سواڵکەرێک: رۆژى وا هەیە 50 هەزار دەکەوم
ئا/ مەریوان عەلى
کەم کەس هەیە بڵێت سواڵکەر رێگەى پێ نەگرتبێتم و بەزۆر یاخود بە پاڕانەوە پارەى لێنەسەندبێتم، بەتایبەت ئەو منداڵانەى کە تەمەنیان لە خوار 12 ساڵییەوە و کچیشن جوڵانەوەیەکى وا بەکار دەهێنن کە هەستى مرۆڤ بشڵەژێنن و سەرنجیان بۆ ئەوە رابکێشن، ئەمە لە کاتێکدایە کە لە زۆربەى شارەکانى ئێراق و بەتایبەتى هەرێمى کوردستاندا ئەم دیاردەیە زۆر باوە، هەندێکیان بەجۆرێک دەست پان دەکەنەوە، هەندێکى تریشیان لەژێر ناوى شت فرۆشتندا هەم دەفرۆشن " بنێشت یاخود کلێنیسک" هەمیش سواڵەکە دەکەن. 
گەر پارەمان نەدەیتێ مرازت حاسڵ نابێت
ئەمە قسەى ئەو منداڵانەیە کە بە زۆر یەخەى خەڵک دەگرن. لە شارى کەرکوکدا ئەو منداڵانەی کە تەمەنیان لە نێوان پێنج بۆ دوازدە ساڵاندایە، ئەوەى دەبینرێت بەشێوەی گروپ لەنێو بازاڕى گشتى ئەم کارە ئەنجام دەدەن و منداڵەکان لەنێو جادەکاندا ئەم کارە دەکەن و گەورەکانیشیان سەر بەنێو دوکانەکانى وەک جلوبەرگ و سەعات و زێرنگەریدا دەکەن. لەو بارەیوە خاوەن دوکانێکى کەمالیات گووتى ئەمە راستە بۆ سواڵ دێنە ئێرە بەڵام خۆى لە خۆیدا ئامانجی تریان لە پشتەوەیە ئەویش مەسەلەى کارى دزییە چونکە زۆر لە برادەرەکانم دەڵێن کە دێن سەردانمان دەکەن دوان و سیان بەیەکەوە دێن و خاون دوکانەکە بە مەسەلەى قسەى خۆش و بگرە زۆرجار دەسبازى دەخەڵەتێنن و پاشانیش دزى لێدەکەن.
ئەو سواڵکەرانە چۆن هاتنە کەرکوک
جێگای سەرنجە زۆربەى ئەو سواڵکەرانە خەڵکى شارى کەرکوک نیین و لە ناوەڕاست و خوارووى ئێراقەوە هاتوون. بەشێوەیەک خۆیان دەڕازێننەوە تاکو سەرنجى خەڵکى رابکێشن بە زمانە لوسەکەیان خەڵک لە خشتە دەبەن.. بەڵام زۆر جار خۆشیان تووشی گرفتی لە خۆیان خراپتر دەبن، ئەم گروپە لە شارى کەرکوکدا لەناو بیناکانى نزیک پردە قەرەباڵغەکەى ناو شارى کەرکوک نیشتەجێن و بەشێکى تریشیان لە ماڵە تەجاوزەکانى نزیک باروتخانەی سەر رێگاى سلێمانى کە زۆربەیان چادر و ماڵى بێ تاپۆن. یەکێک لەو سواڵکەرە ئافرەتانە گووتى ئێمە فەقیرین، هیچمان نییە، بۆیە ئەم کارە دەکەین چونکە نەدارین، ئەو پارەیەش کە پەیداى دەکەین تەنها تێرى کرێ خانو خواردنى خۆمان دەکات، رۆژى وا هەیە 20 هەزارمان دەست دەکەوێت و رۆژى واش هەیە کارى باش دەکەنی 50 هەزار دەکەوم، سەبارەت بەوەى تا چەندە لەپەناى ئەم کارەوە کارى لەشفرۆشیش دەکەن بەڵام ناوبراو ئامادەنەبوو جواب بداتەوە.
سواڵکەرەکان دزى لە ماڵان دەکەن و خاوەن باندن
ئەمە گووتەى کوڕە گەنجێکى شۆفێری تەکسیە بەناوى "کرێکار" ئەو گووتی ماوەیەک پێش ئێستا لە نزیک ماڵى خۆمان چوار کچى گەنج بەنێو ماڵاندا دەگەڕان و سواڵیان دەکرد ماڵەکەى دراوسێشمان لە ماڵ نەبوون چووبوون دەرگاکەیان شکاندبوو پارە و ئاڵتوون و موبایلیان بردبوو. کاتێک منیش زانیم دوایان کەوتم و بە هاوکارى چەند برادەرێک دوانیانمان دەسگیرکرد، پاشان ئیعترافى کرد و ژمارە تەلەفونێکى داینێ هى سەرۆکى باندەکەیان بوو، کە قسەمان لەگەڵیدا کرد دیار بوو سەرۆک باندبوو. ئیتر ئێمەش تەسلیمى پۆلیسمان کردن.
ئەم منداڵە سەقەتانەیان لە کوێ بوو
زۆربەى ئەو سواڵکەرانەى کە سواڵ دەکەن بۆ راکێشانى سۆزى خەڵکى ئەو منداڵانە بەکار دەهێنن کە لەشیان کەم ئەندامە یاخود سوتاوە ئەمەش لە کاتێکدایە کە زۆربەى ئەو خەڵکانەى پارەیان دەدەنێ یەک لە هۆکارەکانیش بۆ ئەو منداڵە کەم ئەندامانە دەگەڕێتەوە. لە وەڵامى ئەوەى ئایا ئەم منداڵانەتان لە کوێ بوو سواڵکەرێکى کچ کە تەمەنى لە نێوان 15 بۆ 17 ساڵ دەبوو گووتى هى خۆمە. دوو منداڵى تریشى لەگەڵدا بوو، یەکیان سوتابوو گووتى ئاوى گەرمى پیا رژاوە. ساڵى پار ئەمە قەدەخە کرا و دەستکرا بە گرتنیان بەڵام ئەمساڵ جارێکى تر بەشێوەیەکى بەرفراوانتر سەرى هەڵداوتەوە

+ نوشته شده در  Sat 29 Aug 2009ساعت 8:28 AM  توسط عومه‌ر عینایتی  |