|
(ههوالو راگهیاندن)( سیاسی )( کولتۆری )( ئدهبی )( مافی مروڤ)(ازادی بیروباوهر )( تهنز وه نۆکته)
|
|
|
|
||||
|
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
لهلایهن چالاكانی سیاسیو رۆشنبیری رۆژههڵات هاوپێچی راگهیهندراوێك پلانی سهرهتایی "بهرنامهی ستراتیژیكی بهرهی نهتهوهی كوردستان"له لایهن گرووپێك له چالاكانی سیاسی و رۆشنبیری رۆژههڵاتی كوردستان ئاشكرا كرا. لهو پلانهدا كه وێنهیهكی دهست رهوانیوز كهوتووه، بهرپرسایهتی، ئامانج، بهرنامهی ستراتیژیك، پێناسهی بهرهی نهتهوهیی كوردستان، پێویستبوونی پێكهێنانی بهرهی نهتهوهیی كوردستان و تایبهتمهندییهكانی ئهو بهرنامهیهو چهند تهوهرێكی دیكه خراونهته روو.
اوليه "برنامه ريزي استراتژيك جبههملي كردستان " منتشر شد .اين طرح كه توسطگروهي از فعالان سياسي و روشنفكري كردستان تحت نام "شوراي هماهنگي گروه هاو احزاب سياسي شرق كوردستان - تشكيلاتداخلي " آماده و منتشر شده است حاويمطالب بسيار مهمي در زمينه طرح يك برنام ه ريزي استراتژيك براي تشكيل يك " جبهه ملي كردستان" ي است.برنامه ريزي استراتژيك جبهه ي ملي كردستان رسالت جبهه ي ملي كردستان -براي هم سطح كردن تئوري(نظريه) و پراتيك(اقدام) -براي پاسخ دادن به مساله اي بديهي اما ضروري كه همواره به اشتباه پس زده ايم و به كتمان فروبرده ايم -براي آنكه علايق گروهي،حزبي و سازماني، "حق تعيين سرنوشت ملت كرد" را تحت الشعاع خود قرار داده و از ديدهها پنهان نموده است -براي در مدار قرار دادن بنيادي ترين حق ملت ها براي ملت ها به صورت عام و ملت كرد به ويژه -براي پرده برداشتن از حقيقتي كه همواره براي ما نامريي نگاه داشته شده است -براي از ميان برداشتن شكاف هاي سياسي بي حاصل و نابودگر -براي درك مبارزات سياسي مدرن و سياست شناسي استاندارد -براي گذار از چند دستگي ها و ورود به ائتلافي نوين حول محور "حق تعيين سرنوشت"-براي ارجاع به مفاه م ي مقدس آزادي،برابري و عقلانيت -براي از ميان برداشتن تظاهر به برآوردن اميدهاي كساني كه زير سلطه اند اما از طريق سازش با قطب هاي ديگر سلطه بر آنان مهار مي زنند -براي نقش آفريني ملت كرد در سازوكارهاي سيستم _جهان-براي پويايي در ساختاري فراگير -براي رهايي از ديگر _هويتي-براي رهايي از سلطه،اسارت و آرزومندي هاي جمعي متفاوت و ويرانگر -براي ايجاد همبستگي و گذار از حميت حزبي و گروهي و فرقه اي به وحدت ملي برنامه ي استراتژيك جبهه ي ملي كردستان برنامه ريزي استراتژيك براي تشكيل جبهه ي ملي،در واقع، فرايندي است كه از آن مي توان براي هدايت و پيش برد برنامه ها و فعاليتهاي احزاب كردستاني با افق ديد بلندمدت و محوريت بخشي به مبارزات در جهت تحقق هدف نهايي كه همانا دستيابي به "حق تعيين سرنوشت" است بهره گرفت.از آنجا كه اكثريت قريب به اتفاق جنبش هاي رهايي بخش ملي، با تشكيل جبهه ي ملي براي رهايي، و درجهت دستيابي به اهداف و تحقق ماموريت سازماني بهره مي گيرند برنامه ريزي در جهت تشكيل ملي اگر به درستي تدوين شود، به انتخاب استراتژي هايي منجر مي شود كه درصورت اجراي درست و بهنگام، دستيابي به هدف نهايي را در واپسين گام محقق مي سازد. برنامه ريزي استراتژيك با بررسي فضاي خارجي و داخلي سازمان، فرصتها و تهديدهاي محيطي و قوتها و ضعفهاي داخلي را شناسايي و با لحاظ نمودن مسووليت نهايي جبهه ي ملي به عنوان هدف، اهداف بلندمدت براي جبهه تنظيم و براي دستيابي به اين اهداف، از بين گزينه هاي استر اتژيك اقدام به انتخاب استراتژي هايي مي كند كه با تكيه بر نقاط قوت و بهره گرفتن از فرصتها، ضعفها را از ميان برداشته، تهديدها را تبديل به فرصت، تهديدهاي غير قابل تغيير را خنثي و با اجراي درست سياست ها، موفقيت جبهه ي ملي را در دستيابي به "حق تعيين سرنوشت" تضمين ومي نمايد.در عصر كنوني كه هر مجموعه(اعم از كشور، ملت، حزب، گروه، تشكيلات و سازمان ) با هر اندازه اي، با تغييرات و تحولات شتابان روبروست و بايد فعاليتهاي خود را به گونه اي برنامه ريزي و مديريت كند كه در محيط پرتلاطم، موقعيت خود را حفظ و آن را بهبود ببخشد . باتوجه به مفهوم برنامه ريزي استراتژيك، به نظر مي رسد برنامه ي تشكيل جبهه ي ملي كردستان، بهره گيري از اين نوع برنامه ريزي است چرا كه از يك سو، آينده نگر بوده و ازطريق پيش بيني تحولات آينده، اقدامات مناسب را تنظيم مي كند و از ديگر سو، گرايش به محيط داشته و ارتباط تنگاتنگ با آن دارد و از اين لحاظ مي تواند به سرعت از تغييرات محيط را درك، و كنش مناسب و بهنگام نشان دهد. بنابراين براي ملتي كه با شرايط عصر كنوني مواجه بوده و به پيروزي،تداوم و تثبيت زماني و مكاني مي انديشد تشكيل جبهه ي ملي و برنامه ريزي استراتژيك براي دستيابي به هدف نهايي، دو روي يك سكه محسوب مي شوند. تعريف برخي مفاهيم اوليه: • تعريف برنامه :ب رنامه بياني روشن، مستند و مشروح از مقاصد و تصميمات است. شر ح : ب رنامه خروجي فرايند برنامه ريزي است اما برنامه ريزي يك فرايند پيوسته است كه پيش از اتخاذ هر تصميميآغاز شده و پس از اجراي آن تصميم ادامه مي يابد. برنامه ها تهيه شده و اجرا مي گردند. • (U goals) آرمان ها U تعريف : معادل با واژه هدف است و ممكن است به جاي يكديگر استفاده شوند.• 2. (U Strategies) استراتژي ها U تعريف : جهت حركت و سمت و سوي ديدگاه هاي سازمان با توجه به شرايط محيطي . برنامه، الگوي رفتاري،پرسپكتيو، سياست يا تصميمي است كه سمت و سوي ديدگاه ها و جهت حركت سازمان را نشان مي دهد. • 3. U (U Objectives) اهداف تعريف : منظور، خواست، قصد يا آرمان مشخص.• 4. U (U Threats) تهديد ها تعريف : عوامل يا وضعيتهاي برون سازماني هستند كه بر سازمان تأثير منفي و نامطلوب دارند (مي توانند داشته باشند) ياآن را از انجام وظايف يا مأموريتش باز مي دارند (مي توانند بازدارند). • 5. (U Vision) دورنما U تعريف : توصيفي از شرايط آينده سازمان در صورت بكارگيري استراتژي هاي تدوين شده و استفاده از تمام نيرو ومنابع سازمان، دورنماي موفقيت سازمان ناميده مي شود. • 6. (U Opportunities) ر فصت ها U تعريف : عوامل يا وضعيتهاي برون سازماني كه بر سازمان تأثير مثبت و مطلوب دارند (مي توانند داشته باشند ) يا آن رادر انجام وظايف يا مأموريتش كمك مي كنند (مي توانند كمك كنند). 7. (U Mission) مأموريت U 8. (U Weaknesses) نقاط ضعف U تعريف : كاستي هايي كه در سازمان وجود دارند و توان آن را در انجام وظايف يا مأموريتش كاهش مي دهند.9. (U Strengths) نقاط قوت U تعريف : قابليت هايي كه در سازمان وجود دارند و به آن در انجام وظايف يا مأموريتش كمك مي كنند.تعريف جبهه ي ملي كردستان: جبهه ي ملي كردستان، ائتلافي يكپارچه از احزاب كردستاني است كه در عين گوناگوني اعتقادات در سطح ابزاري و ايدئولوژيك، داراي يك هدف مشترك به نام "حق تعيين سرنوشت ملت كرد " هستند و در ائتلاف خود، "اصل همپاياني " را پذيرفته و به ضوابط مصوب يكديگر در چارچوب ائتلاف،احترام مي گذارند .(منظور از اصل هم پاياني دراين نظريه، هدف نهايي مشترك كليه ي احزاب كردس تاني يعني "حق تعيين سرنوشت ملت كرد " در عينمتقابل اعتقادات و ايدئولوژي هاي احزاب عضو ائتلاف و همكاري با احزاب غير عضو جبهه ي ( Telorance) رواداريمي كردستان اما داراي هدف "حق تعيين سرنوشت ملي" است. هم پاياني در معناي علمي آن، نظريه سيستم هاي بازاست كه برتا ن لفي آن را بيان داشته است به عقيده ي او نتايجي را در بر داشته است كه علاوه بر تبيين خصوصيات ارگانيسم هاي زنده بسياري از تناقص هايي را كه قبلا " در توجه مكانيستي موجودات زنده وجود داشته نيز حل كردهاست . يكي از پديده هايي كه با مكتب ارگانيستي قابل تو جيه مي اش بد پديده همپاياني است . مفهوم همپاياني به معناي اين است كه سيستم مي تواند با شرايط اوليه و از طرق متفاوت به نتايج نهائي يكساني دست يابد . در توجه به ارگانيسم به عنوان يك سيستم باز تنها شرايط اوليه نيستند كه حالت سيستم را در هر لحظه تعيين مي كنند بلكه بر اساس شرايط رشد و تكامل جاندار كه او در اين مسير پيچيده رشد ونموطي مي كند و همچنين چگونگي ارتباط و مبادلاتي كه با محيط خود دارد ، همه اين عوامل در حالت نهائي موجود زنده تاثير گذار است . نظريه سيستم هاي باز و خاصيت هم پايا ني كه در مورد آنها قابل توجيه مي ا بشد ، ضمن حل بسياري از مسائل خود نيز پرسش هايي را مطرح نموده كه از لحاظ فلسفي بسيار حائز اهميت است ، از جمله اينكه شخص از خود مي پرسد : چرا ار كانيسم هاي زنده داراي خاصيت هم پاياني هستند ؟ برتالنفي در پاسخ به اين سئوال چنين مي گويد : " يكي از خصو صيات عمده سيستمهاي زيستي هدف گرائي و آرمان مندي آنها است . يعني اينكه ارگانيسم زنده همواره سعي در رسيدن به هدفي را دارد . تحقق هدف و مقصود هر موجود زنده از راههاي مختلف نه از طريق يك مسير مشخص همانند آنچه كه در سيستم هاي بسته مطرح است . " امكان پذير است . بطور مثال يك زبان بيگانه را به طرق مختلف مي توان آموخت يا اينكه يكمحصول صنعتي را با استفاده از مواد مختلف و روش هاي متفاوت مي شود توليد نمود . اين مسئله بر خلاف نظريه روابط علت و معلولي ساده است كه از علوم فيزيكي ناشي مي شودو معتقد است كه هميشه يك بهترين راه براي ر سيدن به اهداف وجود دارد) . مفهوم ائتلاف از نگاه جبهه ي ملي كردستان از نظر اصطلاحي توافقي ميان دو يا چند طرف براي حمايت از يكديگر به منظور پيشبرد منافع ( alliance )« ائتلاف » .متقابل است. ائتلاف ها داراي اشكال مختلفي همچون دو جانبه و چند جانبه، سري و علني، س اده يا داراي سازمان پيچيده؛ و كوتاه مدت يا درازمدت مي باشند. همچنين كاربرد ائتلاف در دو سطح سياست داخلي و بين المللي رايج است.منظور از ائتلاف همبستگي و همكاري چند كشور،گروه،حزب يا سازمان مختلف براي نيل به يك يا چند هدف مشترك است. ائتلاف زماني شكل مي گيرد ه كچند گروه عمدتا همفكر براي تحقق اهداف مورد نظر با هم به همكاري بپردازند.گروه هاي عضو ائتلاف ممكن است براي همكاري با هم يك موافقتنامه رسمي امضا كنند يا اين كه بدون وجود هرگونه توافق مكتوب در پي تحقق اهداف مورد نظر برآيند. چرايي لزوم تشكيل جبهه ي ملي كردستان: -مديريتي توانمند و جامع مركب از احزاب كردستاني است كه تمام تلاش خود را بر محور "حقتعيين سرنوشت ملت كرد " متمركز نموده اند.-خود را با تغييرات پيش بيني شده محيط تطبيق مي دهد. -با استفاده از فرايند برنامه ريزي استراتژيك، يك نگرش و تجزيه و تحليلي مناسب و متناسب با اقتضائات زماني و مكاني به آن ارايه مي كند شرايط فعلي سازمان را درست با توجه به مصالح ملت كرد تبيين و عوامل كليدي موثر بر موفقيت آن را شناسايي و عملياتي مي كند. -نگاه به آينده دارد و تمركز بر آينده در آن پيش بيني شده است. -به اين مساله توجه دارد كه جهان بعداز 5 الي 10 سال چه تفاوتهايي با اكنون خواهد داشت و بهدنبال خلق آينده ي ملت كرد بر پايه ي آن چيزي است كه احتمال مي رود در آينده ايجاد شود. -برمبناي تجزيه و تحليل روندها و سناريوهاي پيش بيني شده براي گزينه هاي ممكن در آينده است و نيز برمب ا ني تجزيه و تحليل داده هاي داخلي و خارجي است. - متمايل به ايجاد تصويري بزرگ اما واقعي از آينده چارچوب سياسي و سرزميني كردستان است. - خود را با جغرافياي سياسي و سرزميني كردستان تطبيق مي دهد، زمينه اي براي دسترسي به هدف "حق تعيين سرنوشت ملي" ايجاد و چارچوب و جهتي براي خود مهيا مي سازد تا به آينده ايده آل خود دست يابد. -چارچوبي به وجود مي آورد كه با تجزيه و تحليل كامل جغرافياي سياسي و سرزميني كردستان، محيط داخلي و خارجي و پتانسيل هاي سازمان در آن چارچوب، بتوان به مزيت نسبي در تعامل با پيرامون دست يافت. اين امر جبهه ي ملي كردستان را قادر مي سازد تا به روندها، رويدادها، چالشها و فرصتهاي به وجود آمده، ازطريق چارچوبي از بينش و ماموريت ايجاد شده توسط فرايند برنامه ريزي استراتژيك پاسخ دهد. - توامان فرايندي نظري _عملي و در عين حال، كيفي است . جبهه ي ملي كردستان با ع تريف،تبيين،نهادسازي،استقرار و تثبيت خود بر مبناي برنامه ريزي استراتژيك، داده هاي نرم مانند : انديشه ها،رويكردها و ايده ها را در چارچوب جبهه ي ملي كردستان به صورت مداوم تركيب و با ارايه ي يك بينش و هدف سازماني روشن، چگونگي عمل را نيز به مثابه روش،سطح بندي مي كند. -مركز گرايي ضروري مبتني بر وحدت در عين كثرت بوده و در عين حال،فرايندي پويا و مستمر از فعاليتهاي خود تحليلي است. -با حركت مستمر خود در مسير دستيابي به هدف، به نتايجي فراتر از دسترسي به يك مجموعه اهداف از پيش تعيين شده توسعه مي يابد. - جبهه ي ملي ر كدستان در تلاش است با بهره گيري از برنامه ريزي استراتژيك روشي را كه هر يك از احزاب كردستاني، پيش از اين مي انديشند و اجرا مي نمودند به مداري ارتقا دهد كه در نهايت هدف "حق تعيين سرنوشت ملي" را براي ملت كرد محقق سازد. -جبهه ي ملي كردستان با انديشه و عمل وحدت نگر خود در تلاش براي دستيابي به هدف، تمام نواحي عملياتي را تحت تاثير قرار داده و به عنوان قسمتي از فلسفه و فرهنگ سازماني مبارزه درمي آيد. - فرايند انديشه و عمل جبهه ي ملي كردستان در چارچوب سازماني و مبتني بر برنامه ريزي استراتژيك، فرايند ايجاد و توسعه رويه ها و عمليات ضروري براي دستيابي به آينده و تحقق هدف"حق تعيين سرنوشت ملت كرد " است . جبهه ي ملي كردستان در مدل برنامه ريزي استراتژيك ، كنشگر فعال بوده و ملزم به تصوير سازي و خلق آينده ي ملت كرد است. -جبهه ي ملي كردستان، چارچوبي براي ساختاردهي مجدد برنامه ها، مديريت و همكاريها و نيز براي ارزيابي پيشرفت سازمان در اين زمينه ها ارايه مي كند. -جبهه ي ملي كردستان، نه تنها درك ملت كرد و احزاب كردستاني را به عنوان نمايندگان مردم كردستان از استراتژي ها و اهداف بيشتر مي كند بلكه تفكر آينده گرا را برمبناي درك مشتر كي از رسالت خود تحريك و ايجاد مي نمايد. همكاري بين اعضاي جبهه ي ملي كردستان، هنگامي كه با مفروضات مشتركي نسبت به اهداف مشترك فعاليت كنند، بسيار اثربخش و كارا خواهد بود كه در نهايت به صورت بهره وري در قالب "حق تعيين سرنوشت ملت كرد" متبلور خواهد شد.-جبهه ي ملي در نهايت به اقدام مشترك تمامي احزاب و گروه ها و يكايك افراد ملت منجر خواهد شد. - بينش مشتركي برمبناي ارزشها ايجاد خواهد كرد -فرايندي همگاني و مشاركتي است كه تمامي گروه هاي جامعه ي كردستان احساس مالكيت مشترك نسبت به آن دارند. - مسووليت درقبال جامعه ي كردستان را به صورت تمام و كمال مي پذيرد. - نسبت به محيط خارجي كردستان در خارج از مرزهاي خود حساس بوده و با اقدام يا بازدارندگي بر آن تمركز و كنترل كامل خواهد داشت. چرايي انتخاب برنامه ريزي استراتژيك براي جبهه ي ملي كردستان مقايسه مدلهاي برنامه ريزي نشان مي دهند كه با وجود تفاوتهاي موجود در تعداد مراحل و گامهاي مدلها، تمامي مدلها به صورت تقريبي، از ساختار مشابه و يكساني برخوردار هستند . چارچوبه ي مدلهاي برنامه ريزي استراتژيك در جبهه ي ملي كردستان به اين ترتيب خواهد بود كه با تعيين رسالت سازماني آغاز، با انجام تجزيه و تحليلهاي خارجي و داخلي (براي شناسايي فرصتها و تهديدهاي خارجي و قوتها و ضعفهاي داخلي ) اهدافي براي جبهه درنظر گرفته و براين اساس استراتژي هايي انتخاب مي شوند؛ سپس استراتژي هاي انتخاب شده به صورت يك برنامه ي استراتژيك شامل روش انجام كار، م اب نع و زمان تخصيص يافته، درمي آيند كه بايد توسط جبهه به اجرا درآيند تا هداف و رسالت آن كه در نهايت "حق تعيين سرنوشت ملت كرد " است محققشوند. بنابراين، مي توان گفت برنامه ريزي استراتژيك جبهه ي ملي كردستان، شامل اين مراحل است: تعيين رسالت و اهداف جبهه ي ملي كردستان؛ ▪تجزيه و تحليل خارجي و داخلي؛ ▪تدوين استراتژيهاي جبهه. ▪اجراي برنامه ها ▪ارزيابي برنامه ▪جبهه ي ملي كردستان با استفاده از برنامه ريزي استراتژيك چه هدف يا اهدافي را دنبال مي كند؟ - شناخت جايگاه فعلي و موقعيت مطلوب آينده سازمان؛ - ايجاد قابليت برنامه ريزي در تمام مسير دستيابي به هدف از آغاز تا انجام به صورت پلكاني -آگاهي از تغييرات خرد و كلان داخلي،منطقه اي و بين المللي - بررسي و تجزيه و تحليل دقيق عناصر محيطي و لحاظ كردن آنها در برنامه هاي جبهه به منظور فرصتهاي آن بهره برداري از فرصت ها و اجتناب ازتهديدهايش - افزايش ظرفيت تطابق زماني و كنشگري بهنگام در برابر تغييرات سريع محيطي و همگامي با آنها - تعيين مسير توسعه جبهه ي: جبهه ي ملي كردستان در هر زمان به فكر توسعه،غني سازي و پيشرفت خود از جنبه هاي گوناگون براي دستيابي به هدف نهايي "حق تعيين سرنوشت ملي " است .از اين رو، در طول زمان، به دنبال افزايشفعاليتها و توليدات فكري و عملي و به تبع آن، اندازه ظرفيت واقعي خود است. تعيين استراتژي هايي كه جبهه ي ملي را به اهداف مياني و در نهايت، آخرين هدف برسانند. نتيجه گيري ●ملت كرد، براي دستيابي به بديهي ترين حقوق مصرح تعريف شده براي ملت ها در قوانين حقوقي بين الملل، نيازمند تشكيل جبهه ي ملي كردستان در چارچوب برنامه ريزي استراتژيك است. برخي مفاهيم برنامه ريزي استراتژيك از نگاه جبهه ي ملي كردستان استراتژي: ابزاري است براي دستيابي به اهداف بلند مدت ا سزمان. مراحل مديريت استراتژيك: - تدوين استراتژي - اجراي استراتژي - ارزيابي استراتژي - اصلاح و بروز رساني استراتژي تعريف نقاط قوت،نقاط ضعف، تهديدها و فرصت ها از نگاه جبهه ي ملي كردستان ( Strength) : نقاط قوتنقطه قوت: نقطه قوت يك سازمان يك كاربرد موفق از يك شايستگي يا بهره برداري از يك عامل كليدي در جهت توسعه رقابت پذيري سازمان است. پرسش هاي پيش رو مزيت هاي ملت كرد چيست؟ جبهه ي ملي كردستان چه چيزي را مي تواند به نحو احسن انجام دهد؟ جبهه ي ملي كردستان بر روي چه موارد اصلي تمركز دارد؟ سهم ملت كرد از جامعه ي جهاني چيست؟ آيا جبهه ي ملي كردستان ابزارهاي لازم براي وصول به هدف را داراست؟ آيا جبهه ي ملي كردستان مي تواند حركت جمعي ملت را به سوي "حق تعيين سرنوشت "راهبري كند؟ به صورت موثري مديريت مي شود؟ آيا جبهه ي ملي كردستان از امكانات موجود به بهترين شكل ممكن استفاده مي كند؟ آيا جبهه ي ملي كردستان به خوبي خود را با تغييرات وفق مي دهد؟آيا جبهه ي ملي كردستان قدرت نوآوري دارد؟ آيا جبهه ي ملي كردستان در محيط رقابت بين المللي قدرت ايستادگي دارد؟آيا جبهه ي ملي كردستان مي تواند نماينده ي واقعي خواست هاي ملت كرد اش بد؟ نقاط قوت را مي توان در قالب يكي از دسته هاي زير تقسيم بندي كرد: ظرفيت و توانايي ها - مزاياي نسبي يا مطلق - منابع، سرمايه ها(فيزيكي و غيرفيزيكي) - تجربيات، دانش، داده ها - ذخاير مالي و درآمدهاي احتمالي - توانايي شناسانيدن و شناخته شدن - جنبه هاي نوآوري - مزيت هاي جغرافيايي - اعتبارات و صلاحيت ها - فرآيندها و سيستم ها - فناوري اطلاعات و ارتباطات - فرهنگي، رفتاري، نگرشي - حمايت هاي داخلي و بين المللي نقطه ضعف يك سازمان يك كاربرد ناموفق از يك شايستگي يا عدم بهره برداري از يك :(Weakness) نقاط ضعف عامل كليدي است كه رقابت پذيري سازمان را كاهش مي دهد. پرسش هاي پيش رو چه چيز مي تواند بهبود داده شود؟ چه چيز بطور نامناسبي انجام مي شود؟ از چه چيزي مي توان اجتناب كرد؟ براي تهيه ليست نقاط ضعف مي توان از چك ليست زير استفاده كرد: - كداميك از فعاليت هاي جبهه ي ملي كردستان كمترين بازدهي ملي را دارند؟كدام يك از استراتژي هاي پيش روي جبهه ي ملي كردستان از سازمان توانايي پوشش نيازهاي ملت كرد را ندارند ؟كداميك از سيگنال هاي جبهه ي ملي كردستان ضعيف هستند؟چرا جبهه ي ملي كردستان توانايي جذب برخي نيروهاي مستعد را ندارد؟ آ ا يسيستم انگيزشي براي بالا بردن سطح عملكرد نيروهاي ملي وجود دارد؟ بيشترين هزينه هاي جبهه ي ملي كردستان كدام ها نيستند؟ آيا جبهه ي ملي كردستان توانايي ايستادگي در برابر فشارهاي گروه سلطه و اهرم هاي غيرقابل پيش بيني را دارد؟ آيا جبهه ي ملي كردستان توان كنش فعال را را در هنگام ضرورت دارد ؟ آيا توان ارائه ايده هاي جديد از سوي جبهه ي ملي كردستان وجود دارد؟ آيا ملت كرد به رهبران ارشد اعتقاد دارند يا نخبگان جوان؟آيا قوانين و ضوابط كافي براي تعامل جبهه ي ملي كردستان و ملت در سطوح مختلف وجود دارند؟و آيا اين قوانين مناسب هستند؟ نقاط ضعف مي تواند در قالب يكي از دسته هاي زير دسته بندي شود: - كمبود ظرفيت و توانايي ها - كمبود قدرت در اعمال انديشه ها - شهرت، حضور در ميدان - مباحث مالي - آسيب پذيري دانشي - مقياس و محدوديت زماني - دوام و ايستادگي - تاثير روي فعاليت هاي اصلي - قابليت اطمينان داده ها - قابليت پيش بيني برنامه ها - روحيه، تعهد و رهبري - اعتبار و مشروعيت - فرآيندها و سيستم ها يك فرصت يك حالت خارجي است كه مي تواند بصورت مثبت بر پارامترهاي :( Opportunity ) فرصت هاعملكردي جبهه ي ملي كردستان تاثير گذاشته و مزيتي را كه ايجاد كننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است بهبود بخشد. پرسش هاي پيش رو جبهه ي ملي كردستان در چه جايي با تغييرات مثبت روبرو است؟ چه روندهايي قابل پيگيري و مورد توجه هستند؟مزيت جبهه ي ملي كردستان چيست؟ آيا موقعيت ممتاز جديدي وجود دارد كه جبهه ي ملي كر دستان بتواند براي دستيابي به هدف از آن استفاده كند؟آيا فرصتي براي غني سازي جبهه ي ملي كردستان به وجود آمده است يا ممكن است به وجود بيايد آيا فرصت تبديل شدن به يك بازيگر منطقه اي براي جبهه ي ملي كردستان وجود دارد؟ آيا جبهه ي ملي كردستان پتانسيل هاي لازم را بي ورود به عرصه ي بين المللي را دارا است؟ آيا امكان استفاده از فناوري اطلاعات وجود دارد؟ آيا كيفيت عمليات، ستانده ها و راهبري بدون متحمل شدن هزينه زياد امكان دارد؟ آيا سازمان مي تواند جريان هاي فيزيكي _مالي و اطلاعاتي را با برقراري ارتباط بهتر با مشتريان، بهبود ببخشد؟ آيا زمان مناسبيبراي تغيير و تحول وجود دارد؟ آيا خطوطي وجود دارند كه براي افزايش بازدهي عديل يابند يا تقليل داده شوند؟ فرصتها را مي توان در قالب يكي از دسته هاي زير دسته بندي كرد: - توسعه ي جبهه ي ملي كردستان - آسيب پذيري رقبا - توسعه تكنولوژي - اعتبار جهاني - موقعيت هاي ممتاز جديد -تبديل شدن به صداي واقعي ملت كرد - معاهده هاي بين المللي -ايجاد دفاتر نمايندگي در سراسر جهان يك فرصت يك حالت خارجي است كه مي تواند بصورت منفي بر پارامترهاي عملكردي جبهه :( Threats ) تهديدهاي ملي كردستان تاثير گذاشته و مزيتي كه ايجاد كننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را كاهش دهد . از جمله تهديدات مي توان به تهديد چند جانبه ي دشمنان در قالب قواي نظامي،تشديد فشارهاي داخي بر فعالان سياسي، نيروهاي بازدارنده ي ديپلماتيك در عرصه ي بين المللي و امكان تهديد اقتصادي و تحريم هاي بين المللي اشاره كرد. پرسش هاي پيش رو آيا جبهه ي ملي كردستان آمادگي كافي براي ايستادگي در برابر تغييرات ناگهاني را دارد؟ وضعيت قوانين و مقررات بين المللي در رابطه با بازيگر جديدي به نام جبهه ي ملي كردستان چگونه است؟ آيا پتانسيل هاي لازم براي مقاومت در برابر تهديدهاي سخت و نرم وجود دارد؟ آيا رقباي بين المللي وجود دارند؟ آيا جبهه ي ملي كردستان داراي گستردگي كمي مورد انتظار است؟ آيا جبهه ي ملي كردستان در حاشيه ي امن سياسي و نظامي قرار دارد؟ - آيا جبهه ي ملي كرد ت سان مي تواند خود را با تغييرات ساختاري سازگار كند؟تهديدهاي پيش رو در شرايط فشار كدام ها هستند؟ تهديدها را مي توان در قالب يكي از دسته هاي زير دسته بندي كرد: -اثرات منطقه اي - اثرات بين المللي - اهداف و مقاصد -ايده هاي جديد - معاهده هاي حياتي - شركاي سياسي - مواجهه با موانع و تهديدهاي برطرف نشده هدف از به كارگيري استراتژي ها - جبهه ي ملي كردستان تلاش مي كند از فرصت ها بهره برداري نموده و با بهره گيري از نقاط قوت، فرصت ها را به حداكثر برساند. -جبهه ي ملي كرستان با بهره برداري از فرصت هاي موجود در محيط داخل تلاش مي كند نقاط ضعف داخلي را بهبود ببخشد. جبهه ي ملي كردستان تلاش مي كند با استفاده از نقاط قوت خود اثرات ناشي از تهديدات موجود را كاهش داده يا آنها را از بين ببرند. -جبهه ي ملي كردستان تلاش مي كند نقاط ضعف داخلي را كاسته و تهديدات ناشي از محيط خارجي را به طور كامل دفع نمايد. -جبهه ي ملي كردستان هچنين تلاش مي كند نقاط ضعف را تحت كنترل گرفته تا آنها را تبديل به نقاط قوت كند، نقاط قوت خود را با فرصت هاي بيروني همسو و تهديد ها را در هر حالت تبديل به فرصت ها نمايد برنامه ريزي استراتژيك و برنامه عملياتي جبهه ي ملي كردستان برنامه ريزي همانطور كه پيشتر، به صورت خلاصه گفته شد برنامه ريزي عبارتست از فرايندي داراي مراحل مشخص و بهم پيوسته براي توليد يك خروجي منسجم در قالب سيستمي هماهنگ از تصميمات. برنامه ريزي انديشيدن راجع به آينده يا كنترل آن نيست بلكه پروسه اي است كه مي تواند در انجام اين امور مورد استفاده قرار گيرد . برنامه ريزي، تصميم گيري در شكل معمول آن نيست بلكه از طريق فرايند برنامه ريزي، مجموعه اي از تصميمات هماهنگ اتخاذ مي شود. برنامه ريزي مي تواند براي زمان حال يا آينده انجام شود. بر طبق اين تعريف، تصميم گيري هاي مقطعي و ناپيوسته و اتخاذ سياستها براي پيشبرد سازمان در زمان حال يا آينده برنامه ريزي نيستند. برنامه ريزي متكي بر انتخاب و مرتبط ساختن حقايق است . حقايق مفاهيم واقعي، قابل آزمون و اندازه گيري هستند. ديدگاهها، عقايد، احساسات و ارزشها به عنوان حقايقي تلقي مي شوند كه فرايند برنامه ريزي بر اساس آنها سازمان داده مي شود. همانطور كه اشاره شد برنامه ريزي صرفاً يك فرايند تصميم گيري نيست بلكه فرايندي شامل روشن ساختن و تعريف حقايق و تشخيص تفاوت بين آنهاست يا به عبارتي گونه اي فرايند ارزيابي است كه در پايان آن، در انتخاب حقايق ارزيابي شده تصميم گيري مي شود. برنامه بياني روشن، مستند و مشروح از مقاصد و تصميمات است. برنامه خروجي فرايند برنامه ريزي است اما برنامه ريزي يك فرايند پيوسته است كه بيش از اتخاذ هر تصميمي آغاز شده و پس از اجراي آن تصميم ادامه مي يابد. برنامه ها تهيه و اجرا مي شوند. ويژگي هاي برنامه ريزي برنامه ريزي يك فرايند ذهني آگاهانه با خصوصيات زير است: -تشخيص يك نياز يا انعكاس يك انگيزه - جمع آوري اطلاعات - مرتبط ساختن اطلاعات و عقايد - تعريف اهداف - تأمين مقدمات - پيش بيني شرايط آينده - ساخت زنجيره هاي متفاوتي از اقدامات مبتني بر تصميمات متوالي - رتبه بندي و انتخاب گزينه ها - تعريف سياستها - تعريف معيارهاي ابزار ارزيابي برنامه انواع برنامه ريزي برنامه ريزي از جنبه ماهيت به برنامه ريزي فيزيكي، بر ا نمه ريزي سازماني، برنامه ريزي فرايند، برنامه ريزي مالي، برنامه ريزي وظيفه اي و برنامه ريزي عمومي دسته بندي مي شود كه در اينجا منظور از برنامه ريزي، برنامه ريزي از نوع عمومي است. برنامه ريزي عمومي معمولاً تمام ديگر انواع برنامه ريزي را در خود دارد . برنامه ر يزي را از جنبه افق زماني مي توان در قالب برنامه ريزي كوتاه مدت (برنامه ريزي عملياتي و تاكتيكي )، برنامه ريزي ميان مدت و برنامه ريزي بلندمدت دسته بندي نمود. برنامه ريزي استراتژيك « آرمانها و اهداف طرحها و اقدامات منابع مورد نياز » بيشتر برنامه ريزيها براساس ديدگاه عقلايي، داراي شكل مي باشند. در اين مدلها، ابتدا آرمانها و اهداف سازمان تبيين شده، سپس طرحها و اقدامات لازم تعيين و در نهايت منابع مورد نياز براي انجام برآورد مي گردند. تغيير در شرايط محيط، سياستها، نگرشها، ديدگاهها، ساختارها، نظامها و . . . عواملي هستند كه بر آرمانها و اهداف برنامه ريزي تأثير گذاشته و در نهايت باعث تغيير برنامه مي گردند. برنامه ريزي در شكل عقلايي فوق، ظرفيت و توانايي مقابله با چنين تغييراتي را نداشته و منجر به شكست مي گردد. اين شرايط موجب رشد اين تفكر شد كه در برنامه ريزي بايد بتوان مطابق با تغييرات، جهت حركت سازمان را تغيير داد و جهت و رفتار جديدي را در پيش گرفت. اين نگرش زمينه ساز ابداع برنامه ريزي استراتژيك شد. برخلاف برنامه ريزي سنتي كه در آن آرمانها و اهداف تعيين مي شوند هدف برنامه ريزي استراتژيك، تبيين و تدوين استراتژي است. ب ت سه به نوع، تنوع و ماهيت تغييرات موجود در محيط مي توان تركيبي از برنامه ريزي سنتي و برنامه ريزي استراتژيك را بكار برد. تعاريف مختلف و متفاوتي از استراتژي ارائه شده است. در اينجا تعريفي ارائه مي شود كه بتواند مفهوم آن را در برنامه ريزي استراتژيك مشخص نمايد. استراتژي برنامه، موضع، الگوي رفتاري، پرسپكتيو، سياست يا تصميمي است كه سمت و سوي ديدگاهها و جهت حركت سازمان را نشان مي دهد. استراتژي مي تواند تحت سطوح سازماني، وظايف و محدوده زماني متفاوت تعريف شود. برنامه ريزي استراتژيك گونه اي از برنامه ريزي است كه در آن هدف، تعريف و تدوين استراتژيهاست . از آنجايي كه استراتژي مي تواند داراي عمر كوتاه يا بلند باشد برنامه ريزي استراتژيك مي تواند برنامه ريزي بلندمدت يا كوتاه مدت باشد اما متفاوت از آنهاست. « استراتگوس » از كلمه يوناني « استراتژي » معني هر آنچه را به استراتژي مربوط باشد در بردارد. واژه « استراتژيك » واژه گرفته شده است كه به معناي رهبري است. برنامه ريزي استراتژيك كوششي است ساخت يافته براي اتخاذ تصميم هاي اساسي و انجام اعمالي كه ماهيت سازمان، نوع فعاليت ها و دليل انجام آن فعاليتها توسط سازمان را شكل داده و مسير مي بخشد. همانطور كه استراتژي نظامي پيروزي در جنگ است، برنامه ريزي استراتژيك نيز طرق انجام مأموريتهاي سازمان را دنبال مي كند. مزاياي برنامه ريزي استراتژيك برنامه ريزي استراتژيك داراي مزاياي زيادي است كه از جمله مي توان به موارد زير اشاره نمود: • قبل از پيش آمدن مشكلات احتمالي از وقوع آنها خبر مي دهد. • به علاقمند شدن مديران به سازمان كمك مي كند. • تغييرات را مشخص كرده و شرايط عكس العمل در برابر تغييرات را فراهم مي كند. • هر نيازي را كه براي تعريف مجدد سازمان ضروري است تعيين مي كند. • براي دستيابي به اهداف از پيش تعيين شده بستر مناسب ايجاد مي كند. • به مديران كمك مي كند كه درك روشن تري از سازمان داشته باشند. • شناخت فرصتهاي آينده را آسان تر مي سازد. • ديد هدفمندي از مسائل مديريت به دست مي دهد. • قالبي براي بازنگري اجراي برنامه و كنترل فعاليتها ارائه مي كند. • به مديران كمك مي كند در راستاي اهداف تعيين شده تصميمات اساسي اتخاذ كنند. • به نحو مؤثرتري زمان و منابع را به فرصت هاي تعيين شده تخصيص مي دهد. • هماهنگي در اجراي تاكتيكهايي كه برنامه را به سرانجام مي رسانند به وجود مي آورد. • زمان و منابعي را كه بايد فداي تصحيح تصميمات نادرست و بدون ديد بلندمدت گردند، به حداقل مي رساند. • قالبي براي ارتباط داخلي بين كاركنان به وجود مي آورد. • ترتيب دهي اولويتها را در قالب زماني برنامه فراهم مي آورد. • مزيتي براي سازمان در مقابل رقيبان به دست مي دهد. • مبنايي براي تعيين مسووليت افراد ارائه داده و به موجب آن افزايش انگيزش را باعث مي شود. • تفكر آينده نگر را تشويق مي كند. • براي داشتن يك روش هماهنگ در برخورد با مسائل و فرصتها، انگيزش ايجاد مي كند. ويژگي هاي برنامه ريزي استراتژيك فرايند برنامه ريزي استراتژيك اساساً فرايندي هماهنگ كننده بين منابع داخلي سازمان و فرصتهاي خارجي آن است . و تعيين ر فصتهايي است كه سازمان از آنها سود مي برد يا به آنها « پنجره استراتژيك » هدف اين فرايند نگريستن از درون پاسخ مي دهد. بنابراين فرايند برنامه ريزي استراتژيك، يك فرايند مديريتي شامل هماهنگي قابليتهاي سازمان با فرصتهاي موجود است. اين فرصتها در طول زمان تعيين شده و براي سرمايه گذاري يا عدم سرمايه گذاري منابع ساز مان روي آنها، مورد بررسي قرار مي گيرند . حوزه اي كه در آن تصميمات استراتژيك اتخاذ مي شوند شامل : محيط عملياتي سازمان،مأموريت سازمان و اهداف جامع سازمان است. برنامه ريزي استراتژيك فرايندي است كه اين عناصر را با يكديگر در نظر گرفته و گزينش گزينه هاي استراتژيك سازگار با اين سه عنصر را آسان مي سازد و سپس اين گزينه ها را بكار گرفته و ارزيابي مي كند. بايد توجه داشت كه هر فرايند برنامه ريزي استراتژيك زماني باارزش است كه به تصميم گيرندگان اصلي كمك كند كه به صورت استراتژيك فكر كرده و عمل كنند. برنامه ريزي استراتژيك ه بخودي خود هدف نيست بلكه تنها مجموعه اي از مفاهيم است كه براي كمك به مديران در تصميم گيري استفاده مي شود . مي توان گفت كه اگر استراتژيك فكر كردن و عمل كردن در فرايند برنامه ريزي استراتژيك به صورت عادت درآيد، آنگاه فرايند مي تواند كنار گذاشته شود. برنامه ريزي استراتژيك در جبهه ي ملي كرستان اين مدل شامل يك فرايند پيوسته (مطابق با تعريف برنامه ريزي) و تكرارپذير است كه پيش از اتخاذ هر تصميمي آغاز شده و پس از اجراي آن تصميم ادامه مي يابد. اين فرايند در قالب ده مرحله شرح داده مي شود. از خصوصيات اين فرايند آن است كه نتايج حاصل از هر مرحله مي تواند در بازنگري يا تكميل مراحل پيش از آن مورد استفاده قرار گيرند. مراحل فرايند برنامه ريزي استراتژيك در جبهه ي ملي كردستان و براساس مدل برايسون به اين شرح است: 1. توافق اوليه: در اين مرحله ضرورت برنامه ريزي استراتژيك براي جبهه ي ملي كردستان بررسي شده و آشنايي با اين نوع برنامه ريزي حاصل مي شود. احزاب، سازمانها، واحدها، گروهها يا افرادي كه بايد در برنامه ريزي درگير شوند مشخص و توجيه مي شوند. مراحلي كه در برنامه ريزي بايد انجام شوند شرح داده مي شوند . روش انجام برنامه ريزي، زمانبندي انجام، آيين نامه هاي مورد نياز براي جلسات و نحوة گزارش دهي مشخص مي شوند. منابع و امكانات لازم تعيين مي گردند. است كه سازمان با آنها روبروست . در اين مرحله « بايد هايي » 2. تعيين وظايف: وظايف رسمي و غيررسمي سازمان هدف اين است كه سازمان و افراد آن وظايفي را كه به آنها محول شده است شناسايي كنند. شايد اين هدف به ظاهر خيلي روشن باشد ولي اين واقعيت در بيشتر سازمانها وجود دارد كه بيشتر افراد اختيارات و وظايف سازماني را كه در آن مشغول بكارند نمي دانند و اساسنامه آن را حتي براي يكبار مطالعه نكرده اند. از طرف ديگر وظايف محول شده به سازمان عموماً كلي بوده و تمام فضايي را كه سازمان مي تواند در آن فعاليت كند تعريف نمي كند. بنابراين ضروري است كه با مطالعه وظايف مكتوب و مصوب سازمان اولاً با آن وظايف آشنا شد (كه از اين طريق بعضي از اختيارات و ذينفعان سازمان نيز شناسايي مي شوند)، ثانياً مواردي را كه در حيطه اختيارات سازمان قرار مي گيرند اما تا به حال كشف نشده اند، شناخت. 3. تحليل ذينفعان: ذينفع فرد، گروه،حزب يا سازماني است كه مي تواند بر نگرش، منابع يا خروجي هاي جبهه ي ملي كردستان تأثير گذارد و يا از خروجي هاي آن تأثير بپذيرد. تحليل ذينفعان پيش درآمد ارزشمندي براي تنظيم بيانيه مأموريت سازمان است. تحليل ذينفعان بسيار ضروري است، چرا كه رمز موفقيت در اين بخش تامين ذينفعان كليدي جبهه ي ملي كردستان است. اگر جبهه ي ملي نداند كه ذينفعانش چه كساني هستند، چه معيارهايي براي قضاوت درباره آن به كار مي برند، و وضعيت عملكردي جبهه در قبال اين معيارها چيست، به احتمال زياد نخواهد توانست فعاليت هايي را كه بايد براي تامين خواست هاي ذينفعان خود انجام دهد، شناسايي كند.جبهه ي ملي كردستان 4. تنظيم بيانيه مأموريت جبهه ي ملي كردستان: مأموريت جبهه ي ملي كردستان، جملات و عباراتي است كه هدف نهايي جبهه، فلسفه وجودي، ارزشهاي حاكم بر آن و نحوة پاسخگويي به نياز ذينفعان را مشخص مي كند. علاوه بر اين موارد، اختلافات درون سازماني را مرتفع ساخته و بستر بحث ها و فعاليتهاي سازنده و مؤثر را هموار مي كند . توافق بر مأموريت جبهه ي ملي كردستان ، تمام فعاليتهاي آن را همسو ساخته و انگيزش و توجه ذينفعان جبهه ي ملي كردستان را افزايش مي دهد. 5. شناخت محيط جبهه ي ملي كردستان: اساس استراتژيك عمل كردن شناخت شرايط است. براي اينكه جبهه ي ملي كردستان در رسيدن به مأموريت خود موفق گردد بايد شرايط حاكم بر خود را به خوبي شناسايي نمايد. در اين مرحله، محيط خارجي جبهه ي ملي كردستان در قالب شرايط سياسي، اقتصادي، اجتماعي مورد بررسي قرار گرفته و نقاط قوت و ضعف آنها براي جبهه ي تعيين مي گردند. در راستاي شناخت محيط سازمان، در اين مرحله محيط داخلي نيز در قالب ورودي ها، خروجي ها، فرايند و عملكرد جبهه ي مورد مطالعه قرار مي گيرند. 6. تعيين موضوعات استراتژيك پيش روي جبهه ي ملي كردستان: اين مرحله قلب فرايند برنامه ريزي استراتژيك است. موضوعات استراتژيك تصميمات سياسي و اساسي هستند كه بر اخ يا ترات، مأموريت، ارزشها، هزينه ها، تأمين منابع مالي، جبهه يا رهبري تأثير مي گذارد. هدف اين مرحله تعيين انتخاب هايي است كه جبهه ي ملي كردستان با آنها مواجه است. 7. تعيين استراتژيها: به منظور پرداختن به هر يك از موضوعات استراتژيك پيش روي جبهه ي ملي كردستان بايد اقداماتي صورت گيرد كه در قالب برنامه ها، اهداف، طرحها و . . . بيان مي شوند. اين اقدامات استراتژي ناميده مي شوند . در واقع استراتژي عبارتست از قالبي از اهداف، سياستها، برنامه ها، فعاليتها، تصميمات يا تخصيص هاي منابع كه مشخص مي كنند سازمان چيست، چه كاري انجام مي دهد و چرا آن را انجام مي دهد . استراتژي ها مي توانند تحت سطوح سازماني، وظايف و محدودة زماني متفاوتي تعريف شوند. 8. شرح طرحها و اقدامات: اين مرحله مي تواند در قالب مرحله قبل، مرحله تعيين استراتژيها، انجام شود اما از آنجايي كه كار برنامه ريزي استراتژيك با تعيين استراتژيها به پايان مي رسد و اجراي آن در قالب تعريف طرحها و اقدامات و مديريت استراتژيك برنامه تهيه شده انجام مي شود اين تفكيك صورت گرفته است. به عبارت ديگر از اين مرحله به بعد از مدل مربوط به اجراي برنامه و مديريت استراتژيك مي گردد. در اين مرحله به منظور اجراي هر يك از استراتژيهاي انتخاب شده تعدادي طرح و اقدام تعريف مي گردد. 9. تنظيم دورنماي سازماني براي آينده: در اين مرحله، توصيفي از شرايط آينده جبهه ي ملي كردستان در صورت بكارگيري استراتژي هاي تدوين شده و استفاده از تمام نيرو و منابع سازمان، ارائه مي شود. اين توصيف دورنماي موفقيت جبهه ي ملي كردستان ناميده مي شود كه در آن شرحي از مأموريت، استراتژي هاي اساسي، معيارهاي عملكرد، بعضي از قواعد تصميم گيري مهم و استانداردهاي اخلاقي مورد نظر ارائه مي شود . در صورت تنظيم چنين دورنمايي، اعضاي جبهه ي ملي كردستان خواهند دانست كه چه انتظاري از آنها مي رود، پويايي و همسويي انگيزه و نيرو در رسيدن به اهداف جبهه ي ملي كردستان به وجود آمده و نياز به نظارت مستقيم كاهش مي يابد. 10 . برنامه عملياتي: در اين مرحله با استفاده از اطلاعات تدوين شده در مرحله هشتم و بر اساس اولويت هاي تعيين شده توسط تصميم گيران، يك برنامه عملياتي تهيه شده و بر اساس آن مديريت و كنترل طرحها و اقدامات انجام مي شود. تدوين برنامة عملياتي بعد از انتخاب استراتژي اصلي سازمان، استراتژي مزبور به يك طرح عملياتي ترجمه مي شود (شامل اهداف ك مي، طرح، تخصيص منابع، و ....) ضمناً خ ط مشي، روش ها و مقررات (برنامه هاي جاري) نيز تدوين مي شود و سازمان دهي و مسائل انگيزشي كليه ي نيروها و اتخاذ سبك رهبري مناسب نيز در نظر گرفته مي شود. برنامه ريزي عملياتي يا اجرايي تعري ف پيش بيني و تع ي ين مراحل و توالي ف عال يت هاي لازم براي تأمين اهداف استراتژيك از طريق وسايل (تاكتيك ها)، به تفكيك زمان، هزينه، نيروي انساني لازم، برنامه ريزي عملياتي ناميده مي شود انوا ع مربوط به اهداف تكراري و روزمره :( Standing) 1) جاريمربوط به اهداف استثنايي، :( Interventional Single-Use or ) 2) يك بار مصرف يا مداخله ايغيرتكراري، مانند طرح ها (مراحل برنامه ريزي عملياتي تجزيه و تحلي ل وضعي ت موجو د منطق ه تعيين اهداف برنامه تعيين طرق نيل (استراتژي ها) به اهداف برنامه تعيين فعاليت هاي لازم براي هر استراتژي بيان شرح تفصيلي هر فعاليت تعيين شيوه پايش و ارزشيابي برنامه تجزيه و تحليل وضعيت موجود منطقه تعيين داده ها و اطلاعات مورد لزوم جمع آوري داده هاي مورد لازم نظام ثبت و گزارش جاري ( Survey) بررسي هاي مقطعيتجزيه و تحليل داده ها به منظور به دست آوردن اطلاعات لازم (شاخص ها) مقايسة اطلاعات فوق با اطلاعات يك سطح بالا ر ت به منظور تعيين مشكلات منطقه الويت بندي مشكلات تعيين اهداف برنامه اهداف كل ي باتوجه به مشكلات اولو يت دار منطقه و مأموريت سازمان، به صورت كلي، غير ك مي و جهت دار بيان مي شود اهداف اختصاص ي اجزاي تشكيل دهنده هدف كلي را به صورت مشخص و قابل سنجش مي سازد . بدين وسيله برنامه قابل ارزشيابي مي گردد اهميت اهداف برنامه 1) مسير و جه ت حرك ت واح د يا سازما ن را مشخص م ي كن د 2) موج ب تمركز تلا ش ها و هماهنگ ي ف عاليت ها م ي گرد د 3) تصميمات را رهنمو ن م ي شو د 4) سب ب ايجا د انگيز ه برا ي اجرا ي عمليات(برنامه)، م ي شو د 5) ارزشياب ي برنامه را ممك ن م ي ساز د اهميت اهداف برنامه 1) مسير و جه ت حرك ت واح د يا سازما ن را مشخص م ي كن د 2) موج ب تمركز تلا ش ها و هماهنگ ي ف عاليت ها م ي گرد د 3) تصميمات را رهنمو ن م ي شو د 4) سب ب ايجاد انگيز ه برا ي اجرا ي عمليات(برنامه)، م ي شو د 5) ارزشياب ي برنامه را ممك ن م ي ساز د نكاتي كه بايد در تعيين اهداف رعايت شوند درنظر داشتن عوامل مؤثر بر بروز مشكلات منطقه × توجه به شرايط محيطي، منابع داخلي و آينده × توجه به واقع يات (تعيي ن اهداف دس ت يافتن ي ) × ك مي كردن اهداف (شام ل فع ل كم ي،استاندار د و ضابطه ) × منظور كردن قيد زماني × تعيين اهداف با مشاركت كليه ي نيروها × درنظر داشتن مقصد و چشم انداز نهايي × اولو يت بندي اهداف × توجه به اين نكته كه اهداف نتايج يكديگر را خنثي نكنند × ويژگي هاي اهداف اختصاصي (( Measurable قابل اندازه گيري باشند .I(( Attainable دست يافتني باشند .II(( Relevant مرتبط با هدف كلي باشند .IIIداراي زمان مشخص باشند . IVتعيين استراتژي ها استراتژي يعني تعيين طري ق يا رو ش رسيد ن به اهدا فبراي تعيين استراتژي ها مي توان از عوامل مؤثر بر ايجاد اهداف اختصاصي استفاده نمود (بااستفاد ه از شبكه عليت ) استراتژي هاي انتخابي نيز همانند اهداف، جهت انتخاب، مي بايستي اولو يت بندي شوند استراتژ ي ها برخلاف اهداف حال ت كم ي ندارن د ×تعيين فعاليت ها هدف از برنامه ريزي تبديل اهداف به ف عال يت ها است × انواع فعاليت 1. فعاليت هاي جاري: به ف عال يت هاي جاري و تكراري سازمان اطلاق مي شود كه براساس سياست ها، دستورالعمل ها، مقررات و آئين نامه ها صورت مي گيرد فعاليت هاي مداخله اي: براساس مشكلات خا ص منطقه و اهداف غير تكراري، انجام مي گيرد برنامه عمليات ي م ي بايست ي شام ل هر دو نو ع فعاليت باش د فعاليت هاي جاري در بخش جدول تفصيلي به ف عال يت هاي مداخله اي اضافه مي شوند فعاليت ها را نيز م ي توا ن، عوام ل مؤثر بر استراتژ ي ها، درنظر گرف ت فعاليت ها نيز مي بايستي اولويت بندي شوند × جدول زمان بندي مهمترين و متداول ترين جدول زمان بندي مورد استفاده جدول گانت مي باشد كه قدمت آن × به يك قرن مي رسد جدول گانت يك ابزار سودمند مديريتي ر باي برنامه ريزي و كنترل (پايش فعاليت ها) مي باشد × كه ترتيب زماني ف عال يت هاي پيش بيني (برنامه ريزي) شده و فعاّل يت هاي انجام گرفته را نشان مي دهد جدول گانت يك نمودار ستوني است كه زمان در محور افقي و فعاليت ها در محور عمودي × آن قرار گرفته اند ستون هاي نمودار نشان دهندة نتيجة كار در يك م دت معين است × براي تهية نمودار گانت ابتدا كلية ف عال يت هاي هر استراتژي ليست شده، سپس موعد و م دت × زمان هر فعاليت پيش بيني مي شود و براساس تق دم زماني، جدول گانت رسم مي گردد درحين اجراي برنامه، فعاليت هايي كه عملاً انجام گرفته اند نيز در جدول ، براي مقايسه × (پايش) و انجام اقدامات اصلاحي، مشخص مي شوند ارزشيابي و كنترل تعري ف Vision انطباق نتايج با اهداف برنامه و اقدامات اصلاحي درصورت لزوم در اجزا برنامه (از ( Action تا از نظر: ( Structure) ساختار ( System) سيستم( Behavior) رفتاربدون تعيين استراتژي نبايد در ساختار، سيستم و رفتار تغيير ايجاد نمود پايش و ارزشيابي برنامه ( Evaluation) ارزشيابي ×سنجش ميزان تحقق اهداف (اختصاصي) ( Monitoring) پايش ×انطباق ف عال يت هاي درحال اجرا با استانداردهاي برنامه پايش داراي دو جنبه است 1. پايش كمي: بهترين ابزار آن جدول گانت است 2. پايش كيف ي: مقوله بسيار مهمي است كه در شراط پس از تبيت و نهادينه شدن جبهه ي ملي كردستان بدان پرداخته خواهد شد |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
بهرپرسێكی پله بهرزی پێشووی ئیتلاعاتی ئێران بۆ بانكۆك پۆست:
لهئارادایهو كهسانێكیش دهستنیشانكراون"
محهمهد رهزا مهدحی 46 ساڵه، یهكێك له بهرپرسه باڵاكانی ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانه كه ئیدیعا دهكات ئیسكۆرتی تایبهتی خامنهیی بووه له چاوپێكهوتنێكدا لهگهڵ بانكۆك پۆست باس لهوهدهكات كه بهنیازه له داهاتویهكی نزیكدا كۆمهڵێك زانیاری گرنگ ئاشكرا بكات. ئهو بهپرسهی ئیتلاعاتی ئێران كه له ساڵی 1981 هوه چۆوته ریزهكانی ئیتلاعاتی سوپاوه، بۆ ئهو رۆژنامهیه دهڵێت: "ههر چهنده ههر ئێستاشی حكوومهتی ئێران رووخاوه، بهڵام بهزوویی كۆمهڵێك گۆڕاكاری روودهدهنو دواجار ئهو حكوومهته دهرووخێت". سهبارهت به پهیوهندی خۆی و عهلی خامنهیی، مهدحی بهو رۆژنامهیهی وتووه: "نزیكهی 19 ساڵ له گهڵ خامنهیی كارم كردووه و لهههموو ئهو ماوهیهشدا ههوڵی ئهوهم داوه ئهو حكوومهته لاواز نهبێت. من یارمهتی خامنهییم داوه لهبهر ئهوهی ئهو پیاوێكی چاك و رۆشنبیر بوو".
ئهو بهرپرسه پێشووهی ئیتلاعات له درێژهی ئهو چاوپێكهوتنهدا ئاماژهی به دوبهرهكایهتی ئایهتووڵاكانی ئێران كردووهو جهختیشكردۆتوه كه "گۆڕانكاریی ئاینی له ئێران ههرگیز نایهته ئاراوه". مهدحی كه بهشێوهیهكی كاتیو كتووپڕ رێگای كهوتۆته شاری بانكۆك، سهبارهت به بهرنامه شهخسهكانی خۆی له داهاتوودا ئاشكرای كردووه كه بهزوویی كۆمهڵێك زانیاری سهبارهت به عهمهلكهردی سوپا، ئهرتهش، ئیتلاعات دژی خۆێندكارانو خهڵكی ئێران لهقاو دهدهمو دوای گۆڕانی حكوومهتیش لهگهڵ ژنو منداڵهكانم دهگهڕێمهوه بۆ ئێرانو لهوێ دهژیم". ههر لهو چاوپێكهوتنهوهدا مهدحی ئیدیعای كردووه كه لهماوهی ساڵانی رابردوودا چهندین جار زانیاری وردی گهیاندۆته ئایهتووڵا مونتهزیری. له كۆتایی چاوپێكهوتنهكهدا محهمهد رهزا مهدحی بهرپرسی باڵای پێشووی ئیتلاعاتی ئێران رهتیدهكاتهوه حكوومهتی ئێران پشتگیری له ئهلقاعیده كردبێت، دهڵێت: "ئێران پشتگیری كۆمهڵێك گرووپی تیرۆریستی دیكه دهكاتو لهوانهیه جارێكی تر دهستبكاتهوه به تیرۆركردنی كهسایهتیه سیاسیهكانی دهرهوهی وڵاتو كۆمهڵێك لهو كهسانهش دهستنیشانكراون". |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
له ئێرانیش دا ئازادی سهر دهکهوێت
![]()
ئستاتیکۆی ئێستای رۆژههڵاتی ناوین که به دهستی هێزه دهرکیهکان به تایبهت ئمپریالیزم و هێزی دسپۆت داگیرکر رۆژ به رۆژ له زیاتر بووندایه بوهته بنگهی ئهساسی کێشهکان و بێ چارهسهر ماوهتهوه. له بهرانبهر ئهم رهوشهدا گهلانی رۆژههڵاتی ناوێن بێ دهنگ نامێنێت و بۆ ئهوهی که ئێرادهیان ئهساس بگیردرێت له ههوڵدان و تێکۆشاندایه. ئهم رووداوه دوایانهی ئێران دوای ههلبژاردنهکانی سهرۆک کۆماری و به تایبهت لهم رۆژانهی دواییه بهشێک لهم راستیهن. ئێران له بواری دیرۆکی و سۆسیۆلۆژیکی دا پێک هاته له گهلان ، چاند و کلتوری جیاوازه که ههر کات ئازدی خواز بووه، بهڵام رژیم ئێران به زهنیهتی خۆیهوه دژی ئهم راستیه. راستی رژێمی ئێران که له دهسهڵات خوازی، ئیقتدار و بهرژهوهندی کهسیمێکدا (بهشێکی بچووک) پێک هاتووه له ئێسلامی راستی دوور کهوتوهتهوه وتهنانهت دهتوانین دژی ئیسلام به ناو بکات. به ئێعدام کردن، زۆڵم و زۆر، ئهشکهنجه و قهبوڵ نهکردنی ماڤه رهواکانی گهلانی ناو ئێران و بهتایبهت نابهرابهی ماڤی ژنان که لهم زهنیهتهدا ئیسرار دهکات ، ئهم زێهنیهته له ناو هێزی دهسڵاتدا خۆی به رێکخستن کردوه و ناهێڵێت که گهلان به ئاشتی و ئازادی بژین. پشتی ههڵبژاردن و هاتنه سهر کاری دهۆڵهتی کودهتا گهلانی ناو ئێران ناڕهزایهتی و دژایهتی خۆیان به شێوازی سهرههدانی دیموکراتیانه دهربڕی، تهنانهت له پێناو گهیشتن به ئازادی و دیموکراسی گهلێک نرخ و بهدهلیان فیدا کرد. ئهمڕۆژانه به بۆنهی وهفاتی ئایهتۆڵا مونتهزری که یهکێک لهو کهسانه بوو که دژ به زههنیهتی ئیقتدار و زۆڵم و زۆری ماوهی 20 سالی رابردوو له بهرانبهر به هێزی دهسڵات راوهستا و بۆ گهلانی ئێران بوو به هێزێکی مهعنهوی که ئهمڕو له سهر ئهو ئهساسه زێهنیهتی دژایهتی پێش دهکهوێت. به هاتنی عاشورا گهل له بهردهوامی نارهزایهتی و داواکاری ماڤهرهواکانی خۆی بهرانبهر به کوشتن،قهتل،زیندان و ئهشکهنجه خۆی گهیانده ئاستێکی جیاواز. ئهمانه لا ساڵیدی عاشورادا پهیامێکی مهزن بۆ رژێمی ئێرانه. کوشتنی گهل له لایهن رژێمی ئێرانهوه له مانگی مۆحرهم و ئهویش عاشورادا تهنگاوی و بێچارهیی رژێم نیشان دهدات. |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
ئاراس كاردۆخ : ئهگهر پهكهكه نهبوایه دهتهپه نهدهبوو
بۆ دیداری گهریلاكان , پێویست بوو ئهجێندای كارهكهمان له بازگهكان بگۆڕین و بهناوی دیكهوه بگهینه سهركردایهتی . ماوهی 50 خولهك به لاندكرۆزێكی مۆدێل 82 بهڕێگهیهكی گڵدا ڕۆشتین بهرهو چیایهكی بێڕهحم كه قهندیل بوو , ئهو بهشهی كه دهكهوێته سهروی گوندی قهلاَتووكان , هیچ درهخت و گژوگیایهكی لێناڕوێ و تهنها گهریلا دهیتوانی لهوێدا بژی. |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
بهلگهی نههینی له شورای ئهمنیهتی گشتی ئیران بو ههلاتنی خامنهئی وه سهرانی سپای پاسداران دهیانهوی را بکهن بۆ روسیه سند خیلی محرمانه از شورای عالی امنیت ملی هواپیما آماده شده رهبر و سران سپاه به مقصد روسیه. http://www.iranglobal.info/I-G.php?mid=2-55799
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
دڕندەیی حكومەتەكەی ئەردۆغان و سوپای
فاشی توركیا بە فلیمی ڤیدیۆیی ببینە
خوێنەری خۆشەویست فەرموو كرتە لەسەر ئەم لینكەی خوارەوە بكە كە تییدا فلمێكی ڤیدیۆی سەبارەت بە درندەترین سیستەمی داگیركاری شۆڤینی و دژەمرۆیی لە جیهاندا دەبینن. ئەم فلیمە ڤیدیۆییە بەڵگەیەكە، دەیسەلمێنێ كە گەلەكەمان لە باكور لە ژێر دەستی دڕندەترین سیستەمی دنیایی دا ژیان دەكا ، دواتریش بەلگەیەكە بۆ هەموو ئەو بیركۆڵ و نەفسنزم و جاشقەڵەم و وڵاتفرۆشان كە بانگەشەی كرانەوەكەی ئۆردۆگان دەكەن دەرهەق بە دۆزی 25 ملیۆن مرۆڤ. |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
ناموس و شهرهفمان نهماوه با پیاوان بڕۆن پارێزگاری لهشهرهفی خۆیان بکهن
سێر جودی ناوی خوازراوی ئهو کیژهی ڕۆژئاوای کوردستانه،که لهتهمهنی 13 ساڵییهوه ئاشنایهتی لهگهڵ ڕیزهکانی گهریلادا پهیدا دهکات و دهبێت بهگهریلایهکی قارهمان له ناو پارتی کرێکارانی کوردستان.ئهو کیژه له ماوهی خهباتکردنی له چیادا قاچێکی لهدهست دهدات. ئهگهر چی من پێم خۆش بوو چهندین پرسیاری لێبکهم سهبارهت بهژیانی گهریلایهتی بهتایبهتی ژیانی ژنان لهوێ،بهڵام بههۆی ههندێک شتی گرنگهوه که بۆمی باسکرد داوایکرد لهو جۆره پرسیارانهی لێ نهکهم،بۆیه بهناچاری ههر لهوێدا پرسیارهکانی خۆمم گۆڕی. |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
پژاك خۆیان بۆ بەهارێکی گەرم ئامادە دەکەن
■ ئا: یهحیا بهرزنجی ئۆردوگای مهشقی گهریلاكانی پژاك له بناری قهندیل، جموجۆڵێكی بهرچاوی تیا بهدی دهكرێت، پێدهچێت ئهو هێزه خۆی بۆ بههارێكی گهرم ئاماده بكات، بهمهبهستی رووبهڕووبوونهوه لهگهڵ هێزهكانی ئێران له كوردستانی رۆژههڵات. |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
چهند وینهی سهرنج راکیش له سهرانی وڵاتان له وردبینی کامیراوان وه روژنامهوانان
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
بڵاوكردنهوهی دیدارێكی شههید ئارام دوای 33 ساڵ
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
خاتوو لینا که کچه لاوێکی سویدی یه و به کوردی گۆرانی ئهڵێت
خاتوو لینا که کچه لاوێکی سویدی یه و به کوردی گۆرانی ئهڵێت ، ئهمه دووهمین جاره بابهت رهوانهی سایتی جهبار ئینفۆ دهکات، سوپاسی ئهم خاتوونه دهکهین و له خوارهوه ئهتوانن دوو بهرههمی نوێ ی ئهم کچه بیبینن، هیوای سهرکهوتنی بۆ دهخوازین.
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
ئیتڵاعاتی ئێران دهستی له لهتکردنی حیزبهکانی رۆژههڵات دا بووه" گۆڤاری لڤین، که له باشووری کوردستان چاپ و بڵاو دهکرێتهوه، له بابهتێکی تێر و تهسهل دا ئاوڕی له کار و پلانهکانی ئیتڵاعاتی ئێران له باشووری کوردستان ههر به دوای ئازاد بوونی ئهو بهشهی کوردستان تا ئێستا و پیلانهکانی بۆ داهاتوو داوهتهوه. راپۆرتهکه ههروهها باس لهو پلانانهش دهکا که ئیتڵاعات له رابردوو دا بۆ سهر حیزبهکانی رۆژههڵات جێگیر له باشووری کوردستان ئهنجامی داوه. له بهر گرینگیی باسهکه بۆرۆژههڵات به پێویستی زانی دهقی راپۆرتهکهی لڤین وهک خۆی بڵاو بکاتهوه: |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
راپهڕینی ساڵی 1953ی خهڵكی شاری بۆكان و وهرزێرانی ناوچهی فهیزوڵابهگی
رێزدار كاك حهسهن سهلاح ,,سۆران,, یاداشتێكی كورتی له سهر یادی راپهڕینی وهرزێرانی ناوچهی فهیزوڵابهگی بۆكان نووسیبوو و ئهركی بهجێ نههاتووی رووناكبیرانی كوردی بۆ تاو وتوێ كردنی مهسهلهكه وهبیرهێنابوهوه. ئهمه كارێكی گهلێك بهڕێ و جێ بوو بهڵام خۆزگه كاك حهسهن كه خۆی خهڵكی ناوچهكهیه قۆڵی له كارهكه ههڵماڵیایه و دڵنیام توانای زۆریشی بۆ راپهڕاندنی ههیه. ئهوهندهی من بزانم جیا له ههڵسهنگاندنی حیزبهسیاسیهكان, یهكهم كهسێك كه له مهسهلهكهی وهك دیاردهیهكی سهربهخۆ كۆڵیبێتهوه, نهمر دوكتور عهلی گهلاوێژ بوو. ناوبراو نامهی دوكتورا خۆی- ئهگهر ههڵه نهكهم, له ئازهربایجانی سۆڤیهتی پێشوو به رووسی له سهر ئهم بابهته نووسیوه و سهدبریا شارهزایهكی زمانی رووسی وهری بگێڕاندایهته سهر كوردی. ههروهها بهرێز دوكتور ئهمیری حهسهن پوور چهند ساڵێك پێش ئێستا خهریكی كۆكردنهوهی سهرچاوه له سهر ئهم بابهته بوو وهك راستهوخۆ له خۆیم بیست, دوو چاوپێكهوتنیشی له گهڵ بهرێزان كاك سهلاح موهتهدی و مهلاعومهر عهسری تۆماركردبوو, كه من پێم كوت سهرنجهكانی كاك سهلاح بێگومان جێگهی كهڵكی زۆرن بهڵام نابێ له بیربكرێ كه كاك سهلاح و ههر ههموو بنهماڵهی ئیلخانی زاده(1) له بهرهی دژی بزووتنهوهكه دا بوون و له راستیدا هێزی سهركوتكهری بزووتنهوهكه ئاغاواتی دێبوكری بوون كه بهشێك له وان واته ئیلخانی زادهكان دهستهڵاتی ناوشاری بۆكانیان به دهستهوه بوو.درهنگتر, كاتێ كاك ئهمیر له ساڵی 1999دا, هاتبوه لهندهن و دایكیشم بۆسهردانی ئێمه لهوێ بوو,چاوپێكهوتنێكی له گهڵ دایكم دا تۆمار كرد و له سهر مهسهلهكه ههندێ پرسیاری لێ كرد, نوسخهیهك له شریتهكهشی دواتر بۆمن ناردهوه كه پاراستوومه. هیوادارم بهرێز كاك ئهمیر نهخۆشیهكهی ئێستای چاك ببێتهوه و بپهرژێته سهر رێك خستنی یاداشتهكانی له مهڕ ئهو روداوه گرینگهی ناوچهكه. من پێم خۆشه لێرهدا چهند خاڵێك له درێژهی یاداشتهكانی كاك حهسهن دا بنووسم: 1-به بۆچوونی من ناوبردنی راپهرینهكه به بزوتنهوهی ,, جوتیارانی موكریان,, ههڵهیهكی تهواوه(2) له بهر ئهو هۆ ئاشكرایهی كه ئهو راپهرینه جگه له ناوچهی فهیزوڵابهگی له رۆژههڵات و بهشێك له باكوری بۆكان, هێچ شوێنێكی دیكهی نهتهنیهوهو ههرگیز له چۆمی تهتههووش نهپهریهوه. بنكه و بنهمای راپهڕین شاری بۆكان بوو كه خهڵكهكهی دژ به ئاغاوات راپهڕی بوون بهڵام رهنگدانهوهی چاڵاكیهسیاسیهكانی بۆكان تهنیا له ناوچهی فهیزوڵابهگی بینراو پێش ئهوهی پهل بهاوێته شوێنهكانی تر, له لایهن هێزی هاوبهشی ئاغاوات وحكوومهتی ئێرانهوه تێك شكا. بۆیهش لێرهدا ناوی ئاغاوات وهپێش حكومهت دهخهم كه له راستیدا ئهوان بوون راپهڕینهكهیان تێك شكاند و له زۆر جێگا هیچ نیازێكیان بهو چهند جهندهرمه و پۆلیسه نهبوو كه مۆڵگهیان له بۆكان بوو. 2- ئهم راپهڕینه له فهزای ئاواڵهی سیاسی ساڵانی نێوان ساڵانی 1329 و 1332(1950و1953ز)ی ئێران و سهردهمی چالاكیهكانی ,, جبههی میللی,, و ,, حیزبی توودهی ئێران,, واته حكومهتی میللی دوكتور موسهدق دا هاته كایهوه و راستهو خۆ له ژێر تهئسیری بێگومانی فهزای دژ به شاو چهوسێنهراندا كه له ئێرانی ئهو ساڵانهدا گهیشتبوه لوتكهیهكی بهرز, پهرهی سهند, بهڵام تایبتمهندی ئهوتۆشی ههبوو كه نهك ههر له ههموو شوێنێكی ئێران نهبینرا بهڵكوو كهوته پێش ههر بزوتنهوهیهكی دیكهی هاوچهشن له كوردستان و تهنانهت موكریانیش. 3- ناسراوترین روخساری راپهڕینی دژ به ئاغاوات له ناو شاری بۆكان, حاجی قاسمی كهریمی بوو, كه خۆی و میرزا حسێنی برای, بنهماڵهكهیانهوه, كهوتنه بهر هێرشی ئاغاواتی ئیلخانی زاده و ههر دوو ماڵهكهیان له گهڕهكی حهمامی قاسم ئاغای بۆكان له لایهن ئاغاكانهوه سووتێنراو بوو به خۆڵهمێش. بهره بهیانی رۆژی جهژنی قوربان(یا رهمهزان؟)ی رۆژی دوای كۆدیتای 28ی گهلاوێژی 1332 ههتاوی(1953ز) بوو, ئهو دهم من منداڵێكی دهساڵان بووم و وهك ههموو منداڵانی هاوتهمهن چووبوومه سهیری مهشغهڵانی ئاگرهكه. ئیتر حاجی قاسمی خوالێخۆش بوو ههر ئهو ههڵاتنه بوو كه له ترسی گیانی ههڵات و لهئهنجامدا له ههولێر گیرسایهوه تا ئهوهی لهم چوار پێنج ساڵهی دواییدا له ههولێر سهری نایهوه.یادی بهخێر بێت. پێویسته ئهوهش بڵێم كه حاجی قاسم كارگهیهكی قهندی ههبوو له رووبهرووی حهوزهگهوره و من نهمزانیوه خهیات بووبێت,گهرچی دووریشی نازانم ئهو قسهیه راست بێت بهڵام میرزا حسێنی برای ماموستای خۆم بوو له قوتابخانهكانی بۆكان. 4- به گشتی دهوری خهیاتهكان بۆكان نهك ههر لهو راپهڕینه بهڵكوو له بزوتنهوهی چینایهتی و نهتهوایهتی ناوچهی بۆكان خاوهنی وشیاری چینایهتی زۆر بوون كه دواتر كهوته دۆخی نهتهوایهتی كوردییهوه. لهوان, «میرزا حهمهرهئووفی حافزئهل قورئان» واههیه وهك كهسایهتی دووههمین راپهڕینهكهی ناو شاری بۆكان سهیر بكرێت. ناوبراو دوابهدوای كودیتای 28ی گهلاوێژ ههڵات و پاشان له سلێمانی گیرسایهوه و لهوێوه بۆماوهیهكی دوور و درێژ له گهڵ حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران دا هاوكاری دهكرد و لام وایه لهم ساڵانهدا كۆچی دوایی كرد. یادی گرشهدار بێت. جگه لهوان, له بهرگ درووهكانی بۆكان, ناوی خوالێخۆشبوو ,, حسێن تههایی *,,م له بیره كه دواتریش ههر دژ بهئاغاوات و چهوسێنهران خهباتی دهكرد وئێستا له ناوماندا نهماوه. باوكم,« میرزا عهبدوڵا سوڵتانی»ش ههر خهیات بوو بهڵام ئهوهندهی بزانم لهو رووداوانهدا چالاك نهبوو, سهرهڕای ئهوهش له رۆژی ئاگرتێبهردانی ماڵی حاجی قاسمدا له لایهن خوالێخۆشبوو سهید حهمهدهمین (سهیده شینه)وه له بهرهی ئاغاكان, ههڕهشهی گیرانی لێ كرابوو و بۆماوهی چهند رۆژ له ماڵ نهدهچوه دهرهوه. بهداخهوه ناوی خهیاتهكانی تری بۆكانم له بیرنیه جگه له كاك «محهمهد شاقولی» كه دواتر باسی لێوه دهكهم. جیا له خهیاتهكان, پێویسته ناوی « عهلی میرهبهگ» ببهم,كه ئهگهر قهساب نهبووبێت نازانم ئیشی چ بوه. ئهو و نهمر «عهبدوڵا ئێرانی» قهپاندار, ههر دوو له چالاكان و رێبهرانی بزوتنهوهكه بوون, ههروهها كاك « ئهحمهد عهده»ی شهربهت فرۆش و كاك حسێن فاتحی و له ژوور ههموانهوه «سهید تههای تهنهكه ساز»كه دووكانهكهی له سهر شهقامی نوێی بۆكان(نزیك بانكی سادراتی ئێستا) بوو. نهمر« سهید تهها» پێش كودیتای 28ی گهلاوێژ به تاقه كهس هێرشی برده سهر خوالێخۆشبوو قاسم ئاغای موهتهدی و به لێدان خستیه ناو جۆگهی ئاوی شهقامهكهی بۆكانهوه و بهوه, ههیبهت و جهبهرووتی ئاغاكان له بهر چاوی خهڵكی بۆكان به یهكجاری شكاو توایهوه. قاسم ئاغا وهك مێشكی بهڕێوهبهر و ڕێبهری ههموو هێزهكانی ئاغاوات سهیر دهكرا و له راستیشدا ههر وابوو, گهرچی حهمهدهمین ئاغا و به گشتی بهرهی ماڵی «مهحموودئاغا» گهلێك لهو توندوتیژترو دژی خهڵكتر بوون. 5- جگه له خهیات و دووكاندارهكانی بۆكان, گهنج ولاوهكانیش بهشدارییهكی چالاكانهی رووداوهكانیان دهكرد. ئهو دهم ماموستایهكی قوتابخانهكانی بۆكان به ناوی «شوقاقی» كه تا ئهم ساڵانهی دووایهش ههرمابوو و كوردیش نهبوو, دهورێكی باشی له پهروهردهكردنی لاوان و قوتابیان و راكێشانیان بهرهو بیری چهپ و حیزبی تووده دهگێڕا. گهلێك له قوتابیانی ئهودهمهی بۆكان شاگردی ئهو بوون و شوێنی ئهویان له سهر بوو. لهو قوتابیانه, ههندێكیان دوا به دوای كۆدیتای 28ی گهلاوێژ چ له لایهن ئاغاكان و چ له لایهن حكوومهتهوه گیران و جهزرهبه دران. ناوی ئهو كهسانهی وا له بیرم بێت ئهوانهن: خوالێخۆشبوو مهحموود رهزایی, كاك برایمی حهریری, كاك رهشیدی حهسهن زاده و كاك عومهری سوڵتانی(وهفا)ی برای خۆم. لهوانه, كاك مهحموودی رهزایی له لایهن ئاغاكانی بۆكانهوه دوابهدوای كوریتای 28ی گهلاوێژ و تێك شكانی راپهڕینهكه, گیراو خرایه حهوزی ماڵی قاسم ئاغای موهتهدییهوهو داركاری كرا, ئینجا بهردرا. كاكم- كاك عومهری سوڵتانی ئهودهم تازه قوتابخانهی بهجێ هێشتبوو و به تهنیشت دووكانی خهیاتی باوكمهوه دووكانێكی رۆژنامهفرۆشی دانابوو. كاكم به گشتی رۆژنامهكانی بهرهی پێشكهوتنخواز واته « جبهه میللی» و حیزبی توودهی ئێرانی دهفرۆشت. ئهویش دوابهدوای كودیتای 28ی گهلاوێژ له بۆكان گیراو نێررایه مههاباد و دوای ئهوهی بۆماوهی 2 مانگ زیندانیان كرد. بهڵام رهشیدی حهسهن زاده ئاغاكان گرتیان و دایانه دهست پۆلیس, ئینجا سهریان چوارقاش تاشی و به ناوهڕاستی شهقامی بۆكاندا بردیان بۆگاراج ولهوێوه بۆمههاباد بۆ دادگا. كاك رهشید ئهودهم ودواتریش ههر له بهرهی دژ بهئاغاواتدا وهستا و بهشێكیش له ترسی ئهوان بوو كاتێ دائیرهی ساواك له ساڵ 1336(1957)لهمههاباد دامهزرا, بوو به كاربهدهستی ساواك و ئیتر له خزمهتی ئهواندا كهوته گیانی خهڵكانی سیاسی ونهتهوهپهروهرانی ناوچهكه و له هیچ توندوتیژی نواندنێك دژ به خهباتكاران و گرتن و ئهشكهنجه كردنیان رانهوهستا. حهسهن زاده له ماوهی پهیوهندییهكانی ساواك و رژیمی شا له گهڵ شۆرشی ئهیلولدا(75-1961)خزمهتێكی زۆری ساواكی كرد و هاوڕێ له گهڵ سهرههنگ مودهریسی و سهرههنگ پهژمان پهیوهندی رۆژانهی له گهڵ بهڕێوهبهران وكاربهدهستانی شۆڕشی ئهیلول ههبوو. به گوێرهی زانیاری من, كاك رهشید ئێستا له مههاباد دهژی و لام وایه یهك لهو كهسانه بێت كه زانیاری زۆری له سهر رووداوه سیاسیهكانی ساڵانی 1335و1357(1956و1979) ههیه و جێگهی خۆی دهبێ ئهگهر راستهوخۆ بیرهوهرییهكانی خۆی بنووسێتهوه یاخود رووناكبیرانی شاری مههاباد و بۆكان چاوپێكهوتنی له گهڵدا بكهن و بیرهوهرییهكانی بنووسنهوه. لێرهبهدواوه ئاغاكانی بوكان پهلاماریان برده سهر ههر بیرێكی نوێ و به ناوی «توودهیی»(4)یهوه ههركهسیان ویست گرتیان و داركاری یاخود دهربهدهریان كرد و تهنانهت كوشتیان و به چۆمی بۆكانیاندا دا. پۆلیس وجاندرمهو به گشتی سیستهمی حكومهتی ئێرانیش لهو ماوهیهدا پشتی ئاغاواتیان گرت و ئهوهی ئهوان بۆیان نهكرا, ئهمان راستهوخۆ كردیان. 6- ئهو رووداوانهی بۆكان و بهگشتی ئێران, رهنگدانهوهیهكی ئیجابیان له ناو گوندنشینهكانی رۆژههڵاتی بۆكاندا ههبوو. ئهوهی بۆچی وهرزێرو به تایبهت رهشاییهكانی رۆژههڵاتی شار وا به توندی راپهڕین وخۆیان رێك خست بهڵام له بهری رۆژئاوای شار تهقینهوهیهكی ئهوتۆ رووی نهدا جێگهی سهرنجی تایبهته و تهنانهت ئهوهش كه بۆچی بۆكان به گشتی بووبوه ناوهندی بزوتنهوهیهكی جهماوهری چینایهتی بهڵام بۆنموونه راپهڕینی خهڵك له مههاباد زیاتر روخساری نهتهوایهتی ههبوو و له ژێر رێبهرایهتی حیزبهسیاسیهكان(حیزبی دیموكراتی كوردستان و حیزبی توودهی ئێران)دا بوو, جێگهی لێكۆڵینهوهی تایبهته. به بۆچوونی من زهخت و زۆری ئاغاواتی بۆكان له سهر خهڵك, یهك له هۆ سهرهكیهكانی ئهم جیاوازییهن. بۆكان شارهدێیهكی گهوره بوو تایبهتمهندی شار وهك ناوهندێكی ئابووری- ئیداری تێدا بوو بهڵام جیاواز له ههموو شوێنێكی هاوچهشنی ناوچه, سهرجهمی شارهكه به مڵكی هی بنهماڵهیهك له ئاغاواتی دێبوكری بوو(ئیلخانی زاده و موهتهدی) كهخۆیان وئامۆزاوبن ئامۆزایان له گوندهكانی رۆژئاوای بۆكان خاوهنی دهستهڵاتی سهرهكی بوون“(عهلیار,مهعرووفی و…). دانیشتووانی گوندی ئهو خاوهن مڵكانه دهرهتانی راپهڕینی جهماوهرییان دژ به ئاغاكان نهبوو گهرچی له ههندێ گوندی وهك « داشبهند و عهمبار» بزووتنهوهیهكی بهر بهست كراوی خهڵك بهرچاو كهوت. دڵنیام لهم بوارهو بهگشتی له ههموو مێژووی ئهو ساڵانهدا, بهرێز كاك محهمهدی نووری(عهتری گڵۆڵانی) شاعیری بهنرخی كورد زانیارییهكی زۆری ههیه و ئهوهی من لێرهدا دهینووسم له چاو ئهوهی ئهو دیتوویه و راستهوخۆ بهشداریی تێدا كردوه, قهترهیه له بهرانبهر دهریا. خۆزگه ئهویش ئاوڕێكی له مهسهلهكه بدایهتهوه و بریا ههروهها خهڵكانی وهك كاك محهمهدی ئهفخهمی كه له گهڵ كاك محهمهدنووریدا دانیشتووی «داشبهند» بوون دهنگیان ههڵبریایه. هۆیهكی دیكهی ئهم جیاوازییه, وا ههیه دهوری رووناكبیرانه و پێشكهوتنخوازانهی ههندێ له ئاغاواتی فهیزوڵابهگی بووبێت كه گوندنشنهكانی ناوچهی خۆیانیان له گهڵ چهمكی یهكسانی و بهرانبهریی ماف و ههروهها دابهش كردنی زهوی ئاشنا كردبێت. ههرچۆنێك بێت بزووتنهوهی شاری بۆكان له ناوچهی فهیزوڵابهگی رۆژههڵاتی شار رهنگدانهوهیهكی بهرچاوی ههبوو. گوندنشینهكان به تایبهت له ههندێ گوندی وهك «گۆل», «یهكشهوه», ئاڵبڵاغ», تیكان تهپه»و …دژ به ئاغای گوندی خۆیان راپهڕین. له ههندێ شوێن ئهم راپهڕینه رهنگی هێرش كردنه سهر ماڵی ئاغا و دهست به سهرداگرتنی زهوی وزار و تهنانهت ماڵی ئاغاكانی بهخۆیهوه گرت, كه ههندێ جار هاوڕێ بوو له گهڵ توندوتیژی نواندن و رووخاندنی ماڵ یا دهرهێنانی دهرگاوپهنجهرهی ماڵی ئاغا. له ههندێ شوێنی تر, كارهكه رێك وپێكتر و بهڕێ و جێ بوو, له ئاڵبڵاغ و یهكشهوه, بزوتنهوهكه كهوتبوه ژێر رێبهرایهتی كهسانی وهك «میرزا فهتحوڵڵا»وه و بهره و ئهوه دهچوو كه ئهگهر وا زوو تێك نهشكایه شێوازی رێكخستنی رێكخراوهیی و تهنانهت نهزم و تهرتیبی حیزبی به خۆیهوه بگرتایه.بهم شێوهیه ئاغاكانی فهیزوڵابهگی یا له گوندهكانیان دهركران یا خۆیان ماڵیان پێچایهوه و له رۆژانی پێش كۆدیتای 28 گهلاوێژدا بارگهیان برده بۆكان و ئیتر بۆكان بوو به قهڵای بهرهی چهوسێنهران و زۆرداران, گهرچی سهرهڕای دهستهڵاتی ئاغاكانی بۆكان و پۆلیس و جهندرمه, هیچ ئاغایهك له ترسی راپهڕیوانی شار نهیدهتوانی له ماڵ بێته دهرهوه. ئهم بارودۆخه درێژهی ههبوو تا رۆژی 28ی گهلاوێژ. ههر ئهوهندهی ههواڵی كودیتاو رووخانی حكوومهتی میللی دوكتور موسهدیق له رادیۆ بڵاو بوهوه, دارودهست و نۆكهرو دهست و پێوهندی ئاغاكان وهربوونه ناو شار و گوند و راپهڕیوو ئازادیخوازان یا گیران یا كووژران یا خود ههڵاتن و لێرهو لهوێ خۆیان شاردهوه. من ئهورۆژهم له بیره! له ماڵی خاڵم له گهرهكی گۆلی مهردانبهگ و ماڵی قازی كاكه حهمه گیرم خواردبوو. ههموو دهرگای ماڵێك داخرابوو. باب نۆكهر و داردهستی ئاغاوات به كۆڵانهكاندا وهرببوون, جنێویان دهدا و به پێلهقه دهرگای ماڵانیان دهشكاند. ژێرخانی ماڵان ئاوهدان ببونهوه و خهڵك خۆیان تێدا شاردبوهوه. ئهورۆژهو رۆژانی دواتر له بۆكان له لایهن ئاغاوات و حكومهتهوه خۆپیشاندان سازدرا. له بهر قهپانی قاسم ئاغا كه ئهودهم حوكمی گۆڕهپانی سهرهكی شارهكهی ههبوو خهڵكیان كۆكردبوهوه وتاریان دهدا. من ئهو شانۆیهم باش له بهر چاوهكه كاك سهلاحی موهتهدی چووبوه بهرزاییهك و قسهی بۆخهڵك دهكرد. به گشتی, روژانێكی رهش بوو, دژایهتی شهخسی و تایفهیی دهوری دهبینی, ههركهس سهرر به دهستهڵاتی ئاغاكان بوایه, ناحهزهكانی خۆی بهوه تاوانبار دهكرد كه توودهیی بن(4) و ههر ئهوهش بۆگیران و لێدران و لهوه خرابترپێكرانیان له لایهن پۆڵیسی شاو «حكومهت نیزامی» بهختیارهوه بهس بوو. پیاوی ئاغاكان نامهیان دهگێڕاو به دووكاندارو حاجی و دهوڵهمهندیان مۆر دهكرد و داوای گیران و موحاكهمهكرانی راپهڕیوهكان وهك خوالێخۆشبوان « عهبدوڵا ئێرانی و عهلی میرهبهگ و حاجی قاسم وو ئهوانی تریان دهكرد.(5) حكوومهتی كودیتا واته حوكمی شا وسپههبود زاهیدی له تاران دهستیان به ئیعدامی ئازادیخوازان كردبوو, چالاكانی سیاسی له مههابادگیرابوون وههندێ كهسی وهك « میرزا محهمهدی شاقولی»ش كه خهیات بوو له بۆكان گیران. باوكم كه خهیات بوو, له كاتی دوای تهواوبوونی شهوكارو گهڕانهوه بۆماڵ, پۆلیسی بۆكانی دیتبوو كه میرزا محهمهدیان گرتوه وخستوویانهته جۆگهی ئاوی سهر خیابانهوه و به باتووم ودار لێی دهدهن.دواتر خوالێخۆشبوو عهبدوڵا سامبهگی و میرزا حهمهرهسووڵی ئیسماعیل زاده و میرزا حهمه ساڵحی كهریمی ههر لهو پهیوهندییانهدا گیران و له ورمێ وتاران خرانه زیندانهوه, به گشتی حوكمی شاو كودیتابه گرتن و لێدان و شاربهدهركردنی خهڵك, له بۆكان و دهوروبهری دامهزرایهوه و قارهمانانی ونی ئهو راپهڕینه پڕشانازییهش له شاروگوند ئاواره و دهربهدهركران. یادی ههموویان بهخێر بێت. له پهیوهندی ئهم وتارهدا به پێویستی دهزانم ئاماژه به چهند خاڵێك بكهم: یهكهم: من راپهڕینی گوندنشینانی فهیزوڵابهگیم وهك رهنگدانهوهی راپهڕێنێكی بهرفراوانتر سهیر كردووه كه راپهڕینی خهڵكی ناو شاری بۆكان بێت و راپهڕینهكهی بۆكانیشم له ژێر تهئسیری راستهو خۆی بزووتنهوهی میللی ئێران له سهردهمی دهستهڵاتی جبهه میللی و شهخسی دوكتور محهمهد موسهدق ههروهها چالاكیه سیاسی-چینایهتیهكانی حیزبی توودهی ئێران و حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران له ناوچهكهدا بینیوه. دووههم: ئهم شێوه بۆچوونه نابێته هۆی چاوپۆشین له ههندێ تایبهتمهندی كۆمهڵایهتی خهڵكی شاری بۆكان و ههروهها گوندنشینانی ناوچهی فهیزوڵابهگی. گوندنشینانی ئهو ناوچهیه دهبێ خاوهنی سوننهتێكی كۆنی خهبات و چالاكی چینایهتی بن. بهڵگه بۆ قسهكهم ئهوهیه كه له ماوهی شۆرشی ساڵی 1357(1979)ی ئێران و شهش مانگی دوای سهركهوتنی شۆرشهكهشدا, كه بۆكان به دهست هێزهسیاسیه كوردییهكانهوه بوو و دهستهڵاتی حكوومهتی ناوهندی ئێرانی لێ نهبوو, دوو رێكخراوی چهپ واته فیدائیانی ئهكسهرییهت** و كۆمهڵهی زهحمهتكێشان له ههوڵی دابهش كردنی زهوی و زاری ئاغاواتی دهوروبهری بۆكاندا بوون, زیاترین هاودهنگی له لایهن گوندنشینانی ههمان ناوچهی فهیزوڵابهگیهوه هاته كایهوه وئهمجاریش بهشێك له ئاغاواتی فهیزوڵڵابهگی له گوندهكانیان دهركران(6), دهست بهسهر زهوی وزاریاندا گیرا و به سهر رهشایی وبێ زهوی و كهم زهوی دا دابهش كرا. من ئهودهم راستهوخۆ له بۆتهی كارهكهدابووم و له عهینی كاتدا كه پێ له زۆر ههڵهوپهڵهوتوندوتیژی رێكخراوهكهمان(فیدائیانی ئهكسهرییهت)** و شهخسی خۆم دهنێم,ئێستاش و بۆههمیشهش بهرێزهوه سهیری ئامادهیی خهباتكاران و به گشتی ههموو دانیشتوانی گوندهكانی فهیزوڵڵابهگی تا «سهرا»و «رهحیم خانی» نزیك «میاندواو» دهكهم. وهك دیتمان, لهو دهرفهتهشدا گوندنشینانی فهیزوڵابهگی سهروگهردنێك له پێش خهڵكی ناوچهكانی تری دهوروبهری بۆكان بوون و بۆكانیش جارێكی تر ببوه جهرگهی خهباتی چینایهتی و راپهڕینی دژ به ئاغاوات له ههموو كوردستانی رۆژههڵات. سێههم و كوتایی قسه: له بارودۆخی كۆمهڵایهتی سیاسی ئێستای كوردستان و بۆكاندا, بهباكردنی كای كۆن و وهبیرهێنانهوهی رووداوهكانی رابوردوو نابێ ببێته هۆی ئاڵۆزكردنی پهیوهندییهكانی كۆمهڵگا. زۆرێك لهوانهی كه ئهودهم خۆیان وبنهماڵهیان له بهرهی چهوسێنهراندابوون ئێستا بهكردهوه له خزمهت خهڵكدان. كوڕوكوڕهزای ههر ئهو ئاغاواته, ئهمڕۆ له چالاكانی بزوتنهوهی چینایهتی ونهتهوایهتی گهلی كوردن و واههیه پێچهوانهكهشی لهبهرهی ئهولا ههبێت.ناوهێنانی ئهشخاس لهم یادداشتانهدا تهنیا بۆ روون كردنهوهی رووداوهكانه دهنا بۆ نموونه كاتێ ناوی كاك سهلاحی موهتهدی دێنم رێزی زۆرم بۆی ههیه و ئهمڕۆ كهسایهتیهكی دڵسۆزی گهل ونیشتمانه و لهم رێگایهدا تووشی ئاوارهیی وماڵ وێرانی هاتوه. كوڕوكوڕهزای زۆربهی زۆری ئاغاكانی ئهودهمیش ئهمڕۆ رێبهرانی رێكخراوه سیاسیهكانی كوردستانن و له بهرهی دژ به رژیمدا دهجهنگن. هیوادارم ئهم دێڕانه نه بنه هۆی قووڵ بوونهوهی برینی دووبهرهكی و دژایهتی نێوان خهڵك و تهنیا وهك بابهتێكی مێژوویی سهیر بكرێن. با شارهزایان له سهر ئهم بابهته گرنگه بنووسن و ئهگهر ههڵه به بنووسی مندا هاتبێ بۆ مێژووی راست بكهنهوه. پهراوێزهكان 1) ئاغاكانی بۆكان له دوو بهره باب واته ئاموزای یهكتر بوون: بهرهی حاجی بایزئاغا و بهرهی مهحموودئاغا,ناسناوی ههردوولاشیان ئیلخانی زاده بوو. بهڵام دواتر- ئهوهندهی من بزانم له ساڵانی دوای 1953دا, بهرهی ماڵی حاجی بایزئاغا, كه بهداخهوه ئێستا ههموویان كۆچی دواییان كردوه, به موهتهدی دهناسرێن نهك ئیلخانی زاده. بهرهی حاجی بایزئاغا لهم ئاغاواته پێك هاتبوو: خوالێخۆشبوان حاجی رهحمان ئاغای باوكی كاك سهلاح و كاك محهمهد و كاك عهبدوڵڵا وكاك عومهر, ئهحمهدئاغای باوكی كاك سوارهو زۆر كوڕی تر, قاسم ئاغا كه له راستیدا وهك بهرێوهبهری ههموو بنهماڵهكه و ئاغای شاری بۆكان سهیر دهكرا, حاجی ئهبوبهكرئاغاو كاك سهعد. بهرهی مهحموودئاغا بنكهی سهرهكییان له دهوروبهری بۆكان له گوندی حهمامیان بوو و چهند گوندێكی دیكهشیان له رۆژئاوای بۆكان بهدهستهوه بوو. لهو بهرهیه, ئهوانهی وا دانیشتووی بۆكان بوون و حوكمی شاریان دهكرد بریتی بوون له خوالێخۆشبوان حاجی سمایل ئاغا, برایم ئاغا و حهمهدهمین ئاغا. حكوم تهنیا به دهست حهمهدهمین ئاغاوه بوو كه له شاریدا كهس خۆشی نهدهویست وههندێ دهست وپێوهندی وهك «رهشیدی رۆستهم پاڵهوانی» ههبوو, كه له زوڵم و زۆردا نموونه بوون. 2ئهم تهعبیره له ئهدهبیاتی حیزبی به تایبهت له حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێراندا باوه و له بیرهوهرییهكانی خوالێخۆشبووكاك كهریمی حیسامی و بهرێز جهلیلی گادان وئهوانی تریشدا ههروا هاتوه. 3) من ئهودهم تهنیا دهمبیست یهك كهس كووژرابێت و جهنازهكهی خرابێته چۆمی تهتههوهوه بهڵام دواتر له نووسین وبیرهوهری خهڵكانی تردا قسه له «كووژراوان» دهكرا نهك «كوژراوێك». 4) پێیان دهگوتن « تووتهیی». 5) یهك لهو نامانه له ناو فایلهكانی ئیدارهی شههرهبانی بۆكاندا بوو و دوای رووخانی رژیمی شا و دهستهڵات سهندنی پێشمهرگهی كورد, له گهڵ بهڵگهنامهكانی دیكهی شههرهبانی وژاندارمری و بهخشداری كهوته بهر دهست«كۆمیتهی ئینقلاب»ی بۆكان.سێ ماموستای قوتابخانهكانی بۆكان و من له لایهن كومیتهی انقلابهوه كراینه مهئمووری راگهیشتن به بهڵگهنامهكان.من ئهو بهڵگهنامهیهم دا به كاك ئهسعهدی ئیران زاده كوڕی خوالێخۆشبوو عهبدوڵڵا ئێرانی. بهڵگهنامهكه بریتی بوو له نامهیهكی مۆركراو له لایهن تاجرو پیاو ماقوڵانی شارهوه كه داوای موحاكمهی چهند كهس و یهك له وان عهبدوڵڵا ئێرانیان له حكوومهت كردبوو. 6) دهڵێن شۆڕش ڕۆڵهكانی خۆی دهخوات. ژمارهیهكی زۆر له ئاغاواتی فهیزوڵڵابهگی له ماوهی شۆڕشی 1979دا له ریزی خهڵكدابوون وشان بهشانی جووتیارانی گوندهكان خۆیان خهباتیان دهكرد. بۆنموونه عومهرخان و عهلی خانی بیگ زاده بهڵام خۆیان و زۆرتری له ئاغاواتی خزمیان زهوی وزاریان لێ دابهش كرا و تهنانهت توند وتیژی دژ به ههندێكیان كرا. تێبینی: *حسێن تههایی(حسێن نهورۆز) شاعێرێكی خۆش خان بوو, ئهو له گهڵ كهسانی تر وهك حاجی كهریم مهردانبهگی(قهساب), حاجی ئهحمهد كهیخهسرۆبهگ(خهیات), محهمهد پیرۆتی(وهرزێر خهڵكی گوندی حهمامیان پیشمهرگهی زهمانی قازی ,ههتا دووا ساڵهكانی ژیانی له ههموو دهورهكاندا له زیندانهكانی بۆكان و شارهكانی تردا بوو), عهلی كهردار(بهیت بێژی بهناوبانگ) و باوكم(دووكاندار) ساڵانی 1341و1342 شهوانی جومعه له ماڵی ئێمه كۆدهبوونهوه ههتا بهیانی شێعری كوردیان دهخویندهوه و عهلی كهردار بهیت و حهیرانی دهكوت و زۆر جاران بهیتهكان گێڕانهوهی رووداوهكانی ناوچهكه بوو. ئهوكهسهی كه زۆرتر شیعری به سۆزی كوردی دهخوێندهوه حسێن نهوروز بوو. ههر لهو ساڵهدا له گهڵ گیرانی ماموستایانی ناوچهی بۆكان محهمهدی پیرۆتیش گیراو له پادگانی بۆكان به چلهی زستان له تهویلهیان هاویشتبوو و ئاوی ساردیان له بن دهكرد و خواردنیان لێ قهدغه كردبوو ههتا ناوی كهسان بدركێنێ. كه وایه بهرهی جوڵانهوهی ساڵانی 1329و1333به شێۆهی جوراجۆر چهشنه چالاكی و پێوهندیان له شارو دێ له گهڵ یهك بووه, ئهم پێوهندێش له رێگای كاری رۆژانه به شێوهی ئاسایی جهریانی ههبوو بۆوێنه ههموو ئهو كهسانه شت و مهكیان له یهكتر دهكڕێ مشتریان بۆ یهكتر دهنارد! ** دهبێ كاك ئهنوهر مهبهستی «رێكخراوی فیداییانی خهلك» بێ له بهر ئهوه لهو دهمه كه زهوی له بهشی فهیزوڵڵابهگی و سهرا و رهحیم خان و شوێنی تر دابهش دهكرا هێشتا ئهم رێكخراوه ئهكسهریهت و ئهقهلیهتی له یهك جیا نببوونهوه. (برایم فهرشی) 13/9/2002لهندهن |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
نمیدانم این سرزمین کجاست، نمیدانم آنها به کدامین گناه این چنین بر سرشان میآید، راستی چه دین و عقیدهای چنین رفتاری را توجیه میکند؟ I don't recognize this land. I don't know why the people of this country are punished so unfairly and unjust. Truly, why certain ideology and belief has this cruelty and how can they justify this inhuman action?
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
http://www.youtube.com/watch?v=RhyqYyPseEI روژیک له خهو را بوم ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا روژیک له خهو را بوم دوژمن ههمو لایهکی تهنیبو ئهی شورشگیر منیش له گهڵ خوت ببه ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا ئهی شورشگیر منیش له گهڵ خوت ببه له بهر ئهوی منیش ئامادهم گیانم له و پیناوه دا دابنیم ئهگر واکو شورشگیریک کوژرام ئهی شورشگیر ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا ئهگر واکو شورشگیریک کوژرام ئهی شورشگیر تو دهبی من به خاک بسپیری من له کویستان به خاک بسپیره ههروه ها گولیک له سهر گورهکهم بچینه کاتی ئهوانهی که بهسهر گورهکهم تیپهر دهبن ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا کاتی ئهوانهی که بهسهر گورهکهم تیپهر دهبن پیم دهلین" چ گولیکی جوانه " ئهم گوله شورشگیریکه ئاخ ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ، ماڵاڤا جوانه ،ماڵاڤا،ماڵاڤا ئهم گوله شورشگیریکه که له پیناو ئازادی گیانی بهخت کرد |
|||||
|
|||||
|
|
|
|||||||||
|
|
||||||||||
|
||||||||||
|
|
|
||||
|
رژێمی ئێران بە سیدارەدانی چالاكڤانانی سیاسی ومەدەنی كورد، دەیەوێت دەنگی ئازادی خوازانەی گەلەكەمان ببرێت
![]() لە سێدارەدانی ئیحسانی فەتاحیان دڵی هەموو كوردێكی نیشتمان پەروەرو ئینسان دۆستی بە ئیش هێنا. دوا بەدوای هەڵبژاردنەكان ودەربرینی نارەزایەتەكان لاشەی رزیوی سیستەمی ئاخوندی بە لەرزە هات وكۆماری ئیسلامی هەستی بە بەوە كرد كە تەمەنی بەرەو كۆتایی هاتووە. هەر بۆیەش پێویستی بەوە دیت كە خۆی كۆ بكاتەوە سەر یەك. لە لایەكی دیكە گوشارەكانی دەرەكی بۆ سەر ئێران لە بابەت هەبوونی چەكی ناوەكی رووی لە زیاد بوون كرد و ئێران لە هەموو لایەكەوە كەوتە بەر هێرشی وڵاتە زل هێزەكان. هەبوونی چەكی ناوەكی لە ئێران مەترسیەكی گەورەیە بۆ سەر وڵاتانی رۆژئاوایی و سیاسەتی وڵاتانی زل هێز . ئامریكا، ئێران وەكوو كۆسپێك دەبینێت لە بەرامبەر پرۆژەی (بە نێو دیمۆكراتیزە كردنی رۆژهەلاتی ناوەراست). لە سەرەتای ساڵی 2000 دا ئامریكا بە هەموو هێزیەوە تێدەكۆشا كە پرۆژەكەی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست بەرێوە ببات و یەكەم هەنگاویشی هێرشی سەر ئەفغانستان و ئێراق بوو. ئەڵبەت ئەوەش رێگا خۆشكەرێك بوو بۆ هیرش كردنە سەر ئێران. بەڵام هەر وەكوو ئاماژەم پێ كرد هەبوونی بنكەی چەكی ناوەكی لە ئیران ستراتیژی سیاسەتی ئامریكای گۆری. ئیران بووە مەترسیەكی گەورە نەك هەر بۆ ئامریكا بەڵكوو بۆ گشت مرۆڤایەتی. هەر بۆێەش ئامریكا مەجبوور بوو كە وڵاتە زل هێزەكانی دیكە رازی بكات بۆ تەحریم خستنە سەر ئێران، لەوانە فەرانسا، ئالمان و رووسیا و چین. ئەڵبەت رووسیا و چین هێشتا سیاسەتێكی روونیان نیە، هەر لایەك باجی زیاتر بدات ئەوە ئەم ولاتانە پشتیوانی لێ دەكەن و سودی ئابوری لێ دەبەن. تەحریمی سەر ئێران بە مەبەستی فەلەج كردنی دەرامەدی ئابووریەكانی ئەم وڵاتەیە. مەبەستی ئامریكا ئەوە یە كە ئیران بە چۆك دا بینێت. و لە بواری ئابووری دا ئەوەندی لاواز بكات كە نەتوانیت سەرقاڵی درووست كردنی چەكی ناوەكی و كۆكردنەوەی هێز بێت كە لە بەرامبەر هێرەشەكانی ئامریكا و ئیسرائیلدا ، و بتوانێت خۆراگری بكات. لە هەمان كاتدا لە ئاكامی هێرشی دەرەكی ئیران لە نێو خۆی دا تووشی قەیران بوو. ئەوەش لە نارەزایەتەكانی دوای هەڵبژاردن بە روونی بۆمان دەركەوت. و هەروەها فشارە دەرەكیەكان بۆ سەر ئیران تەفرەقەی خستە نێو دەوڵەت پیاواندا. جیناحی تووند رەوو و ئیسلاحتەڵەبەكان لە بەرامبەر یەكتردا راوەستان. ئیران لە بەینی دووریگادا مابۆوە، یان تەسلیم ببێت یان بەرخۆدان بكات. ئیسلاح تەلەبەكان بە شێوازێك خوازیاری چارەسەركردنی ئەم بابەتە بوون وتەنانەت ئامادە بوون كە چەند ئیمتیازێك بە ئامریكا بدەن. بەڵام جیناحی تووندرەو ئامادە بەم كارە نەبوون و هەر بۆیەش بە هەموو شێوازیك كەوتنە دژبەرەكانێ. و تەنانەت بە فێڵ و تەڵەكەش پۆستی سەرۆك كۆماریان لە لایەنە ئیسلاح تەڵەبەكان ساندەوە. بۆ ئەوەی كۆماری ئیسلامی ئێران خۆی لە بەرامبەر گوشارە دەرەكیەكان و تەحریمی كە لە سەریەتی رابگرێت هەستا بە گۆرانكاری لە نێو سیستەمی بەریوەبردنی ئیداری ولاتەكەیدا. هەر بۆیەش بە هەموو شێوازێك دەسەڵاتی ئیسلاح تەڵەبەكانی كەم كردەوە و، زۆرینەی خەدەماتەكانی ئیداری گەراندەوە بۆ دەوڵەت و پیاوانی دەوڵەتی كردە بەرپرسیار، ئیدارەی زانكۆكان، خەدەماتی هاتووچۆ كە پێشتر كوری هاشمی رەفسەنجانی مودیری بوو، و هەروەها زۆر لە بەشەكانی ئیداری دیكە كە پێشتر شەخسی بوون كرانە دەوڵەتی. ئەوەش یەكەم كارێك بوو كە كابینەی دەیەمی دەولەتی ئەحمەدینیژاد بەرێوەی برد. هەنگاوی دووەم بەهێز كردنی هێزی نیزامی بوو كە ئەم بەشەش لە لایەن خۆی ئەحمەدینیژاد و خامەنەییەوە سەرپەرەستی دەكرێت. هەنگاوی سێیەم، كە كۆماری ئیسلامی ئێران بە گەورەترین مەترسی دادەنێت گەلانی بندەستی وەكو كورد، بەلوچ، توركەمان سەحرا، و عەرەبن، و ئەم گەلانە هەر كات مەترسیەكی گەورەیان هەبوە بۆ سەر كۆماری ئیسلامی لە ئیراندا. هەر بۆیەش دەوڵەتی ئەحمەدینیژاد بەشیكی گەورەی لە هێزی خۆی تەرخان كردوە بۆ دمكوت كردنی نەتەوەكانی بندەستی خۆی بۆ پێش گرتن لە هەستانی هەر چەشنە سەرهەڵدانێك و نارەزایەتێك . هەبوونی كەسایەتیە سیاسیەكان و چالاكڤانانی مەدەنی وسیاسی چالاكڤانی ژنان و گەنجان بە متەرسیەكی گەورەیه بۆ مانەوەی كۆماری ئیسلامی وهەر بۆیەش بەهەموو شێواز كردەوەیەكی هۆڤانە دەیانەوێت بە لە نێو بردنیان، گەل چارترسێن بكەن . لەو نەتەوانەی كە لە ئیراندا هەیە رژیم زیاتر لە گەلی كورد دەترسێت وهەبوونی هەر چەشنە چالاكیەك لە نیو كورداندا بە خەتەرێكی گەورە دەبینێت. هەر بۆیەش سیاسەتی قركردن، لەنێو بردن، بڵاو كردنەوەی مادە سركەرەكان ، لە سیدارەدانی چالاكڤانانی سیاسی ومەدەنی كورد، دەیەوێت دەنگی ئازادی خوازانەی گەلەكەمان ببرێت و دەسەڵاتی خۆی بەسەریاندا دابسەپینێت. لە هەمان كاتدا ترافیكە دیپلۆماسیەكانی نێوان ئێران وئێراق و توركیا ورێكەوتنەكانیان لە سەر مەسەلەی كورد ، پلانە قرێژەكانیان لە سەر كورد بە روونی ئاشكرا دەكات. و هەروەها لە سیدارەدانی گەنجی كورد ئیحسان فەتاحیان، و هەرەشەكردن بۆ لە سێدارەدانی چالاكڤانانی كورد كە سزای سێدارەیان بە سەر دا سەپاوە، نەبوونی تۆلەرانسی رژیمی چەپەڵی كۆماری ئیسلامیە لە بەرامبەر گەلی كورددا، هەر وەها نیشانی تەمەن كورتی ئەم رژیمەیە |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
فارسیهوه: سیروان سنهیی
سهرزهوینی كۆنی (بین النهرین ) ،لهنزیكی ڕۆخانهی دجله،لهشوێنێكدا كهتا شاری مۆسل له عێراقدا چهند كاتژمێر زۆرتر ڕێگا نیه ڵێكۆڵینهوهیهكی گشتی لهلایهن ئاسهوارناسهكانهوه ئهنجام دراوهكه دهیسهلمێنێت نزیك به 3000ساڵ لهمهو پێش ( كاڵخا ) شاریكۆنی پاوشای بههێزی ئاشوریهكانههرلهم شوێنهبووه كهبهدهیان وسهدان كۆشكو پهرستشگاههیهلهم شاره بهناوهبانگهی مێژوی عێراقدا .
سهدانساڵ تێپهربوو وحكومهتی كۆنی ئاشور لهژێر فشاروهێزی دوژمهنان روخا وشارهكانی لهناوچوون .ههروهها دیوارهكانیكۆشكهكان وپهرستشگاكانی كاڵخا ڕوخانو بای بههێزی باشوریعێراق ههموو ئهویادهوهریانهیه یلهژێرخاكدا دهفن كرد.كهواته لهوخهڵكانهكهلهوی لهدوای چهندین سهدهژیانیان بهسهردهبردهیچ كهسێك شارهزایی نهبوو سهبارهت بهوحهقێقهتهڕاستهقینهیهكهلهژێرپێیاندا دهفن كرابوون . لهدوای 3000ساڵهوه بهكتوپڕدا ئهو حهقێقهڕاستهقینه سهبارهت به شاریكۆنی ئاشوریهكانئاشكراكرا لهلایهن ( لهیرد) ی بهڕیتانیهوه كهبهههموو جیهان سهلماندی لهووهڵاتهلهرۆژههڵاتی ناوهڕاستدا شتێكیكۆنی مێژوویی ههبووه . ههروهها پهیكهری بچوكو گهورهی چهندین (گا ) ی باڵداریپیرۆز لهئایینی ئاشوریهكان دۆزرایهوه كه ئیشیا حهرهسدان وئاگاداری لهبارودۆخی كۆشكی پاوشاو پهرستشگاكانی ئهوسهردهمهی ئاشوریهكان بوو .لهدواییدا كهزۆرتر زهوینهكهیان دالاوه وردهورده پهیكهرهی پاوشاكانی ئاشوركهوته دهرهوه كه زۆربهیان شانازیان دهكرد بهخوێن رێشتنو داگیركردنی وڵاتانی ترهوه وههموو ئهوانه 3000 ساڵ لهمهو پێش لهسهر بهرده گهورهكان نوسرابوونولهگهڵ پهیكهری ئهوپاوشایانه له ژێر خاكهكهدا دهفن كرابوون .ههروهها پهرستشگاكانی ئهوان وردهورده خۆیان دهرخست كه پاوشاكانی ئهوسهردهمهی ئاشور له بهر رازی كردنی دڵی خواكانی ئایینهكانیان ڕۆژانهههزاران قوربانیان پێشكهش بهو پهرستشگایانه دهكرد.ههروهها كه (لهیرد) یبهرَیتانی بهردهوام بوو لهسهر لێكۆڵینهوهكانی خۆی بهناكاو پهیكهرهیهكی زۆرگهورهی دۆزیهوه كه وێنهی پاوشای ئاشور(شێمشی ادد ) لهسهریدا بوو و لهتهنیشتی وێنهكهدا وێنهی پێنج خوای گهورهی بابل وئاشوری كۆن ههبوو . ههروهها لهسهر سینگی پاوشاكه وێنهی خاجێك وهكوو خاجی مهسێحیهكان ههبوو كه رَاستهوخۆ كاریگهری كرد لهسهر ئاسهوارناسه بهڕیتانیه مهسێحیهكه كه باوڕی كرد خاج موڵكی مهسێحیهكان نیه و3000 ساڵ پێش لهدایك بوونی عیسی مهسێح له وڵاتی عێراقدا ههبووه . ئهوپهیكهره كه وێنهی خاجهكه بهسهریهوه ڕاستهوخۆ ههناردهكرا بۆ موزهی بهرَیتانیا وئێستاش لهوێه . ئێستا پرسیاری ئێمه لێرهدایه كه ئهگهر مهسێحیهكانی بهرێتانیا وفهرهنسا وئهمریكا لهو سهری جیهان له2009 یزایینی دهڵێن خاج موڵكی مهسێحیهكانه چۆن 3000 ساڵ پێش لهدایك بوونی مهسێح لهعێراقدا پاوشایهكی ئاشوری ههروهكوو مهسێحیهكان لهسهر سینگی ئهو خاجیهداناوه وهكوو شتێكی ئایینی زۆر پیروز وئهمرۆش له2009 یزایینی زۆربهی مهسێحیهكان وهكوو ئهوپاوشای ئاشوریه خاجێكی 4گۆش دهخهنه سهرسینگیانهوه ؟ ڕێزلێنان لهخاج وهكوو سهمبۆلێك له ئایینهكانی پێش له مهسێح: لێكۆڵینهوهكانی ئاسهوارناسهبهناوهبانگهكانی جیهان سهلماندویهتی تهنانهت 5000ساڵ پێش لهدایكبوونی عیسی مهسێح خاج وهكوو سهمبۆلێكی ئایینی ڕێزیان لێگرتووه و جوتیارهكان لهدوای تهواو كردنی ئیشی جوتیاری دهچوونه پهرستشگاكانهوه كه زۆربهیان وهكوو خاجێك لهبهرامبهر چاوی بینهرانهوه خۆیان دهردهخهن . كهواته خاڵێكه هاوبهش لێرانهدا ههیه كه ئهوهش پهیوهندیهكی زۆر تهنگاتهنگی نێوان خاجه و خۆرهتاو وئاگر وئهو ئایینانه كهپهیوهندیان ههبووه لهگهڵ ئاگردا ( وهكوو زهردهشت ) . ئاسهوارناسهكان لهوباوڕهدان كه ستایلی دروستكردنی ئاگر بهو شێوازه كۆنه كهبهسووده وهرگرتن لهدو پاچه دار بهدژی یهكتردایه خۆی نیشاندهری گرنگترین هۆكاره بۆ گرنگی پهیداكردنی خاج . چۆنكه دروستكردنی ئاگر بهو شێوازه زۆرزهحمهته وای لهخهڵك كردبوو كهڕێز لهو ئامێره (ئهو2پاچه داره) بگرن كهدهبێته هۆی دروست بوونی ئاگر. وردهورده ئاگرببوه هۆی دروستبوونی چهندین ئایینی جیاوازبهبنهمایهكی یهكسان و خهڵكی ئاگرپهرهست ڕوویانكردله خوای ئاگر وخاجیش ببوه سهمبۆلێكی تایبهت بۆ ئهو ئایینانه . زۆربهی شوێنهكانی جیهان لهو سهمبۆله سوودوهردهگرن بۆ مهراسیمهكانی تایبهت بهخۆیان . ههروهها مێژووسهلماندوویهتی كهله نێو كوردستانیشدا ژنهكان لهكاتی دروستكردنی نان دا خاجێك لهسهر ههویرهكه كهپانیان كردووهتهوه دادهنن كهنیشانهی ههبوونی پرۆسهیهكی درێژخایهنی مێژووییه له نێوكوردستاندا. ئهم پرۆسهیه نیشاندهری ئهوهیه كهلهكوردستاندا لهنێوژنانی كورددا بۆپیرۆزكردنی نانهكان ژنان خاجێكیان دروست دهكرد لهسهر نانهكهدا. ههروهها له ( ئیلام) دا كهئێستا زۆربهیان كوردن وله وڵاتی ئێراندایه ، 3000ساڵپێش لهدایكبوونی عیسی مسیح سهدان وههزاران قاپ وپهرداخ لهژێرخاكدا دۆزراوهتهوه كه ههڵدهگهڕیتهوه بۆ سهردهمی پاوشاكانی ئیلامی كۆن و لهسهر ههموو ئهو قاپه ئاڵتونانه وێنهیهكی خاج ههبووه . ههروهها له پایتهختی ئاگرپهرستهكان لهئێران له ( شاری یهزد ) دادهیان وسهدان نمونهی واههیه . ئهوهش خۆی پیشاندهری ئهوهیه كه ههموو ئهوخاڵههاوبهشانه لهههموویاندا ههیه . كهواته گرنگترین فاكتهری سهرههڵدانی خاج وهكوو سهمبۆلێكی جیهانی له پرۆسهیهكی چهند ههزار ساڵهی مێژووییدا گرنگی دان بهئاگر بووه لهلایهن مرۆڤهوه . لهلایهكی ترهوه ههستی نزیك بوون بهخالق ببوه هۆی ئهوهی كه مرۆڤ ئاگر ههڵبژێریت وهكوو خوا یان بۆ پهیوهندی لهگهڵ خوادا . لهئهنجامدا خاج لێرانهدا بهچاكترین شێواز ڕۆڵی خۆی نهخشاندووه وههتا ئێستاش لهپێشكهوتووترین وڵاتانی جیهان لهنێو وێنهكان ویاریهكان وماڵهكان و بۆرجهكاندا وهكوو سهمبۆلێكی پیرۆز بهكاردێت لهلایهن ههموو كهسایهتیهكاندا. لێكۆڵینهوهكان لهسهر ئهشكهوتهكانداسهلماندویهتی كه مرۆڤ بهدرێژهی مێژودا سوودی لهخاج وهرگرتووه بۆ جوانكردن یان ئاراستنی ئهشكهوتهكان وههروهها لهسهدان ئهشكهوتدا خاجی تاكوخاجی بهكۆمهڵ ههیه كه ههركام لهوخاجانه مانایهكی خۆی ههیه بۆ نمونه لهو شوێنانه كهترس لهئاژهڵهكان زۆرتر بووه مرۆڤ ههستی كردووه ههبوونی ئهو خاجه یان ئهو كۆمهڵهخاجه نیشاندهری یارمهتیهكی نادیارهلهلایهن هێزێكی نهێنیدا . ههروهها لهههندێك شوێنانی دیكهدا ههبوونی خاج بوه هۆكاری خهیروبهرهكهت لهڕوانگهی مرۆڤی ئهو سهردهمهدا وههندێكی تر كهترسی مردنیان ههبووه له هێرشی دوژمنان خاج ڕۆلێكی باش وكاریگهری ههبووه له ناخی مرۆڤدا بۆ خۆڕاگرتن بوون لهشهڕهكاندا بهتایبهتی لهشهڕهدرێژخایهنهكاندا . كوردستان سهرچاوهیهكی سهرهكی له سهرههڵدانی خاج : ئاسهوارناسهكان بهپێ ههوڵهكانی خۆیان لهسهر دهرخستنی نهێنیهكانی خاج ومێژوی درێژخایهنی ئهوسهمبۆله سهلماندویانه كهكوردستان یهكێك لهسهرچاوهرهسهنهكانی خاج بووه كهتهنانهت ئێستاش لهزۆربهی گونهكانی كوردستان بهتایبهتی كوردستانی باشوروباكور خهڵك لهههموو بهشهكانی ژیانی خۆیاندا سوود وهردهگرن لهخاج بۆ جوان كردنی بهرههمه هونهری وپیشهسازیهكانی خۆیان كه لهههموو ڕوونتر وئاشكراتر دروستكردنی نانه .. ژێدهر : سهرچاوهی سهرههڵدانی خاج
نووسهر: ا-نیهارت بڵاوكراوهتهوه لهلایهن كتێبخانهی ملی ئێران لهساڵی 2005ی زایینی
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
مێژووی ژنانی کورد و رۆڵی له شۆرشهکاندا(2) ![]() بهشی دووهم: ژنان له سهردهمی مهشرووته تا سهردهمی کۆماری ئیسلامی نیگار عینایهتی له ئیران و رۆژههلاتی کوردستان به تایبهتی له زهمانی مهشرووتهوهحهرهکهتی ژنان ئاوا بوو بۆ ئالوگۆر له بواری باروودۆخی کۆمهڵگا و ژنان. له دوای شکستی ئیران لهشهر لهگهل رووسیهدا زهمینهیهک ئاوا بوو که ئێرانیهکان هاتووچۆی دهرهوهی وڵاتیان دهکرد به تایبهت بۆ ئۆرووپا و هاتنی ئۆرووپیاکان بۆ ئیران توانی چاوی گهل بکاتهوه. ئهو کات ژنان تیدهکۆشان بۆ ئهوهی داواکاریهکانیان له دهسپیکی شۆرشی مهشرووتهدا له نیو دهستوردا بچهسپێنن. بهڵام به هۆکاری گهرماو گهرمی شؤرشهکهو درووست بوونی کهش و ههوای نهتهوهگهرایی سهرهتایی نهیان توانی ئامانجهکانیان بپێکن. فکریهتی نهتهوهگهرایی له میشکی ژنانی ئهو کاتیش دا پهرهی سهندهبوو ههر بۆیه له جیاتی بۆ وهدهست هینانی مافهکانی خۆیان تیبکۆشن، ئهوانیش کهوتنه بهر داوی فکریهتی نهتهوهپهرستی و ئێرانچیهتی. لهو سهر دهمهدا مهشرووته خوازی ژنان ژوومارهیان زۆر کهم بوو. بهڵام له راستی دا کاری زۆر گهورهیان دهکرد. ژنانی مهشروته خواز 2 ههدهفی سهرهکیان ههبوو 1_ وهدهست هێنانی مافی سهرهتایهکانی ژنان له ئیران دا 2 _خهبات کردن له ههمبهر فکریهتی کۆنهپهرستی . له دست پێکی سهدهی 19 دهیهم دا رۆژنامه نیگاری رۆلی بهر چاوی دهبینی له ئیراندا ، رۆژنامهکانی وهکوو ئهختهر ،قانون ،حبل للمهتین،.. ئهم رۆژنامانه تهنیا وابهسته به پیاوان نهبهوو و ژنان رۆلێکی بهرچاویان تێدا دهگێرا، و تهحلیلی کۆمهڵگایان دهکرد ئهمهش بووه هۆی به سرنج راکێشانی ژنان بۆ رۆژنامهو خوێندنهوه. ههروهها لهو سهردهمهدا گرینگیهکی زۆر دهدرا به زانستی فهن و بهرفراوان کردنهوهی ئهم زانسته له سهرانسهری ئیراندا. له ساڵهکانی 1911 دوای ئاڵوگۆری بواری سیاسی ناوچهکه و هیور بونهوهی سهرههڵدانهکان له مهجلیسی شۆرای میلی دهستوری نوێ دارێژرایهوه، له دهستورهکهدا تهنانهت به دێریکیش باسیان له مافی ژنان نهکرد و به پێچهوانهی چاوهروانیهکانی چآلاکڤانانی مافی ژن، ژنان له دهستووری نوی دا تهنانهت مافی دهنگدانیانیشیان پێ نهدرا. ئهمهش بووه هۆکاریک که ژنان به شێوهیهکی چالاکتر بێنه نێو مهیدانی خهباتهوه، بۆ وهدهست هێنانی مافی خۆیان، ههر بۆیهش چالاکڤانان بواری ژن ریخراوهیهکیان پیک هێنا به پێشهنگایهتی خانمی سهدیقهی دهوڵهت ئابادی. بهم شێوهیه خهباتی ژنان له سهردهمی مهشروتهدا دهستی پێ کرد. ئهو کات له ئامارژوماریهکانی دوای تاج گوزاری رهزا شاه 10_12 میلیۆن نفوس له ئیران تۆمار کرا بوو . بهڵام پرانی خهڵک لهو کاتهدا گوند نشین بوون. لێرهدا بۆمان دهردهکهویت که چالاکڤانانی ژن لهو سهردهمهدا تهنیا ژنه ئهشرهفزادهکان بوونه. چالاکڤانان لهو باوهرهدا بوون که ئهگهر ژنان له ماڵهکناندا بینه دهرهوه و بێنه نێو کاری بازاری ، به تایبهت به کاری بازرگانی سهرقاڵ بن ،دهتوانن رۆڵی بهرچاو بگێرن بۆ گۆرانکاری له کۆمهڵگادا. بهڵام ئهم ههڵویسته له لایهن پیاوانی سهردهمهوه پهسهند نهدهکرا. تهنانهت له لایهن ژنانی چینی بورژوا خوازیش ئهم خواستهیه دژبهرایهتی دهکرا. له بهر ئهوهی له لای هێندێک ژنانی چینی بورژوا کار کردن له نێو ماڵێش دا به عهیبیان دهزانی(ئهوهمان له بیر نهچێت که ئهم گرووپه تهنیا له نێو ژنانی فارس دا ههبوون). بهڵام ئهم خواستهیه له لایهن ژنان به گشتی له چێنی کریکاران و ههروهها رۆشنفکران پیشوازیهکی زۆرێ لی کرا. له بواری هونهریدا ژنان زۆر به کهمی خۆیان تێدا دهدیتهوه و به شیوهیک ئهم پیشهیه کهم رهنگ بوو. تهنانهت راوهستانی ژنان له بهرامبهر پیاوان نا پهسهند و بیێ شهرمی بوو، له لایهن پیاوه ئیقتدار تهلهبهکان و کۆنه فکرهکاندا. له ئێراندا پیش سالێ 1910 هونهری شانۆ بهشێوهیهک وابهسته به پێاوان بوو. ژنان نهک نهیان دهتوانی وهکوو هونهرمهند له شانۆدا دا بن بهڵکو نهشیان دهتوانی وهکوو تماشاچی تهماشای شانۆ گهریهکه بکهن. دوای کارو خهباتێکی زۆر بۆ یهکهمین جار له رۆژی یهکشهمهی 2 ژانووه ساڵی 1910 بۆ یهکهمین جار ژن هاته سهر سهحنهی شانۆله ئێراندا . ئهم هونهرنهمایه به زۆری له لایهن ژنه ئهرمهنیهکان و مهسیحیهکان دهستی پێ کرد و ریگای بۆ ژنانی موسولمانیش کردهوه که بتوانن بهشداری شانۆ ببن و خۆیانی تێدا ببینهوه. له دهوای سهڵتهنهتی مهحهمهد عهلی شاه ، رێگا کراوه بۆ درووست بوونی حیزب .ئهوهش کار ئاسانی دهکرد تا داواکاریهکانی کۆمهڵگا بێنێته سهر زمان له سیاسهتی رۆژانهدا. و هاوکات رێگا کرایهوه بۆ ئهوهی ژنانیش به شیئوهیهکی فهرمی بتوانن له نیو حیزبهکاندا بهشداری له رهوشی سیاسی سهردهم دا بکهن.له سالهکانی 1909 به دواوه ژنان به شێوهیهکی رێخستنی و چالاکانه هاتنه نێو مهیدانهوهی سیاسیهوه ،و ئهم حهرهکهتهش له تارانهوه سهرچاوهی گرت و له شارهکانی دیکهی ئێران ئاسایی بۆوه و ژنانی شارهستانی ودوور له پایتهختیش هیدی هێدی رێخراوی خۆیان درووست دهکرد. به هاتنه سهر کاری رهزا شاه و له کاتی شهری جیهانی دووهم ژنان حیزبی فهرمی خۆیان ئاواکرد له بن نێوی شۆرای ژنان. دوا بهدوا له بن سهختی شهری جیهانی دووهم شۆرای ژنان بوو به سازمانی مافی مرۆڤ. ئامانجی سهرهکی ئهو ژنانه له بهشداریان له سیاسهت و ئاوا کردنی ئهو رێخراوهیه ئهوه بوو که. 1_ کردنهوهی مهکتهب بۆ ژنان و هاندانی ژنان بۆ خویندن 2_ تێکۆشان له ههمبهر فکریهتی کۆنهپهرستی و داکۆکی کردن له مافی ژنان. بهڵام به داخهوه کردنهوهی مهدرهسه له ناوچهی کورد نشیندا رووبهروی نارهزایهتیهکی زۆری پیاوان و کۆنه فکران سونهتگهرای کوردی سهردهم بۆوه. تا ساڵهکانی 1940 یش ژنانی کورد نهیانتوانی بچنه مهکتهب و بخوێنن، ژنانی خویندکاری کورد ههتا سالهکانی 1940 ئهوهند هکهم بووه که ناتوانین ئاماژهی پی بکهین. ئهوانهی که دهشیانتوانی بنوسن یا بخوینهوه ، له بنهمالهی ئاغاکان و خانهکان بوون که له لایهن مهلای مزگهوتهکانهوه فێری ئهلف و بێ عهرهبی بۆ خویندنهوهی قورئان ببون. له سهردهمی مهشرووتهوه ژنان به شیوهیهکی بهر چاو خۆیان له نووسینی بابهت له رۆژنامهکاندا دهدیتهوه بهلام زۆرینهی ئهو ژنانه به نێوی پیاوان یان به نێوی نهێنی نووسینهکانیان دهنووسی. دوای محهمهد عهلی شاه رۆژنامهی ژنان به فهرمی له ئیراندا کرایهوه به نێوی (شکوفه دانیش،زبان زنان). شکوفه زانست و زمانی ژنان. ژنان له رۆژنامهکاندا به شێوهیهکی زۆر ئاکتیڤ کاریان دهکرد و بابهتی سرنج راکێشێ نێو کۆمهڵگایان دهنووسی و جهماوهرێکی زۆر لایهنگریان پێدا کردهبوو. جێ ئاماژهیه له کاتی محهمهد عهلی شاه به زۆری حجابیان له سهری ژنان لا دهبرد به مهبهستی کۆتایی هێنان به کولتوری کۆن. ئهوهش بووه هۆی ئهوهی که زۆرینهی ژنان له ماڵی خانهنشین بن و مافی چونه دهرهوهیان له لایهن بنهماڵهکانیان ڵێ سهندراوه. به هۆکاری سونهتی بوونی کۆمهلگا و ههروهها فکریهتی دینی تووندرهو کۆمهلگا له قاڵبێکی وشک دا مابۆوه، ههر بۆیهش محهمهد عهلی شاه خوازیاری گۆرانکاری له سیستهمی کۆمهلگای ئهو کاتدا بوو، و دهیههویست ئێران بهرهو وڵاتێکی سهنعهتی ببات ،بهلام به هۆکاری به کار هینانی زهخت له سهر گهل رووبهرووی نارهزایتیهکی زۆر بۆوه، به تایبهت له لایهن تووندرهوه ئیسلامیهکانهوه، و ئهمهش کردهوهیهکی نێگاتیڤی ههبوو له سهر پێشکهوتنی ژنان له بواره جیاوازهکاندا بهلام لهکاتی رهزا شا، ئهم باروودۆخه هێور بووه و ئازادی ههڵبژاردن درا به ژنهکان که به حیجابهوه بگهرێن یا بێ حجاب. بهڵام له شوێنه فهرمیهکان حیجاب بۆ ژنان قهدهخه کرابوو به تایبهت له مهکتهبهکاندا ئهوهش لهگۆر فکری ئهو سهردهمه نهدهگونجا، زۆرینهی ژنانی ئهو کات بۆ ئهوهی به بێ حجاب نهیان دهویست له مهدرهسهکاندا بخوینن نه دهچونهوه بۆ خویندن و له ماڵ دا دهمانهوه. ههر بۆیهش خهڵک زۆرتر بهرهو دین پهنایان دهبرد. ئهم گۆرانکاریهش وای کردهبوو که ژنان له لایهن بنهمالهکهیانهوه زۆرتر بچهوسینهوه و دهسهلاتی باوک وبرا له سهریان زۆرتر ببیت و له سهر نیوی ناموس زهخت بخهنه سهر ژنان. له دهورهی دووهمی سهڵتهنهتی رهزا شاه گوشارهکان له ههمبهر فکریهتی دینی تووندرهو و نارهزایهکانی ههمبهر سیستم ئهوهندهی دیکه پهرهی گرت و بوه هێزێکی سهرکوبگهر، ئهوهش بووه هۆی سهرههڵدانی گهل و حاکم بوونی سیستمیکی ئیسلامی تووند رهو له ئیراندا. شۆرشی ساڵی 1979 بووه هۆی رووخانی دهسهلاتی سهلتهنهت تهلهبهکان و شای ئیران و تیکچوونی سیستهمی چینایهتی حاکم به سهر کۆمهڵگادا. زۆرینهی ژنان پێستیوانیان له سهرههلدانی 1979 دهکرد، بهو هیوایهی ژن به بی جیاوازی تهبهقاتی مهئامهلهیان له گهل بکردریت . بهم هۆیهشهوه ژنان له شۆرشی ساڵی 1979 ئێران دا رۆڵێکی پێشهنگیان ههبوو و له ههمانکاتدا ریخستنێکی باشیان درووست کردبوو. بهڵام دوای هاتنه سهر کاری رژیمی کۆماری ئیسلامی به پێشهنگایهتی خومهینی ژنان دوای هێور بوونهوهی سهرههڵدانهکان بهرهو مالهکان کشانه پاشهوه. لهو کاتهدا به دهستووری خۆی خومهینی دهستوری ئێران له سهر بنهمایهکی دینی شێعهی تووندرهو نوسراوه. له دهستورنامهکهدا ژنان تهنیا مافی دهنگدانیان پێ بهخشراو له ههموو مافه سهرهتاییه مرۆڤایهتی بێ بهری کران. و به پێ دهستووری دینی مهئامهله لهگهل ژنان دهکرا. له دهستوری کۆماری ئیسلامی ئیران ئهم خالانهی خوارهوه به سهر ژنان دا سهپاوه. 1_ حجابی ئیجباری بۆ ژنان . 2_تهمهنی هاوسهرگیری بۆ ژنان کهم کرایهوه بۆ 9 ساڵ، ( به خواستی دایک و باوک) 3_ ههر دوو ژن به یهک پیاو دادهندرێت له کاتی شاهیدی له دادگادا 4_ سهنگسار و ئێعدام بۆ ژن له سهر ناموس کاتیک پیاو ژنهکهی خۆی له سهر بابهتی ناموسی بکوژێت لهم سیستهمهدا له 3ساڵ تا 5 ساڵ سزای زیندانی بۆ دهبردرێتهوه. 5_ ژن به بێ ئیزنی باوک، برا، میرد یا پیاوانی بنهماڵهکهی وهکوو مام و خال هتد.. مافی هێچ چهشنه کارێکی پێ نادریت. 6_ پیاوان دهتوانن به مهیلی خۆیان ههر چهند ژنیک که دهیانهوێت، دهوتوانن ی هاوسهرگیری بکهن. 7_ هاوسهرگیری به شێوازی سیغه ئازاده 8_ مافی جودابوونهوه تهنیا به پیاوه و ژنان مافی ئهوهیان نیه که داوای جودابوونهوه له هاوسهرهکانیان بکهن. 9_ له کاتی جودا بوونهوهدا منداڵ به باوکی دهبهخشرێت و ژن هێچ مافێکی به سهریانهوه نیه. 10 _ژنان مافی له بار بردنی منداڵ یان نیه به بێ ئیزنی هاوسهرهکانیان 11_ ژنان مافی خۆ پاڵاوتنیان بۆ پۆستی سهرۆک کۆماری نیه یا هیچ چشنه کاری سیاسیان نیه له دهستوردا. ههر وهک لهم خاڵانهی سهرهوهدا بینیتان ژنان دیسان کهوتنه بهر هێرشی چهوساندنهوه و تهنانهت له مافه سهرهتایهکانیشیان بێ بهری کران. سهرهرای ههموو ئاستهنگیهکان ژنان دیسان له نێو سیستهمی ئسلامیدا ههستان به خۆ رێکخستن کردن له دژی سیستهمی پیاو سالاری و دین سالاری، کۆماری ئیسلامی له ئیران. ژنانی کورد له نیوو كورداندا و له رۆژههڵاتی کوردستان له دهستپێکی دهورهی دووهمی رهزا شاه وه بگره ههتا کۆماری ئیسلامی له ئیران ،ژنانی کورد به شێوهیهکی زۆر ئاکتیڤ له ههمبهر هیزه چهوسێنهرهکانی ههر دوو سهردهمی دهسهڵات داری سهڵتهنهتی و کۆماری ئیسلامی له بهرخۆدانیکی بێ وینهدا بوون. ئێمه ناتوانین باس له کۆماری کوردستان له مههاباد و رۆڵی ژنان لهو سهردهمهدا نهکهین. (له بهشی یهکهمی بابهتهکهدا دهتوانن له سهر رۆڵی ژنان و ریخستنی له کۆماری کوردستاندا بخوێنهوه). ژنانی کورد به شیوهیهکی چالاک بهشداریان له خهباتی نهتهوهیی گهلی کورد دا کردوهو رۆڵێکی بهرچاویان گێراوه. ئهلبهت رۆڵی ژنانی کورد به شێوهیهکی پیشتیوان یا هێزی پشتهوهی شۆرشهکان بووه، ههر بۆیهش به شیوهیهکی روون و ئاشکرا ئاماژه به کاروو خهباتی ئهم ژنانه لهو سهردهمهدا نهکراوه. پێویسته ئاماژه بهوه بکهین که له رۆژههلاتی کوردستان ههتا ئهم دوایانهش زۆر گرینگی به رۆڵی ژنان چ له بواری خهباتی سیاسی، ئابوری، نهتهوهیی، جڤاکی نهدراوه. بهس نابێت ئهوهمان له بیر بچێت که رێخراوهگهلێک درووست بوونه ،بهڵام لهو ئاستهدا نهبووه که وهڵامدهرهوهی پرسهکانی ژنان ببن له کۆمهڵگادا . له نیو ئهو رێخراوی ژنانی کورد له رۆژههڵاتی کوردستان دهتوانین ئاماژه به رێخستنی فهمینیستی بکهین له شاری سنه .ریخراوێک له سهر نێوی ریخراوی فهمهنیستی دامهزرا که زۆرتر فکریهتی فهمهنیستی تووندرهوی کلاسیکی له خۆ دهگرت،ئهوهش له گۆر سیستهمی کۆمهڵگای کوردی یهکی نهدهگرتهوه و دوای ماوهیهکی کورت ئهم ریخراوهیه ههڵوهشایهوه. له ههمان کاتدا له رۆژههڵاتی کوردستان کهمپینێک له سهر نیوی کهمپینی یهک میلیۆن ئیمزا له سالی 2006 دهستی پی کرد، ئهم کهمپینه له سهراسهری ئێراندا ژنان به شێوهیکی باش پێشوازیان لێ کرد و تهنانهت سرنجی رێخراوهکانی بهیانیان بۆ خۆیان راکێشا، ئهم رێخراوهیه به پێشهنگایهتی ژنانی کورد وهکو زێنهب بایهزیدی، رووناک سهفازاده، هانا عهبدی ...هتد، بهرێوه دهچوو که ئیستا ئهم ژنانه له بهندینخانهکانی ئیران دهست بهسهر کراون. له بواری سیاسی و چهکداری له رۆژههڵاتی کوردستان ههروهک ئاماژهمان پێ کرد، ژنانی کورد به دریژای مێژوو رۆڵێکی گهورهیان بینیوه. ئهمرۆکه له رۆژههڵاتی کوردستان ژنان سهرهرای ههموو گوشارهکانی که له سهریانه پۆل پۆل روو له چیاکانی کوردستان دهکهن و به بهرخۆدانێکی بێ وێنه مێژووی ژنی ئازاد له لاپهرهکانی مێژووی کوردی و ژناندا تۆمار دهکهن |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
مێژووی ژنانی کورد و رۆڵی له شۆرشهکاندا
نیگار عینایهتی بهر له ههر شتیک دهبی دان به وه دا بنێن که لێکۆلینهوهو سهرچاوه زانستیهکان له بواری کۆمهڵایهتی و کولتووری کۆمهڵگای کوردهوای رۆز کهمن. له لاپهره مێژووهکاندا ههژارترین لاپهرهکانی وابهستهیه به ژنانی کورد. و جێ ئاماژه پی کردنه که سهرچاوهکانی که دهکهونه بهر دهستمان دهگهرێتهوه بۆ نوسهره بهیانیهکانی که سهردانی کوردستانیان کهردووه و شته سهرهنج راکێشهکانیان نۆسیوهتهوه. ئهوهش ههر له گۆر بیر و باوهروو تێگهیشتنی خۆیان ههڵیان سهنگاندووه. مێژوو نوسان مێزووپوتامیا به وڵاتی ئومید و هیوا و گهران بۆ بهدی هاتنی ئازادی ناساندووه . سهرچاوهی خهبات بۆ وهدهست هینانی ئازادی مرۆڤایهتی یان گهراندۆتهوه بۆ ئهم ناوجهیه پڕ به پیته. میزووپوتامیا وڵاتی ئیشتاره ، مالیکردنی ئازهڵ و چاندنی دانهوێله بۆ یهکهم جار لهم ناوچهیه به دهست ژنان ئهنجام دراوه، ههر بۆیه ژنان دهکرێنه خوداوهندوو دهگاته ئاستی پهرهستێشی خوداوهندی و به ئیلاهه بوون . ههموو زانستوو لێکۆلینهوهکان ئکۆلۆژی ئهم راستیهیان سهلماندووه، بهلام ئهوانهی که له دوای ئیشتارهوه بهجێ ماوهن دواکهوتووترو بێچآرهترین ژنانی جیهانن که بنهمای خێزان و کۆمهڵگای ههیی له سهر ئهم ژنانه پێکهاتووه. تهنانهت شوێنهوارانی که خوداوهندی ژنی لێ له دایهک بووه خاپوور و وێران کراوه، و بۆته کهلاوهیهک که جێپهنجهی ژنی پێوه دیار نهماوه. ئهم شوێنهی که به لانکهی مرۆڤایهتی ناوزهد دهکریت بۆته گۆرهستانی مرۆڤایهتی. و پێدا چونهوه به مێژووی ئهو سهر دهمه وهکوو ئهوهوایه که گۆرهکان ههڵکهنین و رۆهیان به بهردا کهینهوه. بهر له ههر شتێک پێدا چوونهوه و ناساندنی کهسایهتیهکانی وهکوو ئیشتار و زهنۆبیا و ههتاکیلۆپاترا، سهمیره، ئهمیسیهکان و هتد.. که بناغهی مێژوو و خهباتی ژنانیان دهست پێ کردووه پێویسته. له دوای شهروو پێکدادانی خوداوهندانی ژنان له گهڵ خوداوهندانی پیاوان له پانتیۆم دا(مهجلیسی خوداوهندان که 3000 خوداوهندی تیدا ههبوو)خوداوهندی ژن تیامات که گهورهترین خوداوهندی ژن بوو له شهر له گهڵ خوداوهندی پیاو ماردۆک ، شکهستی خوارد. شکهستی تیامات پلانێک بوو که له لایهن خوداوهنده پیاوهکانهوه دارێژرابوو بۆ ئهوهی تیامات دهسهڵاتی زۆرتر نهبێت ههموو خوداوهندهکان ههر یهک بهشێک له هێزی خۆیان داناو مهردۆخ که نیوی پیاو بوو و نیوی ئهژدیهایان ساز کرد له سهرهکهدا تیامات بردیهوه بهلام دوای کهوتنی مهردۆخ له پشتهوه خهنجهر له تیامات دهدات و دهیکوژێت ههتا ئهو کات بهشداری ژنان و پیاوان به یهک ئهندازه بوو له مهجلیسی خوداوهندان دوابهدوای کوژرانی تیامات له مێژووی میتۆلۆژیدا بهشدار بوونی ژنان له پانتیۆم دا بهرهو کهم بوون دهروات، ئهوهش یهکهمین شکهستی ژنان بهوو له مێتۆلۆژی و مێژووی ژنان دا. له مێتۆلۆژی گلگامیش دا بۆ یهکهم جار ژن بووه ئامرازی بهکار هێنان له لایهن پیاوانهوه. ئهوهش بهم سیوازه بوو که تاپتیلا یهکهمین ژن بوو که گلگامێش به کاری هینا بۆ فریودانی ئهنکیدۆ. بۆ ئهوهی له سروستی بوون دهری بینێت و بیهێنێته نێو گۆمهلگای شارهستانیهتهوه. ئهوهش دووهم شکهستی ژنان بوو له مێژوودا که بووه ئالهتی بهکار هێنانی جنسی له لایهن پیاوانهوه سوکایهتی پێ کردنی. دوابهدوا پهرهستگاکانی خوداوهندی ژنان کران به شوێنی خۆشگوزهرانی پیاوان و به زۆری دهست دڕێژییان دهکهرده سهر ژنان لهم شووێنه پێرۆزهی که زیارهتگای خوداوهندی ژنان بوو . دروست بوونی دین و تهک خودایی لهو کاتهوه دهست دهست پێ دهکات که ئیتر ژن واتای خۆی له دهست داوه. ئهوهش بووه هۆی ئهوهی دین بهم شێوازهی ههیی دا برێژرێت، که تهنانهت له بچوکترین ماف بێ بهری بێت. لهو کاتهوه بوو که کهسایهتی ژن واتای خۆی له دهست دهدات و بهرهو به کویله بوون دهروات و وهکو کالا بازهرگانی پێوه دهکرێت. به دریژایی 5000 ههزار ساڵ ژنان به کویله بوون و به بێ کهسایهتی ژیانیان به سهر بردووه. و به هاتنی دین(ئاین) ژن ههر به تهواوی کهسایهتی خۆی له دهست دهدات و تهنانهت وهکوو ئینسان چاوی لێ ناکردرێت سهرهرای ئهوش کهسایهتیهکانی وهکوو(هاجهره ، سارا. مریهم،زێنهب،ئامینه، فاتمه، ئایشێ، خهجیجه ) توانیان له گۆشهیهکی میژوودا ههبوونی خۆیان بسهلمێنن و توانیان سهرهرای ئاستهنگیهکان رۆڵی خۆیان له ساختاری دینهکاندا بگێرن. ههر وهکوو باسی لیوه دهکریت میسوپوتامیا وڵاتی بهرینی کوردان بووه و که سهرهرای ئهوهی زۆربهی دین و بیرو باوهرهکان تیدا خولقاون هاوکات رۆلێکی گرینگی له ههبوونی سیاسهتی ئهو کاتدا ههببوه و خاوهن هێز و جێگایهکی تایبهتی بووه. بۆ ئهوهی لهگهڵ دراوسیکانی بتوانێت ئاشتی سهقامگیر بکات ئیمپراتورهکانی ئهو سهردهم کچهکانی خۆیان پێشکهشی ئیمپراتوری دراوسی یان خاوهن هێزی دهکرد. لهوێ دا باس له نهفهرتهیتی ژنی پادیشای میسر که کچه کوردێک بووه دهکریت که پێشکهشی خوداوهندی میسر کراوه. و گوایه باخچهی ههڵواسراوی بابل و باشوری میزووپۆتامیا بۆ کچه چیایی کوردستان درووست کراوه که ژنی ئیمپراتۆری فارس بووه که ههر به کێوو و چیا دڵی کراوهتهوه. به گوێرهی گووتهکانی تۆمابوا ژنانی گۆتیهکان خاوهن هێز و گهڵی جار سهرکێشی سوپا و هێرشهکانی گهلانی دراوسێیان کهردوه و رۆڵێکی گهورهیان بینیوه. بهوهش دیار دهبیت که ژنان دیسانیش رۆڵی خۆیان لهو سهردهم دا گیراوه بهڵام زۆر بهکمی باسی لێوه کراوه. پشت گوێ خستنی مێژووی کۆمهڵایهتی و کولتووری ، هاوکات زیاتر گرینگی دان به مێژووی سیاسی نهک ههر کورد بهڵکوو ههموو رۆژههڵاتی ناوین دهگریتهوه. و ئهمهش دهبێته هۆی ئهوهی که ئیمه نهتوانین دیمهنێکی راستینی رۆلی ژنان له مێژژوی کوردان بهرچاو بخهین. ههر بۆیهشه دهبێ به ناچاڕێ پهنا ببهینه بهر ئهم یهک دوو سهدهی که له مێژوو تۆماری کراهو.ئهوهش بۆ شایهکه که له میژووی ژنان دا ههیه. ئیمه دهزانی کاتێک دوژمان هێرشیان کردۆته سهر وڵاتی میسۆپۆتامیا یهکهم کاریک که کردویانه ئاگریان له پهرتوکخانهکان بهردواوه بۆ سرینهوهی میژووی ئهو سهر دهمه. ئهوهش خۆی له خۆیدا گهورهتین شکهستی زانیستی کۆمهڵایهتی له گهڵ خۆی هێناوه. تهنیا پشت بهستهن به گوتهکانی زارهکی ناتوانێت راستینهی ئهو کات بخاته روو. ههر بۆیهش گهلی کورد وهکوو نهتهوهیهک که له خاکێکی به پیت دا ژیاون زۆر جار هێرشی بهم شێوازهی کراوهته سهر و میژوو و زانستهکانی به تاڵان براوه. وهکوو مێژوو ناس هێرۆدۆد باسی لیوه دهکات میتسوپوتامیا ولاتی زانستی ئهستێره ناسی، ریازیات، کۆمهلناسی، کشاوهرزی و ئاسهنگهری بووه. . سهرچاوهکانی مێژووی به شانازیهوه باسی پلهو پێگهی هێندی ژنی نێوداری کۆمهڵگهی فۆئۆداڵی و خێلهکی نێو کوهردان دهکهن. بهڵام ئهم نموونانه زیاتر پێوهندیان به دهسهڵاتهوه ههیه، بهڵام سهرچاوهکان زۆر به کهمی دهچنه نیوو بابهتهکانهوه و تهنیا له نێوهکان زیاتر زانیاری له بواری کهسایهتیهکانمان بۆ وهدهر ناخهن. گهڵێک له نوسهرانی به نێو بانگ وهکوو (دیللا ڤالییه و سۆن، ئیدمۆندز ، مینۆرکسی ، ڤیلجیڤسکی) و زۆر نووسهری دیکه بهم شێوهیه له مهر ژنانی کورد دواوهن. تۆما بوا له مهر ژنانی کورد دهڵێ که(( ژنان شان به شانی پیاو کار دهکهن و سهرهرای کاری دهرهوه کاری نێو ماڵیش به ئهوستۆ ئهوانه. شتێکی سهرهنج راکێش ئهوهیه له نێو کوردان، ژنان له دوای مردنی هاوسهرهکانیان جێگای مێردهکانیان دهگرنهوه جا چ له بواری ماڵ یان هۆز ، تهنانهت له گۆرهپانی شهریش دا. )) لیرزی رۆژههڵات ناسی بهنیو بانگ له مهر ژنانی کورد دهڵێ ((پێوهندی ژن و پیاوی کورد له ئاستێکی بهرز دایه. و پیوهندی هاوسهرێتی لایان زۆر به نرخ و پیرۆزه. پیاوانی کورد باوهرێکی زۆریان به ژنانیان ههیه و له کۆمهڵگای کوردهواریدا پیاوهکان تهنیا یهک ژنیان ههیه تا مردن .)) بۆ نموونه بابی مێژوو نووسی کورد شهرهفخانی بهدلیسی باسی دهوڵات خانم دهکات که له ساڵی 1316-1317 له میرنشینئ لوری بچوک له دوای مردنی هاوسهرهکهی دهسهڵاتی گرتۆته دهست. وهههر وهها باس له وه دهکات که لهو ناوچهیه کۆمهڵه خێڵهکیه سهردارانی هۆز و خێلهکان ئاماده نهبوون مل بۆ دهوڵهت خانم بدهن ، ئهوێش به ناچاری دهست له دهسهڵات ههڵدهگرێت و دهیدات به میرعهزهدین حوسهینی برای. ههروهها شهرهفخان باسی حهلیمه خانمی ههکاری، کوێخا نیرگزی شوانمان بۆ دهکا کهله نێو ئهو دهوهره نێوبانگیان دهرکردووه . له نێو ژنانی شاعێرو نووسهرانی سهدهکانی رابردوودا ماه شهرهفخانی ئهردهڵان که به مهستوورهی ئهردهڵانی ناسراوه رۆڵێکی مهزهنی بینیوه.مهستووره خانی ئهردهڵان سهر باری دیوانی شێعرهکهی که له بیست ههزار بهیت پێک هاتووه و له ساڵی 1926 له ژێر نیوی (دیوان ماه شهرهف خانم کوردستانی _ مهستووره ) له چآپ دراوه مێژووی ئهردهلانی نوسیوهتهوه که له سهر دهمی خۆی دا مێژوو نوسینهوه تهنیا کاری پیاوان بووه. به وتهی خانمه رۆژههڵات ناسی رووسی ڤاسیلییڤا مهستوره خانم شوێنێکی تایبهتی له هیستوگرافی ئهردهڵاندا له رۆژههڵاتی کوردستان ههیه. دهست نووسهکهی ماه شهرهف خانم له ساڵی 1946 له سنه چآپکراوه و ههر ههمان رۆژههڵات ناس کتێبهکهی وهرگهراندۆته سهر زمانی رووسی و له سالێ 1990 له مۆسکۆ بڵاو کراوهتهوه. خانزاد خانی خوشکی میر سلێمان فهرمانرهوای میرنشێنی سۆران،له دوای ئهوهی ۆالی بهغدا میر سهلیمان دهکوژی ، خانمه میرزادهیه وهکو ئهمیرهی سۆران له مێژووی کوردی و ژنان دا نیوی دهرکردووه و به وتهی مێژوونووسان زۆر شوینهواری له دوای خۆی بهجی هێشتوه.وهکوو پرد، مزگهوت، قوتانخانه و تا ئیستاش شوێنهواری کۆشکی خانزاد له ههریر ماوه. له کاتی فهرمانرهوایی خانزاد شاری شهقڵاوه زؤر گهشهی کردووه و هاوینه ههواری قهرالیچه بووه و له سهر لوتکهی چیای سهفینیش گۆرهپانێک به نێوی خانزادهوه ههیه و دهگێرنهوه که هاوینان لهو شوینه ههساوهتهوه. وهههروهها له ههمووی گرینگتر دهڵێن که گوایه خانزاد بۆخۆشی له ههموو شهرهکاندا بهشدار بووه.مهلا مهحمودی بایهزیدیش باس له وه دهکات که له کاتی شهری 1877 دا له نیوان دهوڵهتی ئوسمانی و رووسیادا قهره فاتم سهرکێشی 500 سواری کوردی کردووه له ناوچهکانی قارس و ئهرزهرۆم. میتۆتهر لیخیش باس له بهشداری چالاکانهی ژنانی کورد دهکات له کاتی سهرههڵدان و راپهرینهکان. مێجهرسۆن که له ساڵی 1909 له ژیر نیوی بازرگان دهچیته ههڵهبجه و له نزیکهوه عادیله خانمی هاوسهری عوسمان پاشای چاف دهناسێ. به وتهی سۆن عادیله خانم ژنێکی بێ هاوتایه و تێگهیشتو و خاوهن کهسایهتیهکی به هێز بووه. بۆ خۆی به تهنیا فهرمانرهوای شاری شارهزوور بوووه، بێجگه له کاری سیاسی بۆ خۆی دادگایهکی ههبووه که به عادیلانه تاوانبارانی سهزا دهدا. و له شآری ههلهبجه کۆشک و تهلاری جوان بازارێکی باشی بۆ بازرگانی درووست کردوو. ئهم بازاره سرنجی ئوسمانیهکانی له سهردهمی خۆی دا راکێشابوو و دهیان ویست به ههر شیوهیهک بێت بچنه نێو شاری ههلهبجهوه، بهڵام عآدیله خانم به هیچ شێوهیهک دهرفهتی پێیان نهدهدا که بێنه نێو حوکمرانیهکهیهوه. لهم دهڤهره ههموو کهس رێزیان له عادیله خانم گرتووه و کهس له فهرمانهکانی سهرپێچی نهکردووه.و نازناوی جان بههادوۆری یان پێ بهخشیوه. عادیله خانم دوای کۆچی دوایی هاوسهرهکهی له دوای شهری جههانی یهکهم سهرکردایهتی یهکیک له گهورهترین هۆزی کوردی دهکرد که هۆزی جاف بووه. ئیدمۆندز باس له حهبسه خانی نهقیب دهکات که هاوسهری شێخ قادری برای شێخ مهحمودی حهفید بووه و به ژنێکی زیرهک و نێودار پێناسهی دهکات و دهڵی که له سیاسهتی نا وچهکهدا رۆلیکی گرینگی بینیوه و سهرگهورهی ژنانی شاری سولهیمانی بووه، یهکێک له کارهکانی که ئهنجامی داوه ئهوه بووه تێکۆشاوه که مهدرهسهیهکی ئێوارانه بۆ ژنان درووست بکات. و ههر له سولهیمانیهوه هاری کاری کۆماری مههابادی کردووه و تهنانهت پێشهوای نهمر نامهی سوپاسگوزاری بۆ ناردووه. ئیدمۆنز له نووسینهکانی دا باس له وه دهکات که هیز و توانایهکی زۆر له پیکهاتهی ژنی کوردا ههیه و ههمیشه ههوڵ دهدهن خۆیان پێش بخهن و لهم بارهیهوه دهڵی (ههمیشه و له یهکهم رۆژی دهست به کار بوونمانهوه له ناوچهی کوردییهکاندا بی وچان داوامان ڵئ دهکری که مهدرهسه بۆ کچان بکهینهوه و نهک تهنها له شار و شارۆچکهکان تهنانهت له گوندهکانیش) مینا خانم هاوسهری نهمر پێشهوا قازی له سهرهتای کار و خهبات سیاسی هاندهری بووه بۆ کار و خهباتی له دامهزراندنی کۆماری مههاباد، و له سهر دهمی کۆمار له مههاباد یهکێتی ژنانی دامهزراند بۆ خۆشی سهر پهرستی رێخراوی ژنانی دهکرد،له سهردهمی کۆمار مینا خانم بۆ بهدهست هێنانی مافی ژنان و دابین کردنی مهدرهسه بۆ ژنان خهباتێکی مهزهنی کردووه. رابیعه خانم سهرگهورهی نانهواکانی شاری سولهیمانی بووهو ، رۆلێکی گرینگی بینیوه له دابینکردنی نان له کاتی شهر دا. فاتمه خانم رهواندزی له دوای مردنی هاوسهرهکهی کارو باری 8 گوندهی ئهو دهڤهرهی گرتۆته سهر ئهستۆی خۆی و ههموو جۆره بازرگانیهکی دهکرد. خهڵکی دهڤهر ئهوهنده باوهریان پێ هێنابوو که به نوێنهری خۆیان ههلیان بژاردهبوو. پیهترۆ گهریدهیهکی ئۆروپایی له گهشتێکی بۆ کوردستان بهم شێوهیه باسی ژنانی کورد دهکات ( ژنهکانیان بی دهموچاوداپۆشین به سهر بهستی دین و دهچن و له گهڵ پیاواندا چ کورد وچ بیانی به ئازادی گفتۆ گۆ و ههڵس و کهوت دهکهن)) . له دوای شهری یهکهمی جیهانی و له ساڵی 1919 بۆ یهکهمین جار له گۆر زانیاری و ههوڵهکانی سهرچاوهکانی مێژوو ، یهکهمین رێخراوهی ژنانی کورد له ئهستهنبۆل دامهزرا. ئهنجوم خانمی هاوسهری موستهفا پاشای یامولکی سهرۆکی کۆمهڵهکه بووه. زۆرتر داوای مافی ژنان و دابینکردنی مهدرهسه و برایهتی گهلان کاری کردووهو له بواری پهروهردهی منداڵان ههنگاوێکی مهزنی ههڵگرتووه. له کاتی سهرههڵدانی کهمالیزمهوه ئهم رێخراوهیه پهرتهوازه دهبن. له وه زیاتر هێچ زانیاریهکی باشترمان له بهر دهست دا نییه فاتیمه محێدین و گوزیده خانم هاوسهری عهبدولعهزیز یامولکی ئهو دوو ژنه کورده بوون که زهنگی کاروانی خویندنیان له باشوری کوردستان لێدا. و به درێژایی تهمهنیان ههوڵی فێرکردنی زانست به کچانی کوردیان داوه سهرهرای ئهو ههموو ئاستهنگهی که ههبووه. یهکیک له لایهنه لاوازهکانی چالاکی ژنانی کورد له بواری رۆژنامه گهرییه بووه. هۆیهکانی ئهم لاوازیه دهگهرێتهوه بۆ نهخوێندهواری له نێو ژنانی کورد و دواکهوتوویی کۆمهلگهی کوردی. لایهنێک ئهم بابهته بۆ ئهوه دهگهرێنهوه که کوردان خۆیان مهیلی رۆژنامهنووسیان کهم بووه و لایهنێکی دیکهش هۆیهکهی بۆ نهزانینی له بواری کاری رۆژنامهنووسی کوردی دا دهگهرێنهوه. .ئهو ڵاوازیهی له لایهن ژنانهوه ههبووه له بوواری رۆژنامهنیگاری، لهو سهردهمهدا له لایهن پیاوانهوه پر کراوهتهوه، پیاوانی رۆشنبیری ئهو سهردهمه به بیروو باوهری خۆیان له سهر ژنانیان دهنوسیهوه وبابهتهکانیان به نازناوی ژنانه بلاو دهکردهوه. له رۆژنامهکانی زهمانی 1950 بابهتهکانی که له سهر ژنان نوسراون به نێوهکانی (کچی کورد،خوشکی راستی،دایکی سۆلاڤ،خونچه موکریانی،ئهبریه مهحهمهد،ئهدیبه عهلی ، پرشهنگ .زیبا عهبدولواحید،و رووناک)له لایهن نووسهرانی پیاو وهکوو(فایهق هۆشیار،قانع،گیوی موکریانی ،کاکو مهم بۆتانی ، مومتاز حهیدهری ،خالید دلیر ،مستهفا ساڵح ، کهریم) نوسراونهتهوه. له رۆژههڵاتی کوردستان دهست به قهلهمی ژنان له کاتی 1960 تهکاندا بهرهو زیاد بوون رۆیشت. و لهو کاتهدا دهرفهتی رهخسا که کچانی کورد بۆ دهرهوهی وڵات دهرۆیشتن بۆ تهواو کردنی زانینگا و دههاتنهوه بۆ کوردستان.و کار و خهباتیان بۆ وهدهست هێنانی مافی خۆیان بهردهوام دهکرد و ههتا ئیستاش جێپهنجهیان دیاره. له دهوای کۆماری مههاباد و بهردهوام بوونی فکریهتی ئازادی خوازی ، ژنانیش رۆلێکی مهزنیان بینیوه و به بهشدار بوونیا له هێزهکانی پێشمهرگهدا و له گۆر فکریهتی ئهو سهردهمه ههنگاویان بۆ ئازادی و یهکسانی ههڵهێناوه. ههر چهند خهباتی ژنان له شۆرشه چهکداری ئهو سهردهمه زۆر سنوردار بوو بهڵام بهشداری ژنان له خهباتهکاندا یهکهم ههنگاو بوو له خهباتی رزگاری خوازی ژنان، و لێرهشدا ژن سهلماندی که له ههموو بوارهکاندا بۆ رزگاری خۆی و نهتهوهیی رۆڵی بهرچاو دهگێرێت. ئێمه له بواری چهکداری دا شاهێد زۆر ژنه قارهمان بووین که ههتا دوا ههناسهی سهری بۆ رژیمی داگیرکهر نه نهواند و بوون به ئهزموونێک بۆ ژنان و سیمبولێکی لهبیر نهکراو. به ههزاران ژن و کچی کورد بوونه قوربانی ژنۆساید و پاکتاوکردنی نژادی و وێران کردن کوردستان له لایهن داگیرکهرانهوه. به ههزارانیش له زیندانهکاندا توند کران یان زینده به چاڵ کران و سهدانیش دهست درێژیان کرایه سهر و له سێداره دران لهم نێوانهدا ناتوانین ئاماژه به فاتمه رهش خهڵکی بانه و لهیلا قاسم،نهکهین. له 30 ساڵی رابردوودا به پێشهنگایهتی خهباتی رزگاری خواز گهلی کورد له باکوری کوردستان دهتوانین ئاماژه به(( سهما،بیریتان، بێریڤان، زیلان، ڤیان، زیلان پهپوله،رووناهی، ژیان هتد.. )) بکهین که به فیداکاری خۆیان و پێشکهش کردنی گیانی خۆیان بۆ ئازادی نهتهوهیی بوونه سیمبولی بهرخۆدان و گهیشتنهوه بهئاستی ئیلاههی ژن و به خوداوهند بوونیان. لهم دهههیهی رابهردوودا به درووست بوونی پارتێکی سهربهخۆی ژنان له سهر بنهمای فکریهتی ئازادی و ریزگاری خوازی و ئیدیۆلۆژیهکی فهلسهفی و گهرانهوه بۆ سهر بنهما و کۆکی رابهردوو ژنان له باکوری کوردستان توانیان هێزێکی پۆڵاین بئافرێنن و به ههڵکۆلینی گۆرهکانی وهکوو ئیشتار و زهنۆبیا و ههتاکیلۆپاترا، سهمیره، ئهمیسیهکان، و دیسان رۆحیان به بهردا بکاتهوهو له جهستهی گریللا و هێزی رزگاری خوازی ژنان له سهر شاخهکانی کوردستان بیانبینینهوه. به سپاسهوه نیگار. |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
کوردهکانی باکوور بیر له جیابوونهوه دهکهنهوه
دوای کۆبوونهوه جهماوهرییهکهی رۆژی یهکی سێپتهمنهری شاری “ئامهد”، پارلهمانتارێکی کورد ڕایگهیاند: دهبێ شاخ و ئیمرالی بێ چهند و چۆن بکرێنه بهشێک له پرۆسهی چارهسهیی پرسی کورد. ئهگهر ئهو پرۆسهیهش فهشهل بێنێ، ئهوا کوردهکان بیر له جیابوونهوه دهکهنهوه.سهبارهت به لێدوانه توندهکانی وهزیری ناوخۆی تورکیا سهبارهت به “لهناوبردنی پهکهکه”، نوێنهری “ئامهد” له پارلهمانی تورکیا ئایسهل توغلووک، گوتی: له سهردهمی [تورگوت] ئۆزالیشدا دهخوازرا کرانهوهی وهک ئهوهی ئێستا دهست پێ بکرێ، بهڵام دهوڵهتی ئهو کات دهوڵهتی ئاشتبوونهوه و پێکهاتن نهبوو. له لێدوانهکانی ئهم دواییهدا وا دهردهکهوێ که دیسان ئاشتبوونهوه و پێکهاتن لهگۆڕێدا نهبێ. جهنابی وهزیر باسی “بناخهی پارلهمانی” دهکا، بهڵام ڕوون نییه ئهو بناخه پارلهمانییه چی لێ دهکهوێتهوه. ههوڵی لهناوبردنی پهکهکه وهزیری ناوخۆی تورکیا بهشیر ئاتالای حهوتووی ڕابردوو ڕایگهیاندبوو که ” له ناو ئهو پرۆسهیهدا چهککردن و لهناوبردنیش جێ دهگرێ” و یهکدابهدووی ئهوهش ڕای گشتیی کوردهکانی باکووری کوردستان ئهوهیان وهک “ههوڵی لهناوبردنی پهکهکه” بهناوکردبوو. ئایسهل توغلووک، که یهکدابهدووی کۆبوونهوه جهماوهرییهکهی ڕۆژی یهکی سێپتهمبهر له شاری ئامهد لهگهڵ ڕۆژنامهنووسان دوا، له پێوهندی لهگهڵ لێدوانهکهی وهزیری ناوخۆی تورکیادا گوتیشی: “ئهگهر ئاکهپه پاشهکشێ له پڕۆسهکه بکا، بێگومان دهیدۆڕێنێ. باشکردنی ڕهوشی ئیمراڵی، ئهنستیتۆی زمان، گێڕانهوهی ناوه کوردییهکانی گوندهکان و گوتهی “وهرن له ناو دهوڵهتدا جێی خۆتان بکهنهوه” ڕازیمان ناکا.” لهوانهیه دهتهپه له پرۆسهکه بکشێتهوه پارتی کۆمهڵگهی دێموکراتیک DTP، که بیست نوێنهری له پارلهمانی تورکیا ههیه و خۆی به لایهنێکی کێشهی کورد ـ تورک دهزانێ، ڕایگهیاندووه که کێشهکه بهبێ بهشدارکردنی لایهنی کوردی چارهسهر نابێ و جهختیشی دهکاتهوه که “عهبدوڵا ئۆجالان کلیلی چارهسهریی پرسهکهیه”. ئایسهل توغلووک لهو بوارهوه گوتی: چاوهروانیمان له پارتی داد و گهشهپێدان ئهوهیه لێدوانهکهی ئاتاڵای سهرراست بکاتهوه؛ ئهگهر نا، ئێمه وهک دهتهپه لهوانهیه لهو پڕۆسه بێ ناوهرۆکه بکشێینهوه. تهنیا له گهڵ چارهسهریی یهکجاریدا دهتوانین باس له چهککردن بکهین. ئهگهر ئهو بابهته له سهرهتاوه بێننه گۆڕێ، پێش له چارهسهریی دهگرن. پارتی داد و گهشه پێدان دهبێ ڕوونکردنهوهیهک بدات، له چوارچێوهی دروستکردنهوهی متمانهدا.” کوردهکان بیر له جیابوونهوه دهکهنهوه پارلهمانتارهکهی دهتهپه له دیدارهکهیدا لهگهڵ ڕۆژنامهنووسان ئاماژهی بهوه کرد که “ئیمڕاڵی باسی “هێزی پاراستن”ی کرد بۆ کوردهکان، بهڵام ههموو به ههڵه لهوه تێگهیشتن. کهچی ئهمن پێم وایه ئهوه ڕوونکردنهوهیهکی ئهخلاقییه.” ڕوونیشی کردهوه که “جیهان ئیتر بهرهو دهستهڵاتی ههرێمی دهڕوا، ئهو دهستهڵاته ههرێمییه لهتبوون نییه. ئهمن به ههلومهرجی “دهستهڵاتی خۆبهڕیوهبردنی ههرێمیی ئهرووپا” دهیشوبهێنم. ئیمڕاڵی له ساڵی 99 بهولاوه ههر ئهوهی گوتووه. یهک دهوڵهت و یهک ئاڵا، لهگهڵ ئهوه هیچ کێشهیهکمان نییه، بهڵام دهبێ شارۆمهندهکانی پێکهوه ئاشت بنهوه و مافهکانیان گارانتی بکرێن.” له کۆتاییشدا گوتی: “ئهگهر ئهو پرۆسهیهش فهشهل بێنێ ئهوکاته کوردهکانیش بژارهیهکی دیکه دێننه گۆڕێ، لهوانهیه باسی جیابوونهوه بکهن.” |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
دیوانی پارێزگای سلێمانی... بهڵگهكان دهدوێن سهرتیپ جهوههر 13:13 01/09/2009
|
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
ئۆجهلان: وولاتی هاوبهش ،کوردستان و تورکیایه
ڕیبهری گهلی کورد عهبدولا ئۆجالان له پاش 2 ههفته ئاستهنگکردنی دیدارهکانی لهگهڵ پارێزهرانی دا ،ڕۆژی چوارشهمهی رابوردوو چاوی بهپارێزهرانی کهوت و لهبارهی نهخشهی ڕێ، که ڕای گشتی چاوهڕوانی دهکات، زانیاری دا.
ئۆجهلان، بهکورتی داخوازهکانی کوردانیشی، بهمشێوهیه دهربڕی: |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
شێخە عەرەبەكان: ئەگەر كەركووك بكەوێتە دەست كورد لەسەر نەخشە نایهێڵین
ئەنتۆنی شدید تووندوتیژی لە ئەنباری سوننە ماوەیەكی كورت لەمەوبەر لە پارێزگای ئەنبار كە پارێزگایەكی فراوانە و كەوتووەتە رۆژئاوای بەغداوە، دەنگوباس هەر دەربارەی كوشتنی ئەمریكییەكان، لێدانی كافران و دەركردنی سیاسەتمەدارە شیعەكان و ئێرانییە پاڵپشتیكارانیان لە بەغدا بوو، بەڵام ئێستا شتی دیكە جێی قسەوباسە . رەعد عەلوانی كە شێخێكی رومادییە راشكاوانە قسە دەكات، گوتی" كورد لە هەمووان مەترسیداترن، لەبەرئەوەی ئەوان وەك هاووڵاتی عێراقی لەنێوان ئێمەدا دەژین. پێویستە ئەوان ئەوەیان لەبیربێت كە رۆژێك دادێت حكوومەتی بەغدا بەهێز دەبێتەوە". گومان لەنێو كورددا لەسەردەمی بەریتانییەكانەوە زۆربەی گفتوگۆكانی كورد لە گەڵ بەغدا شەڕی بەدواداهاتووە، كە دواترینیان كومەڵكوژییەكەی سەدام حوسێن بوو دژی كورد لە كۆتایی شەڕی نێوان عێراق و ئێران لەساڵی 1988. شارۆچكەیەكی فرە لایەنگیری یەكەم پرسیار لە خاڵی پشكنینی ئەم شارۆچكە كریستییان نیشینە كە نزیكی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكانە، لەلایەن چەكدارێكەوە كە جلوبەرگی سەربازی لەبەردابوو كرا"لەكوێوە هاتوویت؟". |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
ئۆجەلان ههزاران باڵا لە مێژوو
ی مرۆڤایهتێدا ......................عەلی سیرینی, سیدنی
ئۆجەلان باڵایەک لە مێژوو .......................عەلی سیرینی, سیدنی
دە ساڵە بە تەنیا و چوار دیوار بە دەوریا، لە ژێر ئەشکەنجە و جەنگی دەروونی و مامەڵەی ئاژەڵە دڕندەکانی جەللادانی زیندانی دوورگەی مەڕمەڕە، لە نێو هاژەی شەپۆڵە سەر شێتەکانی دەریای ئێجە، باڵایەک لە مێژوو، لە سووچێکی ژووری زیندانی تاکە کەسی، ئارام دانیشتوە و سەری بە سەر کتێبێکەوە گرتووە! !
Rêber APOراستی کەسایەتی سەرۆکایەتی لەکوردستان
ئەگەر زیاتر لەژێر رۆشنایی ئەو راستیانەی کە لەسەرەوەدا باسمان لێوەکرد، بابەتەکە فراوان بکەین، ئەوا بەئاشکرا بۆمان دەردەکەوێ کە کەسایەتی کورد راستی دوژمنی لەخۆیدا بەرجەستە کردووە. بەو ئاستەی کە دوژمن لەکوردستاندا هەیە، بەڕادەیەکی ئەوتۆ بەگێلی و خیانەتکاری و بەڕاستی دوژمنەوە گرێدراوە، کە سایکۆلۆژیەتی گاڕان لەخۆیدا بەرجەستە دەکات. بە جۆرێک ناتوانێ ببێتە هیچ، جگە لەکەسایەتیەکی نەفرەت لێکراو و چارەڕەش، هەروەها نابێتە کەسایەتیەکی سەرکردە و خەباتگێڕیش. جا ئایا دەتوانین بەبێ شیکردنەوەی ئەو کەسایەتییە و بەخستنەبەر لێکۆلینەوە و گفتوگۆ و رەخنەی قووڵ، بژین؟
پەندێکی پێشینان هەیە دەڵێ "کەسایەتی فوڵانی ناتوانێ شارۆچکەیەک بونیاد بنێ، بەڵکو تەنانەت گوندێکیش". بەڵام ئەو جۆرە کەسایەتیەی باسمان لێوە کرد، بگرە ناتوانێ کۆشکێکی بچوکیش دروست بکات، زیاتر لەمەش ئەو کەسایەتییە ناتوانێ حەزەکانی رۆژانەی خۆی تێر بکات.. جا با هەر یەکێک بیر لە رەوشى خۆی بکاتەوە و خۆی لەکورتە باڵایەک کەمتر نەبینێ کە لە وڵاتێکدایە خەریکە مێژووەکەی بەپیتی بریسکەدار دەنوسرێتەوە. زۆربەی ئەوانەی خیانەتکارن لەکاتێکدا کە کەمترین رێزیان بۆ خۆیان نییە و وەکو پێویست جوانی وڵاتەکەیان نابینن، ئەگەر بشیبینن، ئەوا وەکو پێویست سوودی لێ نابینن. ئایا کەسێک هەیە ئەم پرسیارانەی لەخۆی کردبێت؟ ئایا ژیان لەوڵاتێکی وەهادا دەچێتەسەر؟ ئایا لەوانەیە رۆژێک ببێتە شتێک؟ و ئەوانەی ئەم پرسیارانە دەکەن لەجیاتی ئەوەی بە ئەرکی سەرشانیان هەڵسن، هەڵدێن. واتە هەموو لەحاڵەتی هەڵاتن و گەیشتنن بە ئاستێکی بەرز لەهەندەران و بەشێوەکی تایبەتی هەوڵدەدەن بۆ ژیانێک کە لەبۆتەی دوژمندایە. ئەو مرۆڤە کێیە و دەبێ بەچی؟ دەبێ چ ناوێکی لێ بنێین؟ با بیر لەمێژووی ئەو کەسانە بکەینەوە، ئەوانە خۆیان بە سەرکردە دادەنێن و بەئەندازەی پلەو پایەیان، کە لەدامەزراوەکانی دوژمندا وەریان گرتووە. بە واتایەکیتر بەئەندازەی ئەو شوێنەی کە لەژێر سایەی سیستەمی کلکایەتیدا دەستیان کەوتووە، خۆیان بە سەرۆکایەتی پرۆفیسیۆناڵ دەزانن. بیر و باوەڕی باوی ئەوانیش وەک کەشتیوانێکن کە کەشتیەکانیان لەنقوم بوون رزگار کردووە. ئەوان خۆیان بەپیاوی توانا و فەرمی و شەریف و بەڕێز دادەنێت، ئەوەش گەورەترین هەڵەیە، لەوەش زیاتر دەبێتە سەرچاوەی گێلی و نەفامی و بەرەو خیانەتکاری و کەوتنی لەمرۆڤایەتی دەبات.
PKK بە واتایەک لە واتاکان بریتییە لە دیتنی ئەو راستیانە و یاخیبوون لە بەرامبەریان. کەواتە سەرۆکایەتی گەل و وڵات لەلای ئێمە، یەکەمجار بە دیتنی ئەو راستیانە دەستپێدەکات. جا بەدیتنی ئەو راستیانەی سەرەوە دەگەینە ئەو ئەنجامەی کە حەقیقەتی وڵاتێک و گەلێکی جیاواز هەیە، کە لەم وڵاتەدا دەژین. ئەمە هەنگاوێکی سەرەتایە، بەڵام ئەم هەنگاوە زۆر گرنگ و پێویستە.
ئێمە لەبەردەم کەسانێکین کە وڵاتەکەیان بە تەواوی لەبیرکردووە، یان روونتر بڵێین کەسانێکن وەڵامیان بۆ پرسیاری ئایا دەبێ من وڵاتم هەبێ، نییە. تەنانەت ئەو کەسانە پێویستی ئەوەش نابینن کە ئەمجۆرە پرسیارانە لەخۆیان بکەن، هەروەها وەڵامیشیان بۆ پرسیاری ئایا دەبێ ئێمە گەلێکی جیابین، نییە. تەنانەت ناشیانەوێ ئەم پرسیارە لەخۆیان بکەن. لەمانە هەمووی خراپتر ئەوەیە کە دەگوترێت:"تا چ رادەیەک من تورکم ــ ئێراقیم ــ سوریم ــ ئێرانیم..؟". ئەو راستیەش ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە کەسایەتی خۆمان لەدەستداوە. جا چۆن دەتوانرێ رێگای ژیان بۆ ئەو کەسانە بدۆزرێتەوە کە نکۆڵیان لەخۆیان کردووە، بەڕادەیەک بۆ بەجەستەکردنی ئەو جۆرە کەسایەتییە لەدامەزراوەکانی دوژمندا کاریان کردووە؟ ئەمەش ناکۆکیەکە کە بەئاشکرا لەمرۆڤی ئێمەدا دەبینرێت. دواتریش دێت لەڕێگای ژیان دەگەڕێت. ئەمەش گەورەترین خەیاڵێتی. لەتوانای هەر مرۆڤێکدا هەیە کە تێبینی ئەو جیاوازیە بەرفراوانە بکات لەنێوان داواکارییە تایبەتییەکانی مرۆڤی ئێمە و راستیەکانی ژیانی رۆژانەدا. لێرەوەش گەورەترین تێکچڕژاوی دەردەکەوێ، ئا ئەوەیە سەرچاوەی ئەو ناکۆکیە ئاشکرایە کە ئێمە بەگێلی ناوی دەبەین؟ هۆیەکانی ئەم ئاڵۆزیە نامۆییەی کە لەکەسایەتی کورددا هەیە بۆ ئەو ناکۆکیە دەگەڕێتەوە. بەواتایەکی دیکە ئەمە نەک هەر تەنیا ملکەچ کردنە، بەڵکو راکردنە لەراستیەکان کە هەموو سنوورەکان دەبەزێنێ. ئەمەش تا رادەیەک ئەوە دەگەیەنێ کە هەتاکو ئەو ترس و تۆقاندن و بێبەشکردنە لە رێگای ژیاندا هەبێ، ئەوا جگە لەچوونە ژێر سایەی سەرۆکایەتی دوژمن نەبێ ــ کە بەم رەوشەی بردین ــ هیچی دیکە ناگەیەنێ. ئەمەش خراپترین کۆیلایەتی هاوچەرخ لەخۆیدا دەنوێنێ، هەروەها ئەمە خۆ هاوێشتنی کۆیلەیە بۆ باوەشی ئاغاکەی. ئەمەش تەنها لەبواری هزریدا نەماوەتەوە، بەڵکو کاریگەری لەهۆش و گیان و هزر و دۆزی هەر کەسێکدا دەبێت. ئەوەی لێرەدایە بەتەنها نامۆبوون و شێواندن و لادان نییە، بەڵکو کۆششکردنە بۆ ئەوەی لەمەلیکێک مەلیکتر بێت. کاتێک لەئەنجامدانی ئەمەشدا شکست دێنێ، ئەوا دەبێتە کەسایەتیەک، کە وەک مینێکی شێتی لێدێت و نازانرێت کەی و چۆن و لەکوێ دەتەقێتەوە؟ لەهەمانکاتدا ئەم هەلومەرجە لەبویەری ئێمەدا دەرکەوتنی نمونەی کەڕترین و لاڵترین و کوێرترین کەسایەتی دەنوێنێ. لەبەرئەوەی نمونەی کەسایەتیەکە کە نکۆڵی لەخۆی دەکات و بەمڕادەیە خۆی دەخاتە باوەشی دوژمنەوە. هەربۆیە ئەم کەسایەتیە نمونەی کەسایەتیەکی کوێر و بێ ویژدان و شێتە، لەم گۆشە نیگایەوە دەتوانین بگەین بە ناوەڕۆکی کەسایەتی تاکەکەسی لەوڵاتی ئێمەدا. لەخودی ئەم ناکۆکیانەشدا گەندەڵی ــ خراپەکاری ــ توانەوە ــ دزی و تاڵان و هەموو کەموکوڕییەکی دیکە هەڵدەقوڵێ. تەماشا بکەن! ئەگەر بڕەخسا بوایە ئێستا هەموو دەبوون بە دز و جەردە و گێل و نەفام و خزتمەکاری دوژمن. کەوابێ چۆن دەتوانین ئەم جۆرە کەسایەتییە بە کەسایەتیەکی بەرێز لەقەڵەم بدەین؟
لەسەر ئەم بناخەیە ئەگەر بمانەوێ راستی PKK لەخۆوە بگرین، یاخود بخوازین راستی سەرۆکایەتییەکەی لەخۆوە بگرین، ئەوا دەبێ دەرک بەوە بکەین کە بەمشێوەیە لەڕووداوەکانی گۆڕەپانی وڵات و پەیوەندیەکان و دیاردەکانی دەڕوانێ. هەورەها بەمشێوەیە دەڕوانێتە هەموو دیاردەکانی کۆمەڵگا. دیالەکتیکی PKKش کە پێویستە لەخۆماندا بەرجەستە و نوێنەرایەتی بکەین ئەوەیە. ئەگەر خاڵی دەستپێکردنی بەمشێوەیە بێت، ئەوا زۆر سروشتییە کە لەچارەسەرکردنی ئەم نەخۆشیانەدا سەرکەوێت و بە تێپەڕبوونی کات رێچکەی کۆمەڵگاش راستبکاتەوە. بەواتا لەبەربەستکردنی ژیان و دژ بە نکۆڵیکردن و سنوور دانان بۆ گێلی و بێ ئاگایی سەردەکەوێ.
جەختکردن لەسەرئەوەی کە لەتوانادا هەیە ئەم وڵاتە ببێتە وڵاتی ئێمە و گەلیش ببێتە گەلی ئێمە، هەروەها جەخت کردن لەسەر بەرهەمهێنانی بیر و سیاسەتێک، ئەگەر بکرێ رێڕەوێکی سیاسی بۆ ئەم مەبەستە دیاری بکرێ و لەبواری رێکخستنیشدا هەوڵی لەپێناودا بدرێت. ئەمانە هەموو تایبەتمەندی سەرۆکایەتی PKK و چۆنێتی پەرەسەندنی بوون لەقۆناخی ئایدیۆلۆژی، کە ناوی دەبەین بە کرۆکی رێکخستن و شێوە سەرەتاییەکەی.
PKK دەرکەوتنێکی سەرۆکایەتیە لەکوردستان
دەرکەوتنی سەرۆکایەتی لە PKKدا دەرکەوتنێکی جیاواز و دیارە، بەو مانایە دەرکەوتنێکی نوێ و مێژووییە، هەر بەر ئەمەشە کە هەلی پەرەسەندنی خۆی بەدیدێنێ، چونکە لەبەرامبەر بویەرێکی بەستەڵەک و بەتەواوەتی داخراودا، هەلی ژیان دەخوڵقێنێ. هەروەها توانای سەرلەنوێ دامەزراندنی وڵاتێکی لەبیرکراوی لە قوڵایی مێژوودا دێنێتە کایەوە. هەتا ژیانیش بۆ گەلی ئەم وڵاتە دەڕەخسێنێ. سەرۆکایەتی لە PKKدا دەرکەوتنێکی هزریە و هەر لەم پێناوەشدا دەست دەکات بە چالاکیەکانی پڕوپاگەندە بۆ ئەوەی بگۆڕدێت بۆ رەوتێکی کرداری و چەمکێکی ئاشکرا. هەر لەسەرەتاوە مەزنایەتی PKK لەم خاڵەدا بەرجەستە بووە. هەر ئەمەش بۆتە هۆی تێگەیشتنی لەگروپە سەرەتاییەکانمان لەکاتی دروستبوونیاندا.
قۆناخی سازکردنی گروپی یەکەم، مانای دورستبوونی ناوک یان چاندنی تۆوی یەکەم دەبەخشێ، ئەوەش مانای خۆ ئامادەکردنە بۆ پێکهێنانی بڵندترین ئاست. لەو قۆناخەدا چالاکیەکانی هزری ئایدیۆلۆژی و شێوازێکی خەبات باڵادەست دەبێ کە دەستە و گروپی بچوک پێی هەڵدەستن، کەچی شێوازی سیاسی و سەربازی تا رادەیەک لەخۆوە دەگرێ، بەڵام بەسیاسی بوون و پێگەیشتنی سەرۆکایەتی ئەم گروپە بچوکانە لەقۆناخەکانی دواییدا دێتە ئاراوە. پێکهێنانی گروپی سیاسی و سەرۆکایەتی سیاسی چی دەگەیەنێ؟
بەسیاسی بوونی دەستە و گروپێک بەرپەرچدانەوەی سیاسی باری دوژمن و پاشان سیاسەتی دەوڵەت هەروەها بەرپەرچدانەوەی کلکایەتی و گێلی و نەفامی و سایکۆلۆژییەتی گاڕان دەگەینێت.
ئەم سروشتی بەرەنگاربوونەوەیە هەر لەسەرەتاوە لەسەرۆکایەتی PKKدا هەیە، ئەو دیاردە سیاسیەی کە لەکۆتایی حەفتاکاندا پەرەی سەند و لەگەلێک بۆنەدا باس و لێدوانمان لەسەر کرد، پەرەسەندنی هەمان ئایدیۆلۆژییە کە لەسەرەتای حەفتاکانەوە دەرکەوت و گەشەی کرد. بێگومان پێشبینی لەوە نەدەکرا کە گروپی ئایدیۆلۆژی هەر لەسەرەتای دروستبوونیەوە دووچاری فشاری دەوڵەت ببێت، چونکە هێشتا ئەوەندە پەرەینەسەندبوو کە پێویست بەوە بکات زۆر و کوتەک بەرامبەری بەکاربهێنرێت، بەڵام هەر لەسەرەتاوە هێرشی هزری هەبوون، لەو کاتەدا ئەوانەمان بە سۆسیالیزمی شۆڤێنی و میللیگەرای سەرەتایی ناودەبرد، بەواتا شەڕ تەنیا لەبواری ئایدیۆلۆژی سنووربەند کرابوو. بەڵام قۆناخی سیاسی ( کە لەدوای قۆناخی ئایدیۆلۆژی دێ ) مانای بەرپەرچدانەوەی راستەوخۆی دەوڵەت و هاوکارانی دەگەیەنێت، دواتریش رۆڵی زۆر و کوتەک دەستپێدەکات. دوابەدوای ئەم هەنگاوەش پارتی بەفەرمی ڕاگەیەنرا، ئەمەش مانای گەیشتن بە شێوازێکی رێکخراوەیی ئاست بڵندتر دەگەیەنێت.
بەم شێوەیە کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات گەلێک واتای مەزن لەخۆوە دەگرێت. مادام سەرۆکایەتی سیاسی نایەوێت رووبەڕووی لەنێوچوون ببێت ئەوا هیچ رێگایەکی دیکەی لەبەردەمدا نەماوە جگە لەکۆچکردن نەبێ بۆ دەرەوەی وڵات. هەروەک چۆن لەهەموو شۆڕشە گەورە و بچووکەکانی جیهانیشدا ئەمە روویداوە، بۆ نموونە ــ سەرۆکایەتی شۆڕشی فەرەنسی پەنای بۆ ئینگلتەرا برد و، سەرۆکایەتی شۆڕشی بەلشەفی پەنای بۆ ئەوروپا، شۆڕشی ئیسلامیش پەنای بۆ مەدینەی منەوەرە برد. ئەم کۆچکردنە لەهەمانکاتدا مانای ئامادەکاری و پێشخستنی لایەنی سەربازیش دەگەیەنێت. چونکە ئەگەر لەجێگایەکدا زۆر و کوتەکی کۆنەپەرستی بەرفراوان پەیڕەو بکرێت، ئەو کاتە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم رەوشە پێویستە پەنا بۆ زۆر و کوتەکی شۆڕشگێڕی ببردرێت. هەرئەمەش بوو کە ئێمە لەدوای ساڵانی هەشتاکان هەڵساین بە پێشخستنی لەناو PKKدا.
لێرەدا سەرنجتان بۆ ئەوە رادەکێشین کە زێدە ناچینە نێو قووڵایی مێژوەوە، چونکە پێشتر ئەمانەمان لەبابەتەکانی دیکەدا باسکردووە. بەڵکو لێرەدا هەوڵدەدەین کە چۆنێتی چارەسەری پێکهاتەیەکی نوێ لەڕووی سەرۆکایەتییەوە و ئاشکراکردنی لایەنەکانی تیۆری و فەلسەفی و بگرە ئەخلاقیش روون دەکەینەوە، چونکە ئەمە بەتەواوەتی رەوشێکی جیاوازە. سەرۆکایەتی پێکهاتەیەکی لەهەموو پێودانگە باوەکان و ئەوەی کە گەل و ئەوەی کە دوژمن دان بە شەرعیەتیدا دەنێت جیاوازە، بەواتایەک لەواتەکان ناچارە کە بەمشێوەیە بێت و خۆی هەڵبستێت بەپێکهێنان و بەدیهێنانی شەرعیەت بۆ خۆی.
شتێکی دیکەش هەیە کە لەم ساڵانەدا جێبەجێیکرا و شایانی ئاماژە پێکردنە، کە تیایدا ئەو هەڵوێستانە دەرکەوتن و مامەڵەیان لەگەڵ سیاسەت و ئایدیۆلۆژی و تەنانەت لەگەڵ خەباتی چەکداریشدا دەکرد. ئەمەش بەس نییە، لەساڵی 1985 بەڕێژەیەکی زۆر داخراوی دەرکەوتن، هەروەها لەساڵانی دیکەشدا ئەم داخراویە (انغلاقات) دەبینرێ. هۆی سەرەکی ئەمەش گیروگرفتەکانی گەشەکردنە، کە کادیرەکان بە دەستیەوە دەیانناڵاند، چونکە هەرقۆناخێک تایبەتمەندێتی و گیروگرفتی تایبەت بەخۆی هەیە. ساڵی یەکەم ــ 15یەمین ــ ساڵی 20م هەریەک لەم ساڵانەدا خاوەنی گیروگرفت و تایبەتمەندی خۆیەتی. ئەم کارەش ڕەنگدانەوەی ئاستی کۆمەڵایەتی کۆنی کەسانێکە لەناو پارتیدا، هەرچەندە ریزەکانی پارتی فراوانترببێ ئەوەندەش زیاتر تایبەتمەندی کۆیلایەتی و بەکرێگیراوێتی و کۆڵۆنیالیزمی زیاتر دزە دەکاتە نێو ریزەکانی پارتی. ئەم راستیانەش زیاتر دەرکەوتن، هەرچەندە پێشەنگایەتی پێشبکەوێ و سەرۆکایەتی PKK جێگیرببێ. هەرچەندە شوێنەواری نامۆیە و دوژمنکاریەکان بگوازرێنەوە نێو رێزەکانی پارتی، بەو رادەیەش رەنگدانەوەی کاریگەریەکانی کۆیلایەتی و گێلی و خیانەت زیاتر دەبن. ئەگەر تێکۆشەرە بەتواناکان و سەرکردە وشیارەکان وەکو پێویست وەڵامی ئەو کاریگەریە نەدەنەوە، ئەوا ئەو خراپەکارییەی لەنێو ریزەکانی پارتی بڵاودەبێتەوە، تارادەیەک لەهەشتاکان و نەوەتەکاندا ئەو شتەمان رووبەڕوو بۆوە، هەروەها ئەمە تووشی شۆڕشەکانی دیکەش هاتووە. بۆ نمونە با تەماشای شۆڕشی روسیا بکەین، ئەو دیاردەیەی تیایدا دەرکەوت لەکاتێکدا کە لەدەروازەی سەرکەوتندا بوو، بەڵام سەبارەت بە شۆڕشی فەرەنسا ئەوا لەدوای ساڵانی نەوەتەکاندا ئەم رەوشە بەهۆی بوونی سەرکردە گەورەکان ژیانی دەکرد، دەتوانین ئەمەش ناوی لێبنێین بەرەو راستڕەوی چوون یاخود، گۆڕانی بۆرجوازیەت بۆ دۆخێکی کۆنەپەرستانە. بەڵام لەشۆڕشی ئیسلامدا، ئەم بویەرە دەرکەوت و بەرەو گەڕانەوە بۆ دواوە دەستیپێکرد کە هێشتا تەرمی پیرۆزی پێغەمبەر بەخاک نەسپێردرابوو.
بەکورتی لەوانەیە هەموو شۆڕشێک کاتێ دەگاتە لوتکە دووچاری هەوڵی راکێشانی بەرەو راستڕەوی ببێ. بەڵام رەوشی لای ئێمە هەندێک جیاوازە. نەک دوای بەدەست هێنانی سەرکەوتن، بەڵکو گەلێک پێش سەرکەوتن، بگرە هەتا لەو کاتانەی کە گروپە سەرەتاییەکانی پارتی ئاوا دەبوون رووبەڕووی گەلێک تەقەلای لەمجۆرە بووینەوە کە دەیانویست بەرەو راستڕەویمان ببەن. چونکە ئەو زەمینەیەی کە پشتی پێدەبەسترێ زەمینەیەکی یەکجار لاوازە و زۆر بەتووندی بەرەو دوژمن هەڵپە دەکات. لێرەدا پێویستیی هەمەلایەنی هەیە کە دەبێ لەسەرۆکایەتیدا بەرجەستە ببن، هەر لەبەر ئەم هۆیەش بوو کە بە پێویستمان زانی ئەو هەموو شیکرنەوە و لێکۆلینەوانە بنوسین.
رێبهر ئاپۆ
1994 هیچ هێز و لایهنێک توانای تهحریک کردنمانی نییه
22 Aug 2009
هیچ هێز و لایهنێک توانای تهحریک کردنمانی نییه بهڵام به هیچ شێوهیهک سهری خۆمان له بهرامبهر هیچ چهشنه زوڵم و زۆریهک دانانهوێنین
له سهر بانگی کۆما جڤاکی کوردستانKCK به مهبهستی دهستپێکردنی
قۆناخێ چارهسهری پرسی کورد له رۆژههڵاتی کوردستان و ئێران، له لایهن پارتیمان PJAKهوه قۆناخی بێچالاکی دهستی پێکرد و ههتا ئێستاکهش بهردهوامه. وهک بزاڤی ڕزگاری خوازی گهلی کورد به پێی ئهزموونی مێژوویی پێکهوه ژیانی گهلانی ئێران،شیمانهی ئهوهمان دهکرد که دهولهتی ئێران بهر له دهوڵهتی تورکیا پێشهنگایهتی ئهم قۆناخه بکات و وڵامێکی ئهرێنی بداتهوه به بانگی ئاشتیخوازانهی گهل و پارتیمان که به گهرم و گوڕی ئاراستهی دهولهتی ئێران کرابوو. ئهمه له حاڵێکدایه که دوای تێکۆشانێکی بێ وچان له لایهن گهلی کورد و پێشكهش کردنی به ههزاران شههیدی قارهمان و بهرخۆدانی تێکۆشهرانی کورد، له باکووری کوردستان قۆناخێکی نوێ که تێیدا چارهسهری پرسی کورد تاووتوێ دهکرێ، دهستی پێکردوه. بهڵام وا دیاره رژێمی ئێران نایههوێ ئهو پێشکهوتنانهی که له ههرێم و جیهان دا ڕوو دهدات بهتایبهتی ئهو پێشکهوتنانهی که له چوارچێوهی چارهسهری پرسی کورد دا هاتۆته ئاراوه ببینێ و به پێی ئهم ڕاستیه ههڵسوکهوت بکات. رژێم به پێچهوانهی ههنگاوی ئهرێنی لهو چوارچێوه دا، قۆناخی بێچالاکی وهکوو ههلێک بۆ سهقامگیر کردنی هێزه چهکدارهکانی له رۆژههڵاتی کوردستان و ههروهها ملیتاریزه کردنی ئهم ههرێمه و زهخت و گوشار له سهر گهلی کورد و چالاکانی سیاسی و مهدهنی قۆزتهوه و به تایبهتی پهرهی به گرتن و ئهشکنجه کردنی لاوان و چالاکانی کورد به مهبهستی چاوترسێن کردن و شکاندنی ئیرادهیانی داوه.
رژێم له قۆناخی دوایی دا به سهقامگیر کردنی هێزهکانی له سهر سنووری رۆژههڵات و باشووری کوردستان و دهستپێکردنهوهی تۆپ بارانی ههرێمه شاخاویهکانی باشووری کوردستان و به تایبهتی وهرگرتنی بڕیاری ئیعدام بۆ چالاکێکی تری مهدهنی و سیاسی کورد، حوسێن خزری که بۆ پێکهێنانی ئهم بڕیاره حوکمهکهی دراوه به سازی پێوهندی دار، ههڵوێستێکی گرتۆته بهر که به هیچ پێوانێکی مرۆڤایهتی ههڵناسهنگێندرێت. ئهم بڕیاره تهنیا بڕیارێک له سهر ئهم چالاکه سیاسیه نیه و هاوکات بڕیارێکه له سهر تهواوی گهلی کورد له رۆژههڵاتی کوردستان و نیزیک بوونی رژێم له قۆناخی داهاتوو له بهرامبهر گهلی کورد دیاری دهکات. له ههمان کات دا دیاری کهری وڵامی رژێمه بۆ بانگی ئاشتی خوازانهی گهلی کورد. حوسێن خزری چالاکێکی سیاسی و مهدهنی کورده که هیچ تاوانێکی جگه له خزمهت به گهلی کورد و به رێکخستن کردنیانی نییه.
وهک پارتی ژیانی ئازادی کوردستان ڕادهگهیێنین که ههڵوێستی رژێم له بهرامبهر حوسێنی خزری بۆ ئێمه خاوهن گرینگیهکی تایبهته و ههڵوێستی رژێم له نزیکهوه چاوهدێری دهکهین. بێ گومان له ئهگهری پێکهێنانی بڕیاری لهم شێوانه، وهک PJAK چاو به سهر بڕیاری بێ چالاکیمان دادهخشێنینهوه و ئهم کردهوانه بێ وڵام ناهێڵینهوه. گهلی کورد، لاوانی کورد و به تایبهتی هێزهکانی گهریلا به هیچ شێوهیهک کردهوهی لهم شێوهیه تهحهموول ناکات و خاوهن هێزی تۆله سهندنهوهیه. سهرهڕای ئهوهی که رادهگهیێنین هیچ هێز و لایهنێک توانای تهحریک کردنمانی نییه بهڵام به هیچ شێوهیهک سهری خۆمان له بهرامبهر هیچ چهشنه زوڵم و زۆریهک دانانهوێنین..
وهک گهلی کورد و پارتیمان به بهرخۆدان و مانگرتنی 47 رۆژهی 25ی ئاگۆستی 2008ی ههڤاڵانمان و چالاکانی سیاسی کورد ڕاشکاوانه ڕامانگهیاند که نهک تهنیا بڕیاری ئیعدام و ئهشکهنجه و کردهوهکانی رژێم توانای چاوترسێنکردنمانی نییه تهنانهت له پێناو گهیشتن به ئامانجه پیرۆزهکانمان به پێشوازی شههادهتهوه دهچین و هاوکات رووحی 14 تهمووزی زیندانی ئامهد بهم کردهوانهی رژێم گهشتر دهبێت. ترسی مردن له سایهی فهلسهفه و ئایدۆلۆژیای ڕێبهر ئاپۆ له کوردستان به گشتی و له رۆژههڵاتی کوردستان نهماوه و بێگومان گهلی کورد لهم ڕێیه دا ئامادهی پێشکهش کردنی ههر چهشنه بهدیلێکه و رژێمی ئێران پێویسته ئهم راستیه به باشی ببینێت. لهو چوارچێوهیه دا بانگ له رژێمی ئێران دهکهین که به جێی کردهوه و سیاسهت گهلێک که تێدا ههوڵ بۆ پوچهڵکردنهوی قۆناخی چارهسهری پرسی کورد له باکووری کوردستان بدرێت و خزمهتی ئاژاوهگێری و قووڵ کردنهوهی کێشهکان بکات، چاو به کردهوه و بڕیارهکانی دا بخشێنێتهوه و ئهگهر ویستی کاریگهریهکی ههمهلایهنه له ههرێمی رۆژههڵاتی ناوین دا ههیه پێویسته ڕۆڵی پێشهنگایهتی بۆ چارهسهری دیموکراتیانهی کێشهکان وهئهستۆ بگرێت. هاوکات پێویسته رژێم به ئهزموون وهرگرتن له تێکۆشانی گهلی کورد له باکووری کوردستان و ههروهها تێکۆشانی گهلی کورد و بزاڤی ڕزگاری خوازی له رۆژههڵاتی کوردستان دان به ئیرادهی گهلی کورد و به هێزی پارتیمان دابنێت. ههڵوێستی پێچهوانهی ئهم بابهته ڕهوش بهرهو ئاڵۆزی و توند و تیژی دهبات که لهم بابهته دا ئێمه وهک PJAK بهرپرسیار نین و رژێم بۆ خۆی بهرپرسیاری تێکشکانی ههلومهرجهکهیه.
لێره دا پێشاوپێش ساڵوهگهری بهرخۆدانی مێژوویی ههڤاڵانمان و چالاکانی سیاسی و مهدهنی له 25ی ئاگۆستی 2008 له ههموو گیراوانی سیاسی و مهدهنی و سهرجهم گهلی کورد پیرۆزبایی دهکهین و بانگ دهکهین که ههموو گیراوان به پاراستنی یهکیهتی نێوانیان، ئاستی تێکۆشان و بهرخۆدان بهرفراوانتر بکهنهوه.
هاوکات بانگ له گهلی کورد دهکهین که له بهرامبهر کردهوهکانی رژێم وشیارانه ههڵسوکهوت بکهن و به چالاکی جیاجیا خاوهن داریهتی له ههموو گیراوانی سیاسی کورد و به تایبهتی حوسێن خزری که مهترسی له سێداره دانی له سهره بکهن. به تایبهتی پێویسته لاوانی کورد له ههموو گۆڕهپانهکانی خهبات گوڕ به چالاکی و تێکۆشان بدهن و پێش لهو کردهوانهی رژێم بگرن.
کۆردیناسیۆنی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان PJAK |
|||||
|
|||||
|
|
|
||||
|
سڵاو له ههموو لایهک،سهیری ئهو کورته فیلمانه بکهن و فرشتهکانی ئازادی کوردستان بێبینن،ئهو رۆله شۆرشگیره قارهمانانهی کوردستان رۆلهکانی پکک و پژاک
http://www.youtube.com/watch?v=7L5PeNiAgjY&feature=related
|
|||||
|
|||||
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
به پێی ههواڵێكی ماڵپهڕی نێت كورد، ئێوارهی یهكهمین رۆژی مانگی رهمهزان، عهبدولڵا گویلی سهركۆماری توركیا 231 بنهماڵهی سهربازانی كوژراوی شهڕهكانی ئهم ساڵانهی دوایی له توركیا، كه له سهرجهم شارهكانی توركیاوه بۆخواردنی بهربانگ بانگهێشت كرد. له ناو ئهو بنهماڵانه دا دایكێكی كورد كه له عهنتابهوه چووبوو و كوڕهكهی به مین كوژرابوو ههبوو. دایكی سهربازی كورد به ناویسوڵتان قدیس لهسهرئهم مێزه دانیشتبوو كه سهركۆمار لێی دانیشتبوو و بههۆی ئهوهی توركی نهزانیبوو، سهركۆمار وهرگێڕێكی هێنا و لهگهڵ سوڵتان له رێگای وهرگێڕهوه به كوردی قسهی كرد. سوڵتان یهكهمین دایكی كورده كه له كۆشكی سهركۆماریی توركیا به كوردی قسهی كردووه.
|
||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||